Yvette Żółtowska-Darska, Ronaldo. Chłopiec, który wiedział, czego chce

Yvette Żółtowska-Darska, Ronaldo. Chłopiec, który wiedział, czego chce, wyd. Egmont

Książka o Cristianie Ronaldo to już druga piłkarska biografia w dorobku Żółtowskiej-Darskiej, prywatnie matki dziesięciolatka zafascynowanego piłką nożną. Pierwsza opowiadała o Leo Messim. Ta najnowsza została poświęcona kolejnemu genialnemu piłkarzowi. Obie pozycje łączy forma, w jakiej opowiadają o sportowych idolach. Krótkie rozdziały, dzięki którym towarzyszymy bohaterom niemal od niemowlęctwa po rok obecny. Przystępny język oraz podana w nawiasach prawidłowa wymowa wszystkich obco brzmiących nazwisk, imion oraz nazw (dobry zwyczaj, do którego mogłoby powrócić wielu wydawców literatury dziecięcej i młodzieżowej!). Strony z kolorowymi zdjęciami i podpisami, które dotyczą nie tylko futbolu, ale objaśniają świat, w jakim przyszło się poruszać Ronaldowi czy Messiemu jako dzieciom, nastolatkom, wreszcie dorosłym. To także mnóstwo ciekawostek i zestawień, niezbędnych dla zapalonego kibica.

Ponieważ znam biografię Messiego, po lekturze tej poświęconej Ronaldowi przyszło mi do głowy, że dla autorki ten drugi mógł stanowić większe wyzwanie. Porywczy, emocjonalny, nawet jeszcze teraz – na szczęście coraz rzadziej – bywa nieobliczalny. To niełatwe zadanie, przedstawić kogoś w uczciwy sposób i jednocześnie nie zachęcić młodego czytelnika do naśladowania nieodpowiednich zachowań. Stąd współpraca autorki nie tylko ze specjalistą od piłki nożnej, ale i z psychologiem dziecięcym. W rezultacie, chociaż dowiemy się paru niefajnych rzeczy o Cristianie Ronaldo, poznamy też ich przyczynę oraz – co bardzo ważne – konsekwencje, jakie poniósł lub co zrobił, by zatrzeć złe wrażenie i naprawić błąd.

Poza tym Yvette Żółtowska-Darska wykorzystuje każdą okazję, by pokazać piłkarza również z jak najlepszej strony. Tej, którą warto brać za wzór. Podkreśla więc jego upór i determinację, pracowitość, to, że jest dobrym ojcem i ma świetny kontakt z małymi kibicami. Wspomina nawet, że jako nastolatek nosił aparat na zębach, dzięki czemu dziś ma uśmiech modela. A jeszcze wcześniej, jako chłopiec mniejszy od innych, zarzucił słodycze i zdrowo się odżywiał, by dogonić fizycznie rówieśników. Dowiemy się również, że piłkarz nie pije, nie pali i nie odurza się ze względu na bolesne dla niego i jego bliskich uzależnienie ojca i brata.

Przyznaję, że po tej książce zaczęłam cieplej patrzeć na Cristiana Ronaldo, który owszem odniósł sukces, ale okupił go tęsknotą za rodzicami i rodzeństwem oraz niepokojem o to, co dzieje się w domu. A już najbardziej zaskoczyło mnie, że ten tak skuteczny na murawie boiska zawodnik, jako mały chłopiec był nazywany... Płaczkiem! Ponieważ potrafił się rozbeczeć po przegranym meczu lub wtedy, gdy poszło mu inaczej niż chciał. Jak widać, wrażliwce i nerwusy wszelkiej maści też mają przed sobą wielką przyszłość :)

Marianna Oklejak, Cuda wianki. Polski folklor dla młodszych i starszych

Marianna Oklejak, Cuda wianki. Polski folklor dla młodszych i starszych, wyd. Egmont

Trudno o bardziej radosną i barwną książkę. Mariannie Oklejak udało się pokazać bogactwo i różnorodność polskiego folkloru w najatrakcyjniejszej formie. W dodatku autorka przedstawiła go jako coś wciąż żywego, na co jest miejsce we współczesności – stąd wśród tradycyjnych wzorów stylizowane na ludowo rysunki aut, motorów. I postać młodej kobiety z telefonem komórkowym w ręku, nad którą widnieje fragment ludowej piosenki o miłości. Inną – rozmowę zrozpaczonej dziewczyny i niewiernego młodzieńca - rozpisano w postaci internetowego czatu. Takich tekstów znajdzie się w „Cudach wiankach” więcej, ale są one tylko uzupełnieniem bajecznych ilustracji wykorzystujących motywy ludowe. To próbki haftów, ornamentów, wzorzystych tkanin, wycinanek. Przegląd czepców, strojów damskich i męskich oraz korali. Szopek oraz pisanek.

Zasadniczo można podzielić te ilustracje na dwa rodzaje. Takie, które coś prezentują np. zabawki lub wspomniane wcześniej hafty. Oraz scenki rodzajowe pokazujące m.in. tańczące pary, świąteczne pochody, rozmowę w kawiarni, rodziców z niemowlęciem na ręku. Poszczególne elementy tych obrazków są podpisane, także imieniem i nazwiskiem żyjących współcześnie twórców. Ci, którzy chcieliby pogłębić swoją wiedzę na temat tego, co widzą, znajdą więcej informacji w przypisach na końcu książki. W stosunku do rysunków nie ma ich zbyt wiele, ale też „Cuda wianki” mają przede wszystkim cieszyć oko, a edukować przy okazji.

W rezultacie mamy do czynienia z cudowną graficznie, pełną kolorów książką. Taką, którą można przeglądać raz za razem i wciąż być pod wrażeniem tego, co stworzyła polska wieś. Ja zakochałam się w „Cudach wiankach” od pierwszego wejrzenia. To jedna z tych pozycji, które pamięta się nawet po wielu latach. Chociaż nie nadaje się dla małych paluszków, to do wspólnego oglądania pod nadzorem dorosłego jak najbardziej.

Andrzej Sapkowski, Ostatnie życzenie

Andrzej Sapkowski, Ostatnie życzenie, wyd. SuperNOWA

Jeśli chce się uniknąć rozczarowań, lepiej nie wracać do pewnych miejsc, ludzi i historii. Lepiej pozwolić im jaśnieć we wspomnieniach niż patrzeć jak – odkrywane ponownie - tracą blask. Na szczęście od tej reguły istnieją wyjątki, a na pewno zalicza się do nich proza Andrzeja Sapkowskiego, twórcy postaci wiedźmina. Ten tekst nie do końca będzie recenzją. Wydanie, którego okładkę widzicie nie jest pierwszym i na pewno nie będzie ostatnim. Zwłaszcza teraz, gdy gra o wiedźminie podbija świat, a Hollywood planuje zekranizować jego przygody.

Pierwszy raz miałam do czynienia z książkami Sapkowskiego kilkanaście lat temu. Przez ten czas z pewnością napisano stosy recenzji na ich temat. Nie zdziwiłyby mnie też prace magisterskie i doktorskie rozbierające wiedźmiński świat i warsztat pisarski Sapkowskiego na części pierwsze. A mimo to chciałabym dorzucić od siebie jeszcze kilka słów.

„Ostatnie życzenie” zagościło w naszym domu, ponieważ chciałam, by z Sapkowskim zapoznało się młodsze pokolenie, kojarzące wiedźmina tylko z grą komputerową. Przy okazji zachciałam odświeżyć sobie dawną lekturę. I wiecie co? „Ostatnie życzenie” podoba mi się tak samo, jak kiedyś! Tak samo robi na mnie wrażenie wykorzystanie motywów popularnych bajek i – mimo fantastyczno-bajkowego blichtru – odniesienia do świata, jaki znamy. Gdzie rządzi prawo silniejszego i uprzedzenia, władcy nie bywają sprawiedliwi, a wynalazki i pewne umiejętności służą tylko wybranym. Wiedźmin Geralt z Rivii, którego zawodem jest unieszkodliwianie bestii i stworów zagrażającym ludziom, nie jest może błędnym rycerzem, ale kieruje się pewnym kodeksem postępowania. Przynosi mu to pełną niechęci sławę i... kłopoty!

Jest jeszcze coś, co doceniłam ponownie w Sapkowskim. To forma. „Ostatnie życzenie” jest jedną historią poprzedzielaną szeregiem celowo wybranych opowiadań, które tłumaczą sytuację Geralta i pokazują go w różnych ujęciach. Jako wojownika (chwała Sapkowskiego za krótkie, treściwe opisy walk, przy których u innych pisarzy zazwyczaj się wyłączam), przyjaciela, obrońcę, kochanka. Do tego dorzućmy celne, inteligentne riposty postaci. Oraz zdania, którymi autor powoli buduje nastrój. To wszystko sprawia, że cykl o wiedźminie wyrasta ponad literaturę fantastyczną, której poziom – przyznajmy szczerze – bywa różny. Jeśli jednak ktoś chciałby się przekonać, na co najlepszego stać fantastykę, Sapkowski będzie jak znalazł.

Hanna Kowalewska, Tam, gdzie nie sięga już cień

Hanna Kowalewska, Tam, gdzie nie sięga już cień, wyd. Wydawnictwo Literackie

W literaturze kobiecej powroty po latach i rodzinne sekrety to częste i dość wyświechtane motywy. Mimo to Hanna Kowalewska nie bała się po nie sięgnąć. A ja, pamiętając jej wcześniejsze powieści, te o Zawrociu, postanowiłam jej zaufać. „Tam, gdzie nie sięga już cień” nie w każdym punkcie dorównuje cyklowi, z którym kojarzona jest autorka. Ale i tak się wyróżnia na tle hurra-optymistycznych, sztucznych, przesłodzonych historii o tak zwanym prawdziwym życiu. Bohaterowie Kowalewskiej to ludzie, którzy już coś przeżyli, doświadczyli straty, zdrady i zaznali niejednego zawodu. Poznajemy ich w momencie, gdy mierzą się z przeszłością i ze sobą. Nie uginają się pod ciężarem bolesnych doświadczeń, choć płacą za to cenę - nie potrafią patrzeć w przyszłość z ufnością właściwą ludziom bardzo młodym. Styl Kowalewskiej ma w sobie coś gorzkiego, jakieś rozpaczliwe nuty, jak myśli, które dopadają nas w środku nocy i nie dają zasnąć. Mimo to jej bohaterowie cechują się wewnętrzną siłą, a śledzenie ich losów bywa frapujące.

Piszę bohaterowie, a mam na myśli jedną osobę – Inkę, która po latach przyjeżdża do nadmorskiej miejscowości, w której się wyrosła, do ciotki, która ją wychowała, a teraz jest umierająca. Rodzina wita ją częściej z niechęcią niż z życzliwością, widząc w Ince niewdzięcznicę i przybłędę łasą na spadek, który jej się nie należy. „Tam, gdzie nie sięga już cień” przypomina budową cebulę. Czytanie tej powieści, to jak zdejmowanie warstwy za warstwą i odkrywanie kolejnych faktów, zaskakujących także dla głównej bohaterki. Świetne u Kowalewskiej jest to, że nie ogranicza ona dramatyzmu w życiu Inki tylko do zawodu miłosnego. Tak samo nie skupia fabuły tylko na tym, co się dzieje między mężczyzną a kobietą. Uczucia, o których pisze, łączą ludzi pozostających z sobą w różnych relacjach, nie tylko romantycznych czy erotycznych. Pod tym względem jej proza wydaje mi się bogatsza niż to bywa w książkach tego typu.

„Tam, gdzie nie sięga już cień” ma także swoje minusy. Są to postacie męskie, nakreślone na zasadzie kontrastu. Pewny siebie łajdak kontra poczciwy, przyzwoity chłopak bez skazy. I jeszcze to banalne zakończenie. Wiem, że autorka chciała wynagrodzić swojej bohaterce (i przy okazji czytelniczkom) dotychczasowe emocjonalne napięcie i zmarnowane lata. I ma do tego prawo. Mi ono jednak jakoś mało pasuje do nastroju książki. Nie żebym nie życzyła głównej bohaterce szczęścia, ale... jakoś za łatwo to poszło, zbyt oczywiście. Przynajmniej w porównaniu do odkrywania tajemnic z przeszłości Inki i jej bliskich.

Sigrid Rausing, Wszystko jest cudowne. Wspomnienia z kołchozu w Estonii

Sigrid Rausing, Wszystko jest cudowne. Wspomnienia z kołchozu w Estonii, tłum. Krzysztof Obłucki, wyd. Noir sur Blanc

Na początku lat 90. Sigrid Rausing, Szwedka mieszkająca i studiująca w Wielkiej Brytanii, pojechała do Estonii, niewielkiego państewka na krańcach Europy, które ni stąd ni zowąd pojawiło się na mapach po rozpadzie Związku Radzieckiego. Jej celem było zebranie materiałów do pracy doktorskiej z dziedziny antropologii społecznej. A konkretnie dotyczących pamięci i historii w odniesieniu do społeczności estońskich Szwedów. Czy raczej tego, co po nich zostało na półwyspie Noarootsi, dawnej radzieckiej strefie przygranicznej. „Wszystko jest cudowne” powstało dwadzieścia lat po tych wydarzeniach i jest w dużej mierze tym, czego autorka nie ujęła w swojej książce naukowej. Zbiorem wrażeń, opisów sytuacji czasem znaczących, niekiedy banalnych. Obserwacji dokonywanych niejako przy okazji, zapisków odtwarzanych na podstawie dziennika. Ale też wzbogaconych faktami historycznymi, o których większość Europejczyków ma raczej nikłe pojęcie, nie wyłączając Polaków.

Rausing tropi ślady historii – tej jeszcze niedawnej, naznaczonej panowaniem Związku Radzieckiego oraz tej dotyczącej estońskich Szwedów, w większości wywiezionych podczas drugiej wojny światowej do nieznanej sobie ojczyzny. Kątem oka dostrzega przemiany, które przyszły do Estonii z nastaniem niepodległości. Nie tylko te spektakularne, ale też drobne, wpływające na codzienność mieszkańców byłego kołchozu, gdzie przyszło jej uczyć języka angielskiego. To tu widzi ważność rekwizytów, takich jak książki czy puste opakowania po zagranicznych kosmetykach. Oraz specyficzną równość, jaką charakteryzują się ci, którzy nigdy nie mieli możliwości, by rzeczywiście wpływać na swój los.

Treść „Wszystko jest cudowne” przypomina swoisty miszmasz, który oddaje wielopłaszczyznowość egzystencji autorki w tym szczególnym dla niej okresie, jakim był dla niej pobyt w mało znanym państewku tuż po politycznych wstrząsach. W dodatku miał on miejsce przede wszystkim na jego obrzeżach, w miejscu, które zasługuje na miano zapadłej dziury. To dziwna, ale na swój sposób wciągająca narracja, którą Sigrid Rausing próbuje oddać najróżniejsze odczucia. I wiedzę, którą wtedy posiadła, by po latach skonfrontować ją z inną, współczesną Estonią.

Podoba mi się u Sigrid Rausing wyostrzony zmysł obserwacji, pozorny brak celowości i momenty zawieszenia, które nie muszą przynosić niczego konkretnego. I te chwile, gdy estońska rzeczywistość nagle przenosi ją do wspomnień z dzieciństwa spędzonego w Szwecji. Wreszcie ten niezamierzony przez autorkę efekt, gdy - czytając o Estonii lat 90. i wcześniejszych - polski czytelnik może dokonywać porównań w doświadczeniach naszych krajów, jakie zafundowało nam ZSSR. To wszystko sprawia, że trudno mi jednoznacznie zaklasyfikować książkę Rausing. Co jednak nie przeszkadzało mi w lekturze. Raczej fascynowało to niecodzienne połączenie ulotności treści osobistych i konkretnych faktów. Jak widać równie ważnych z punktu widzenia autorki, skoro po latach powróciła do tamtych przeżyć.

Biblioteka Akustyczna kusi świątecznymi rabatami!

Sklep Biblioteki Akustycznej zaprasza do zakupów świątecznych. Od 7 do 20 grudnia wszystkie audiobooki 30% taniej + dodatkowe rabaty dla nowych klientów.

Sklep.bibliotekaakustyczna.pl

Aleksandra Zaprutko-Janicka, Okupacja od kuchni. Kobieca sztuka przetrwania

Aleksandra Zaprutko-Janicka, Okupacja od kuchni. Kobieca sztuka przetrwania, seria Ciekawostki Historyczne.pl, wyd. Znak

Obecnie w prasie kolorowej królują przepisy z mleczkiem kokosowym, trawą cytrynową czy ricottą. Chociaż wymieniane są jednym tchem ze składnikami swojskimi i znanymi od lat, czy potrafilibyśmy je zastąpić, gdyby nagle ich zabrakło? Naszych babek i prababek nikt nie pytał się o zdanie, gdy wybuchła wojna i z dnia na dzień ze sklepów poznikały podstawowe produkty, nie tylko rarytasy z delikatesów. „Okupacja od kuchni” jest właśnie książką o radzeniu sobie w czasach niedoboru. Bez względu na oficjalne prawo, którego przestrzeganie doprowadziłoby na skraj śmierci głodowej, a przynajmniej (żadna to pociecha!) do fizycznego wyniszczenia organizmu. Oraz bez względu na drakońskie kary za łamanie tego prawa.

Książka Zaprutko-Janickiej stara się zapełnić lukę pomiędzy opisami bitew, ruchami wojsk i decyzjami polityków a pełnymi dramatyzmu wspomnieniami. Autorkę zainteresowała zgrzebna codzienność i odwieczne pytanie wszystkich gospodyń: co dziś do garnka włożyć? Nawet rozdział poświęcony powstaniu warszawskiemu dotyczy spraw brzucha – gotowania pod ostrzałem i zdobywania zaopatrzenia dla zmęczonych powstańców. To w nim przeczytamy o generale Borze-Komorowskim, który został poczęstowany dobrze przyrządzonym...kotem!

Bo różne zwierzęta ratowały życie okupowanym Polakom, również te, których nie wzięlibyśmy normalnie do ust, jak psy, koty, konie. I tak powszechna obecność kóz i królików zmieniła na kilka wojennych lat oblicze dużych miast, podobnie jak parki i skwery przerabiane na ogródki warzywne. Przemycane tusze świń i wołów wyzwalały pokłady pomysłowości w szmuglerach i wspierających ich kolejarzach. Ale nie tylko. Równie kluczowe, jak zdobywanie żywności stało się jej przechowywanie i przyrządzanie w najbardziej oszczędny sposób. Również taki, który nie pozwalał na zbytnie uszczuplenie zapasów opału.

Zaprutko-Janicka w przystępny sposób przybliża te zagadnienia, posługując się konkretnymi faktami, fragmentami dzienników, wspomnieniami czytelników portalu „Ciekawostki Historyczne.pl”, czasem anegdotami oraz praktycznymi radami, których – miejmy nadzieję – nie będziemy musieli nigdy stosować. Końcówka książki to przede wszystkim przepisy, które możemy sami wypróbować w domu. Jestem pewna, że wielbicielom ciasta marchewkowego lub wegańskiego przepisu na stek z czerwonej kapusty spodoba się pomysł upieczenia z fasoli tortu o smaku jadalnych kasztanów. Lub przyrządzenie marcepanków bez marcepanu *.

„Okupacja od kuchni” oczywiście nie wyczerpuje całego tematu i sama autorka dobitnie to podkreśla w posłowiu. Na pewno jednak rzetelnie wprowadza w zagadnienie, chociaż podtytuł bez przymiotnika „kobieca” bardziej odpowiadałby rzeczywistości. W sztukę przetrwania zaangażowane były w końcu nawet dzieci. Jest jeszcze coś, co poczytuję temu tytułowi na plus. Moje zaufanie do osoby Aleksandry Zaprutko-Janickiej wzrosło w czasie lektury, gdy okazało się, że sama kosztowała okupacyjnych specjałów, a nawet próbowała swoich sił w gotowaniu według niektórych receptur.

* Mam wrażenie, że współcześnie to kuchnia wegańska jest najbardziej fantazyjna ze wszystkich, jeśli chodzi o szukanie nowych metod przyrządzania produktów (oczywiście roślinnych) i znajdowanie zamienników.

Wojciech Jagielski, Wszystkie wojny Lary

Wojciech Jagielski, Wszystkie wojny Lary, wyd. Znak

Wasze dzieci nie są waszymi dziećmi,

Są synami i córkami Życia, które pragnie istnieć.

Rodzą się dzięki wam, lecz nie z was,

I chociaż z wami przebywają, nie należą do was.

Możecie obdarzyć je waszą miłością, lecz nie waszymi myślami.

Albowiem mają swoje własne myśli.

Możecie dać schronienie ciałom ich, ale nie duszom.

Albowiem ich dusze zamieszkują dom jutra,

do którego nie możecie wstąpić nawet w snach.

Khalil Gibran

Gruzińska Czeczenka, którą Wojciech Jagielski nazywa Larą, boleśnie przekonała się o prawdziwości tych słów. Historia Lary mogłaby wydawać się naciągana, zbyt sentymentalna, gdyby nie to, że wydarzyła się naprawdę, a jej synowie dobrowolnie ryzykowali życiem i stracili je w nieswoim kraju, na obcej wojnie, w imię ideałów, których nie wynieśli z domu. To Szamil i Raszid, jej dobre dzieci, lojalni bracia, a zarazem jedni z wielu młodych zradykalizowanych muzułmanów, rozczarowanych spełnieniem marzeń o sytej i spokojnej Europie. Ci, których się boimy i których nie rozumiemy.

Autor w dużej mierze opiera się na słowach Lary, na podpatrywaniu jej reakcji, oszczędnej mimiki i gestów. A Lara, jako matka, nie pojmuje, dlaczego jej synom nie wystarczało bezpieczne życie, praca i patrzenie, jak dorastają ich dzieci. Paradoksalnie Europa, którą gardzili i która tak zawiodła ich oczekiwania, umożliwiła im udział w świętej wojnie w Syrii – dzięki europejskim paszportom, które pozwalały na swobodne przekraczanie granic oraz zasiłkom, które zapewniały utrzymanie ich bliskich.

Opowieść Lary odzwierciedla przemiany, jakim uległ znany jej świat. Zaczyna się jak piękna baśń o cudownej, mlekiem i miodem płynącej krainie – gruzińskiej dolinie Pankisi, w której 200 lat wcześniej osiedlili się Czeczeńcy i żyli w pokoju z gruzińskimi, chrześcijańskimi sąsiadami. O Groznym - wspaniałym nowoczesnym mieście, w którym działo się tak wiele i które tak dużo obiecywało swoim mieszkańcom. Zanim jeszcze zaczęła się wojna z Rosjanami i zmieniła metropolię w morze ruin. Zanim czeczeńskie upojenie wolnością zmieniło się w kłótnie o wpływy i władzę. Zanim czeczeńscy bojownicy zaczęli przegrywać z rosyjską armią i szukać schronienia w górach. Także w Pankisi. Na oczach Lary stary porządek zaczął się chwiać w posadach, nieznane dotąd idee zaczęły wypierać dawne tradycje. Gdzieś w tym wszystkim znalazły się jej dorastające dzieci, znalazły poczucie sensu i ducha wspólnoty w nowej, pięknej wizji braterstwa opartego na wierze w wydaniu arabskim.

Książka Wojciecha Jagielskiego tylko przy okazji próbuje odpowiedzieć na pytanie, skąd w Europie biorą się rzesze sfrustrowanych mężczyzn, gotowych zostawiać najbliższych i zabijać innych ludzi. Przede wszystkim oddaje głos zrozpaczonej matce, nie pozwalając nam wrzucać wszystkich muzułmanów do jednego worka z napisem „terroryści” i „fanatycy”. Na przykładzie Lary i jej rodziny, bez wchodzenia w większe szczegóły, można przekonać się o różnicach pomiędzy wyznawcami islamu i w ich podejściu do religii. Opowieść Czeczenki to także przykład na to, że jednostkowe wybory powstają pod wpływem sił dużo większych, bynajmniej nie nadprzyrodzonych. Za decyzjami polityków stoją konkretni ludzie, ich emocje i oczekiwania, niekiedy dramatyczne przeżycia. Stąd kalendarium na końcu książki, które odtwarza ciąg przyczynowo-skutkowy wielkiej polityki, która tak mocno odcisnęła się na losie Szamila i Raszida oraz ich matki. I innych rodzin. Bo sama Lara na swojej drodze spotkała inną czeczeńską matkę, która także wyruszyła do Syrii ratować syna. A ile było takich, które nie zdołały dotrzeć tak daleko od domu?

Do przeczytania i przemyślenia.

Marek Pindral, W cieniu minaretów. Oman

Marek Pindral, W cieniu minaretów. Oman, wyd. Bernardinum

Z Markiem Pindralem miałam przyjemność zetknąć się za pośrednictwem jego relacji o pobycie w Chinach („Chiny od góry do dołu”). Poznałam więc już jego serdeczność, dociekliwość i poczucie humoru, z którymi otwiera się na obce kultury. Dlatego nie zdziwiłam się, gdy te same cechy odnalazłam w jego najnowszej książce o kraju, który większości z nas kojarzy się z hasłem w krzyżówce niż rzeczywistym miejscem na ziemi. Oman to jedno z państw Półwyspu Arabskiego, które kiedyś czerpało swoje bogactwo ze sprzedaży drogocennego kadzidła, a obecnie ze złóż ropy naftowej. Jego mieszkańcy są muzułmanami, w większości konserwatywnymi ibadytami. I to właśnie islam oraz mentalność wyznających go Omańczyków są dla autora ważniejszym tematem aniżeli zabytki, cuda przyrody i historia tego kraju. One też mają swoje miejsce w tej książce, ale pierwszy plan należy do człowieka.

Z założenia „W cieniu minaretów” nie jest przewodnikiem turystycznym (chociaż tych brakujących faktów historycznych trochę mi szkoda) ani rodzajem pamiętnika z podróży. Książka Marka Pindrala to zbiór celowo wybranych, połączonych płynnie w jedną całość obserwacji współczesnych Omańczyków i ich stosunku do własnego kraju, obyczajowości i religii. Trzeba to podkreślić, że pokazanych życzliwie i bez uprzedzeń, ale też bez przymykania oczu na hipokryzję i zwykłą ignorancję. Autor nie byłby jednak sobą, gdyby te ludzkie przywary dostrzegał wyłącznie w Omańczykach (czy patrząc szerzej: w Arabach). Lubi powoływać się na przykłady z polskiego podwórka, które uświadamiają, że pewne ludzkie cechy, niekoniecznie te najlepsze, są uniwersalne. Dostrzega też różnice, wśród których najbardziej chyba dotkliwą nie jest nawet brak tolerancji religijnej czy nieumiejętność dyskutowania o zasadach wiary, ale brak zainteresowania tym, co się dzieje na świecie, innymi ludźmi i ich wartościami. Lub wręcz uznanie ich za złe.

Jak wspomniałam wcześniej, „W cieniu minaretów. Oman” opowiada w dużej mierze o islamie. Czytelnik znajdzie w tej książce podstawowe informacje o tej religii i o jej wpływie na życie codzienne. Być może dla części osób, które sięgną po ten tytuł, nie będą to specjalnie odkrywcze fakty. Ale już na pewno arcyciekawe okażą się uwagi, jak odmiennie są interpretowane te same religijne nakazy i zakazy w sąsiadujących ze sobą, słynących z konserwatywności państwach. Bywa, że to, na co przymyka się oczy w Omanie, w Arabii Saudyjskiej może się skończyć... śmiercią przez ścięcie mieczem!

Dużo przyjemniej czyta się o niebotycznych kwotach, jakie można wygrać w wyścigach wielbłądów. O arabskich wonnościach używanych także chętnie przez mężczyzn. I o tym, że gdy pada deszcz, sprzedawca może wyjść ze sklepu, by zatańczyć w jego strugach z radości. Wreszcie o dotykaniu się czubkami nosów na przywitanie (praktykowane przez panów!), co możemy zobaczyć na jednym z wielu cudnej urody zdjęć wykonanych przez Marka Pindrala. Te fotografie to dodatkowy atut i tak pięknie wydanej książki.

„W cieniu minaretów. Oman” to pozycja światopoglądowa, refleksyjna. Więcej niż tylko zbiorowisko ciekawostek, lokalnych smaczków i osobistych przygód autora skonfrontowanego z innym stylem życia. To poszukiwanie płaszczyzny wspólnej dla wszystkich ludzi. Oraz ciągłe pytanie – czy ona istnieje? Czy mamy szansę tam się spotkać?

Lindsey Davis, Srebrne świnki

Lindsey Davis, Srebrne świnki, tłum. Konrad Majchrzak, wyd. Dom Wydawniczy Rebis

Ostatnio mam szczęście do cykli powieściowych. Co daje mi okazję do dłuższego obcowania z ulubionymi bohaterami i poruszania się po ich świecie. Ten, który zapoczątkowują „Srebrne świnki” i którego najważniejszą postacią (a zarazem narratorem) jest Marek Dydiusz Falko, zdecydowanie należy do lżejszego kalibru literatury. Co nie znaczy, że nie potrafi pozytywnie zaskoczyć i wciągnąć. Powieści Davis mają niezaprzeczalnie tę zaletę, że dają pełnowymiarowe wyobrażenie, jak w początkach cesarstwa rzymskiego toczyło się zwykłe życie w obrębie Wiecznego Miasta oraz w granicach imperium. Być może dlatego, że Falko nie jest ani bogatym arystokratą, ani budzącym współczucie niewolnikiem. Plasuje się dokładnie pośrodku - wolny człowiek, którego byt zależy od siły jego rąk i sprawności umysłu i który pałace odwiedza tylko przy okazji wykonywania zleceń. Wie, jak się poruszać po zatłoczonych ulicach i w razie czego przechytrzyć pospolitych złodziejaszków czy nasłanych najemników. Dokąd zabrać dziewczynę na spacer i na którym straganie kupić najlepszy placek z siekanym mięsem. Dzięki niemu (i Lindsey Davis) dawny Rzym ożywa, a zamieszkujący go ludzie są pokazani bez klasycznego, chłodnego wyrafinowania, z którym są powszechnie kojarzeni.

Falko to zawodowy detektyw, a gdy go poznajemy jego główną klientelą są przede wszystkim zazdrośni małżonkowie. Na skutek zbiegu okoliczności i słabości do płci przeciwnej, Falko trafia w sam środek spisku zawiązanego przeciwko nowemu cesarzowi Wespazjanowi – jedynej nadziei dla Rzymu na spokój i normalność po szaleństwach i ekscesach Nerona. Lindsey Davis zadbała nie tylko o szerszy plan powieści. Pieczołowicie otoczyła Falkona wianuszkiem mniej lub bardziej bliskich mu osób. Wśród nich znajdzie się matka, która przynosi do jego kawalerskiego mieszkanka starannie połatane tuniki, kilka zamężnych sióstr, ich dzieci oraz mężowie nieudacznicy, a także Petroniusz Longus z rodziną - najlepszy przyjaciel Falkona, a zarazem dowódca patrolu straży awentyńskiej.

Przyznaję, że postać Falkona nie od razu wzbudziła moją sympatię. Późno zorientowałam się, że lekki styl, w jakim wypowiada się o swojej pracy i związanych z nią okazjach do przygód miłosnych, to tak naprawdę czcza gadanina. Falko chce siebie (i nas) przekonać, że prowadzone przez niego życie w pełni go satysfakcjonuje i nie oczekuje od niego więcej nad przelotną przyjemność i konkretny pieniądz. Los postawi jednak na jego drodze kogoś, przez kogo wielokroć będzie zmieniał zdanie w tej kwestii. Zdradzę tylko, że wątek ten będzie się odznaczał uroczą niekonsekwencją i że śledzi się go z taką samą uwagą, jak ten sensacyjny. Po prawdzie oba staną się nierozłączne i będą wspólnie nadawały ton lekturze (także w kolejnym tomie „Wykute w brązie”).

„Srebrne świnki” należą do tego rodzaju zgrabnie napisanych powieści, po które chętnie się sięga w wolnych chwilach. Jej tło historyczne jest na tyle bogato i wiarygodnie przedstawione, że przestaje mieć znaczenie, na ile to efekt wyobraźni pisarskiej, a na ile praca badawcza autora. Ma ona odpowiedni ładunek emocjonalny, by polubić jej bohaterów, ale nie spodziewajmy się rozbudowanych portretów psychologicznych, bo to po prostu nie ten typ literatury. Spotkanie z Falkonem to rodzaj zabawy. Może nie dla wszystkich, którzy go spotykają na swojej drodze w powieściowej rzeczywistości, ale dla czytelników na pewno.

Naomi Novik, Smok Jego Królewskiej Mości

Naomi Novik, Smok Jego Królewskiej Mości, tłum. Paweł Kruk/Jan Pyka*, wyd. Dom Wydawniczy Rebis

Udało mi się szczęśliwie rozczytać własne dziecko. I to tak dobrze, że już od dłuższego czasu samo lubi szperać po bibliotecznych półkach, zamiast słuchać moich sugestii i podpowiedzi. I bardzo dobrze. Inaczej kilkutomowa seria autorstwa Naomi Novik nigdy nie wpadłaby w nasze ręce. A jest się czym zachwycać. Nawet się nie dziwię, że „Szatan z siódmej klasy” Makuszyńskiego, zadany w szkole, przegrywa z opowieściami o smoku imieniem Temeraire (z fr. śmiały, zuchwały) i jego kapitanie Williamie Laurensie. Nie może być inaczej, gdy lekturami obowiązkowymi są nadal te same książki, co kilkadziesiąt lat temu. Wątpię, by dzięki klasykom udało się zaszczepić pasję czytania dzieciom, którym współczesność oferuje lepsze atrakcje niż mało zrozumiały język, opis rozrywek, które straciły rację bytu i nieaktualne przedstawienie rzeczywistości, zgodne z duchem czasu, gdy powstawała dana historia. Tym bardziej to przykre, że od kilku lat nauczyciele w szkole podstawowej mają swobodny wybór lektur. I nie muszą podsuwać swoim uczniom książek, które sami przerabiali (co za brzydkie wyrażenie!) w szkolnych latach.

Nie myślcie jednak, że mam coś przeciwko powieściom, których akcja rozgrywa się w przeszłości. Powieści Novik przenoszą nas do początku 19. wieku, a nie uważam tego za minus. Wprost przeciwnie. Podoba mi się, jak autorka odmalowała czasy, gdy to, co się mówiło miało swoją wagę i zobowiązywało nie mniej niż własnoręczny podpis na dokumencie. Język służył okazywaniu szacunku i sympatii w ściśle określony, elegancki sposób. Naomi Novik udało się to jednak pokazać bez dziwacznej składni i archaicznych słów, w sposób pozbawiony sztuczności.

Jej bohaterowie nie tylko przeżywają najrozmaitsze przygody, biorą udział w bitwach (naprawdę ciekawie opisanych) i docierają w najróżniejsze miejsca świata. Oni, człowiek i smok, poznają siebie nawzajem, uczą się doceniać własne zalety, akceptować niedostatki. Ich wzajemne towarzystwo sprawia, że zmienia im się postrzeganie świata. Dlatego do powieści Novik najlepiej pasuje określenie, że są to książki o poszerzaniu się horyzontów i odrzucaniu dotychczasowych pewników. O podejmowaniu niełatwych wyborów. O przyjaźni, obowiązku i honorze. Samodzielnym wyciąganiu wniosków i ponoszeniu tego konsekwencji. A także o polityce, która rządzi się innymi prawami niż przyzwoitość.

Nie jestem naiwna, by sądzić, że akcja, której główną osią są wojny napoleońskie, wzbudzi natychmiastowe zainteresowanie młodych czytelników historią. Ale być może ze zdumieniem odkryją oni kiedyś, że ktoś taki jak książę Wellington czy generał Kutuzow istnieli naprawdę, a europejskie choroby zakaźne poczyniły większe spustoszenie na kontynencie amerykańskim niż broń. Tak jak niezaprzeczalnym faktem jest to, że pierwsi biali koloniści w Australii byli skazańcami i żołnierzami, którzy ich pilnowali, a Brytyjczycy celowo przemycali opium do Chin. Oczywiście historia w cyklu o smoku Temerairze jest wersją alternatywną wobec tej, która rzeczywiście miała miejsce. A to za sprawą nietypowych bohaterów.

Chodzi rzecz jasna o smoki, które w tej serii– w przeciwieństwie do innych powieści fantasy – nie cechują się automatycznie niezwykłą mądrością tylko dlatego, że są smokami. Są po ludzku różnorodne w charakterach i usposobieniu, choć oczywiście mają swój system wartości (w tym upodobanie do złota i świecidełek). Żyjąc pomiędzy ludźmi, zachowują się też tak, jak w danym kraju są postrzegane – groźne, ale użyteczne bestie, opiekunowie całych rodzin, wcielenie przodków, samodzielnie myślące istoty, którym należy się szacunek lub tylko gadające zwierzęta, które trzeba sobie podporządkować.

Powieści Naomi Novik o smoku Temerairze i kapitanie Laurensie są więcej niż tylko rozrywką. Na to jej bohaterowie są zbyt często rozdarci pomiędzy tym, co przywykli od zawsze uważać za swój obowiązek a tym, co dyktuje im rozum i serce opowiadające się za właściwym postępowaniem wobec innych. Nie bez znaczenia są tu zdroworozsądkowe uwagi oraz rewolucyjne jak na tamte czasy poglądy Temeraire'a, którego nie krępują te same powinności jak jego ukochanego kapitana.

Polecam dla tych trochę większych i – sądząc po sobie - całkiem dorosłych. Chociaż ta seria ma jeden poważny minus. Brak ostatniego, dziewiątego tomu, nad którym autorka jeszcze pracuje. Na szczęście ma się on ukazać w przyszłym roku, na co z niecierpliwością czekam!

W serii ukazały się następujące tytuły:

◦Smok Jego Królewskiej Mości

◦Nefrytowy tron

◦Wojna prochowa

◦Imperium kości słoniowej

◦Zwycięstwo orłów

◦Języki węży

◦Próba złota

◦Krew tyranów

* inne tomy cyklu

Katarzyna Kwiatkowska, Zbrodnia w szkarłacie

Katarzyna Kwiatkowska, Zbrodnia w szkarłacie, wyd. Znak

„Zbrodnia w szkarłacie” to w skrócie trup, nielubiana, ale bogata krewna, problemy finansowe i wesele, które musi się odbyć bez względu na to, kto strzelał i dlaczego. Do tego jeszcze piękny, ale zadłużony dwór oraz akcja, która rozgrywa się przed stu laty.

Nie do końca jestem przekonana, czy Katarzyna Kwiatkowska stanie się mistrzynią kryminału na miarę Agathy Christie, której styl jest dla niej wzorem. Za to na pewno jest fenomenalna w sferze obyczajowej i ma niesamowity talent do wprowadzania czytelnika w błąd w sprawach różnej wagi, niekoniecznie tych kryminalnych. Świetnie też porusza się w obszarze historii. Ze „Zbrodni w szkarłacie” więcej dowiedziałam się o życiu codziennym Wielkopolan w czasie zaborów niż kiedykolwiek z lekcji w szkole. Co prawda ta codzienność dotyczy przedstawicieli warstwy ziemiańskiej, ale będziemy mieli też okazję poznać dwie kucharki posługujące się gwarą poznańską. Kwiatkowska dobrze uchwyciła stosunek Polaków do rządzących Wielkopolską Prusaków oraz atrakcyjnie przedstawiła czytelnikom rozwiązania, jakie zgodne z prawem i w pokojowy sposób stosowali nasi antenaci wobec chcących przechwytywać polskie majątki zaborców. O czym nigdy wcześniej nie słyszałam!

Tyle o zaletach. Minusem „Zbrodni w szkarłacie” jest prowadzenie narracji, która zakłada, że czytelnik zna głównego bohatera, Jana Morawskiego, który w majątku kuzynostwa poszukuje ukrytego skarbu-posagu ich pięknej córki (to jeden z wielu wątków, które składają się na „Zbrodnię...”). Żeby tak właśnie było, czytelnik musiałby przeczytać wcześniejszą powieść Katarzyny Kwiatkowskiej, „Zbrodnię w błękicie”. Autorka nie wzięła pod uwagę, że może być inaczej, stąd pewna dezorientacja, która stała się moim udziałem. Zamiast skupiać się na zagadnieniu: kto zabił i dlaczego?, wciąż zastanawiałam się, kim konkretnie jest Jan i co powinnam o nim wiedzieć. Równie „tajemnicza” była dla mnie osoba Mateusza. Trochę czasu zajęło mi zorientowanie się, że jest on kamerdynerem Morawskiego, chociaż relacje między nimi są bardziej przyjacielskie niż służbowe, a zaangażowanie Mateusza w funkcjonowanie dworu w Jeziorach może sugerować, że to Jerzy Jezierski jest jego pracodawcą. Brak stosownego wprowadzenia co do postaci występujących w poprzedniej powieści – takiego właśnie, jaki u Christie jest zawsze odnośnie osoby panny Marple czy Herkulesa Poirot – wywołuje moim zdaniem niepotrzebny zamęt.

Denerwujący i nachalny wydaje się też sposób zwracania naszej uwagi na różne szczegóły – siniaki na rękach, flakoniki z niebezpiecznymi substancjami itp., który znajdziemy zwłaszcza na początku lektury. Jak napisałam wcześniej, Kwiatkowska lubi stosować zmyłki i jest w tym rewelacyjna, ale o tym można się przekonać dopiero po jakimś czasie. Jeśli nawet niektóre z tych tak rzucających się w oczy obserwacji Jana nie będą miały znaczenia w pomyślnym zakończeniu śledztwa, ich obecność - zanim przekonamy się, na co stać autorkę – sprawia wrażenie nieporadności i niedociągnięć warsztatu pisarskiego. A że to niesprawiedliwy wniosek, przekonamy się po zapoznaniu z całością.

Mam nadzieję, że autorka, pisząc kolejne książki o kryminalnych przygodach Jana Morawskiego, nie popełni już tych błędów. A jej powieści nadal będą jak najlepsze wehikuły czasu rzucające nas w wir barwnego i pełnego niespodzianek życia sprzed wielu lat.

Suki Kim, Pozdrowienia z Korei. Uczyłam dzieci północnokoreańskich elit

Suki Kim, Pozdrowienia z Korei. Uczyłam dzieci północnokoreańskich elit, tłum. Agnieszka Sobolewska, wyd. Znak Literanova

Miałam trochę obaw, czy książka Suki Kim nie okaże się tytułem, który będzie przypominał podejściem do tematu inną książkę, „Woziłam arabskie księżniczki” autorstwa Jayne Amelii Larson. Spodziewałam się, że - tak jak tamta - „Pozdrowienia z Korei” będą przede wszystkim służyć zwróceniu uwagi na osobę autorki, a pretekstem do tego będzie pokazanie wycinka rzeczywistości niedostępnego dla większości osób. Suki Kim na szczęście znacząco różni się od Larson. Jej pisaniu przyświecał inny cel niż lansowanie samej siebie.

Naprawdę interesowała ją północnokoreańska codzienność oraz mentalność ludzi wychowanych w tym najbardziej odizolowanym kraju świata. Miała po temu powody natury osobistej, związane z pochodzeniem, oraz zawodowe. Co prawda jej możliwości badawcze były ograniczone do kampusu uczelni, gdzie uczyła języka angielskiego, i sporadycznych wycieczek krajoznawczych. A młodzi ludzie, z którymi przyszło jej się spotkać, nie do końca byli przeciętnymi Koreańczykami z Północy. Wywodzili się w końcu z rodzin o wyższym statusie materialnym i większych możliwościach. Paradoksalnie tym bardziej rzucało się w oczy ubóstwo ich wiedzy o tym, co dzieje się poza granicami ich ojczyzny. Nawet w przypadku nowinek technicznych (niektórzy z nich studiowali informatykę!) czy tak normalnych, zwykłych spraw, jak możliwość rozmowy telefonicznej z bliskimi lub wyjazd za granicę. Po takich rewelacjach szybko zaczęłam rozumieć, dlaczego autorka darzyła swoich uczniów sympatią pomieszaną z czułością. Te pozytywne odczucia nie wyeliminowały jednak obawy autorki przed donosami. Suki Kim w Korei Północnej doświadczyła oderwania od normalnego życia. Wciąż towarzyszyło jej przeświadczenie, że obserwowany jest każdy jej krok, a niewinnie rzucona uwaga może sprowadzić na jej głowę nieszczęście, przy którym groźba deportacji byłaby tylko przykrą niedogodnością.

„Pozdrowienia z Korei” nie bez przyczyny powstały w takiej, a nie innej formie. Już wcześniej, jako dziennikarka, Suki Kim odbyła wiele rozmów z uchodźcami z Korei Północnej. Wiedziała zatem czego mniej więcej się spodziewać i na co zwrócić baczniejszą uwagę podczas pobytu tym kraju. Do tego Kim jest rodowitą Koreanką. Wychowana w Korei Południowej, nastoletnie życie spędziła w Stanach Zjednoczonych, a młodzieńcze lata na wędrówkach po świecie. Takie doświadczenia dały jej spojrzeniu otwartość i pozbawiły uprzedzeń. A znajomość rodzimych tradycji, zwyczajów i języka pozwoliły dostrzegać subtelne różnice między rodakami z południa i północy. Jej relacja ze stolicy Korei Północnej, Pjongjangu, zyskuje właśnie dzięki pochodzeniu i rodzinnym historiom. To im czytelnicy zawdzięczają wnikliwe obserwacje wzbogacone emocjonalną głębią. Są one wyjątkowe w porównaniu choćby z reportażem byłego dziennikarza BBC, Johna Sweeneya "Korea Północna. Tajna misja w kraju wielkiego blefu", która jest bardzo dobrą książką o tym kraju-więzieniu, niemniej napisaną z punktu widzenia człowieka Zachodu i z nieuniknionym dystansem wobec tego, czego nie znamy z rodzinnego domu.

Wartościowa pozycja!

Michael Crummey, Sweetland

Michael Crummey, Sweetland, tłum. Michał Alenowicz, wyd. Wiatr od Morza

Sweetland to nazwa miejsca, małej wysepki u wybrzeży Kanady, będącej częścią Nowej Fundlandii. Sweetland to także nazwisko Mosesa, głównego bohatera powieści. Poznajemy go w chwili, gdy rząd postanawia przenieść za sowitą rekompensatę mieszkańców wyspy na stały ląd. Warunkiem wypłaty pieniędzy jest zgoda całej wyspiarskiej społeczności. Moses należy do tych, których nie pociąga myśl o przeprowadzce. Mimo anonimowych pogróżek. Mimo milczącej dezaprobaty większości sąsiadów, a nawet bliskich. Sweetland dąży do tego, by pozostać w miejscu, w którym się urodził i spędził większość życia. Osiąga cel, ale nie od razu zdaje sobie sprawę, jakim kosztem.

Michael Crummey poprzez decyzję swojego bohatera wprowadził do opowieści romantyczną nutę niezłomności, pochwałę twardego charakteru i harmonijnego zżycia z przyrodą. Buntowniczość Sweetlanda, jego milczenie i życie pozbawione pustych gestów budzą w nas odruchową sympatię i poparcie dla jego wyboru. Jest jednak coś, czego Moses Sweetland nie przewidział w swoim planie. Innych ludzi. Zagrożenie z ich strony jest jednak innego rodzaju niż moglibyśmy się spodziewać. Polega nie na fizycznej obecności, ale na jej coraz dotkliwszym braku.

Od początku do końca powieści poznajemy w urywkach wspomnień przeszłość Sweetlanda. I ten zabieg nie służy, jak to zazwyczaj bywa w książkach, odkrywaniu rodzinnych sekretów (chociaż kilka oczywiście się znajdzie). Raczej pokazuje Mosesa jako część większej całości. I nie jest w stanie przekreślić tego jego milczenie ani pociąg do samotności, którą pozwalał zakłócać jedynie dzieciom. Ani pozorna samowystarczalność, która szybko okazuje się fikcją. Tak jak przodkowie Sweetlanda, tak on sam ma niewielkie szanse na przeżycie w pojedynkę. Nie zmieniły tego anomalie pogodowe, nowoczesny sprzęt, lepsze sposoby komunikacji. Bez przyjaciół, sąsiadów, znajomych życie Mosesa ulega jakby zawieszeniu, sprowadzone do najprostszych czynności w celu zapewnienia sobie jedzenia i ciepła. Moses sam zaczyna w pewnym momencie postrzegać siebie jako coś, nie człowieka.

Chociaż nie nazwałabym „Sweetland” powieścią z dreszczykiem ani tym bardziej powieścią akcji, budzi ona w czytelniku pewne napięcie co do ostatecznych losów jej najważniejszej postaci. W międzyczasie poznajemy Mosesa coraz lepiej. Powoli traci on cechy bohatera, szlachetne, ale mało ludzkie na rzecz słabości, niekonsekwencji, a nawet wad. Staje się prawdziwszy dzięki przeszłości, w której nie brak i dobrych chwil i zmarnowanych szans. Paradoksalnie przywiązujemy się do niego coraz bardziej.

„Sweetland” opowiada o tak wielkiej samotności, że wchłania ona człowieka, unicestwia jego ślad na ziemi, wymazuje z życia innych. I chociaż była upragnionym wyborem, okazała się pułapką. Czy bez wyjścia? Michael Crummey, autor „Dostatku” i „Pobojowiska”, których akcja również rozgrywa się na Nowej Fundlandii, nie od razu daje odpowiedź na to pytanie. I na tym polega wielkość jego prozy. Polecam, zwłaszcza tym, którzy lubią ciekawe portrety psychologiczne i wolą innego rodzaju dramatyczne zwroty akcji.

Romain Sardou, Fräulein France

Romain Sardou, Fräulein France, tłum. Monika Szewc-Osiecka, wyd. Dom Wydawniczy REBIS

Francuzi nie lubią pamiętać o tym, jak szybko skończyła się ich obrona przed wojskami Hitlera. Jak gładko przyszło im współpracować z okupantem. Tak, ich sytuacja była wyjątkowa i o tym również wspomina Sardou – Niemcy mieli odgórny rozkaz lepszego traktowania Francuzów, a ci dawali się nabierać dobre maniery i elegancką francuszczyznę niemieckich okupantów wyniesioną ze szkół. Tak samo imponowała im dobra organizacja i oznaki dobrostanu niemieckich żołnierzy, którzy – jako przegrani w poprzedniej wojnie światowej – nie mieli przecież do niego prawa.

To tylko niektóre z powodów, które przytacza Sardou, tłumaczące entuzjastyczną postawę wobec wroga sporej części swoich rodaków w czasie drugiej wojny światowej. I chociaż wśród jego bohaterów nie brakuje przedstawicieli ruchu oporu, na czoło wysuwają się ci, którzy prowadzą z Niemcami interesy, traktując ich w tym momencie historii jako użyteczniejszych partnerów, uznając ich wyższość i nowe porządki. To naga prawda o tamtych czasach podana bez upiększeń i usprawiedliwień. Romain Sardou daje do zrozumienia, że bezrefleksyjne opowiedzenie się po stronie najeźdźcy jest czymś obrzydliwym i nagannym. Bo „Fräulein France” to opowieść o pohańbieniu. Z tym, że gdy jedni bez mrugnięcia okiem decydują się na życie bez godności, inni je odrzucają. Choćby jak luksusowa prostytutka France, która, nie mając innych możliwości, używa go jako maski.

France jest postacią tajemniczą. Wiemy, że ma związek z tragicznymi wydarzeniami z początku książki, ale jej tożsamość długo pozostaje zagadką. Na początku pewne jest tylko to, że France wykorzystuje swoje ciało i urodę, by uwodzić wyższych rangą niemieckich oficerów. Potem - że jej cel różni się od tego, który głosi publicznie (ale nadal nie wiadomo, dlaczego). Ponieważ Sardou prowadzi narrację bez wglądu w psychikę głównej bohaterki, jej postępowanie bywa dla nas tajemnicą, nawet pod koniec powieści, gdy wydaje nam się, że wiemy o niej wszystko. Styl Sardou jest chłodny i mało emocjonalny, co tylko potęguje wrażenie zagadkowości motywów, którymi kieruje się France. Nie znam wcześniejszych powieści Sardou, nie wiem zatem, czy to jest to charakterystyczna cecha jego pisarstwa. Z pewnością dzięki temu udaje mu się osiągnąć uniwersalny charakter powieści, bez sprowadzania jej tylko do osobistej relacji między kilkorgiem ludzi, pozbawionej za to szerszego kontekstu.

Romain Sardou opiera fabułę „Fräulein France” na ówczesnych nastrojach z dużym naciskiem na rozczarowanie sporej części Francuzów swoim demokratycznym państwem. Oraz na faktach historycznych, chociaż jego postacie to w większości postacie fikcyjne. Tutaj warto wspomnieć o osobie, która w minimalnym stopniu pojawia się w powieści, ale jej przemyślenia i wiedza mają wpływ na jej kształt i wymowę. Niemal przysłania go sama France, swoim urokiem, smutkiem i tragedią, która ją bezpośrednio dotknęła. Jednak Jean-Baptiste Meyer to nie byle kto. To on stworzył idealną w oczach Niemców Francuzkę, nieświadomych, że dał tej młodej dziewczynie narzędzia i siłę do walki w tak nietypowym miejscu, jakim jest dom publiczny.

Podsumowując - „Fräulein France” to niebanalna powieść historyczna o wojnie, w której zemsta odgrywa zasadniczą rolę. Polecam!

Giovanni Cocco, Amneris Magella, Cienie na jeziorze

Giovanni Cocco, Amneris Magella, Cienie na jeziorze, tłum. Stanisław Kasprzysiak, wyd. Oficyna Literacka Noir sur Blanc

Zjawiskowe jezioro Como, uderzające piękno alpejskich szczytów, surowy urok romańskich kościółków są scenerią „Cieni na jeziorze”, kryminału, w którym na pierwszy plan wysuwa się nie sensacja i fizyczne zagrożenie, ale romantyczna miłość i wątki obyczajowe. To kolejna przeczytana przeze mnie powieść kryminalna, która wymyka się klasycznym schematom. I to pomimo dokonanego już na samym początku powieści ponurego znaleziska na trasie budowy nowego górskiego tunelu. Oraz pomimo głównej bohaterki Stefanii, która pracuje jako komisarz włoskiej policji.

Zresztą postać Stefanii również wyłamuje się z konwencji. Poznajemy ją bowiem nie tylko jako funkcjonariuszkę, ale przede wszystkim jako wiecznie zabieganą samotną matkę, rozwódkę, która czerpie przyjemność z nowej znajomości, przyjaciółkę, która stara się nie przekraczać granic, które mogłyby zachwiać relacjami z bliskim jej mężczyzną, a u którego ceni intelekt i zdolność logicznego myślenia. Stefania to także osoba rozkochana w swoich rodzinnych stronach i dobra szefowa dla swoich podwładnych. Jest też konsekwentna i uparta. Kiedy intuicja podpowiada jej, że warto zbliżyć się do pewnej bogatej rodziny, właścicieli terenu, gdzie znaleziono ludzkie szczątki, słucha jej mimo niechęci szefostwa do zawracania głowy osobom wpływowym i zamożnym. Jej działania stają się coraz bardziej dyskretne, a śledztwo zaczyna przynosić pierwsze rezultaty.

„Cienie na jeziorze” to taki typ powieści, w której duże znaczenie mają bezpośrednie rozmowy ze świadkami wydarzeń i wyłapywanie nieścisłości w niewymuszonych zeznaniach. Równie dużą rangę mają historyczne zawirowania, w tym wypadku dotyczące chaosu końcówki drugiej wojny światowej i przemytniczego charakteru tego terenu Włoch, sąsiadującego z neutralną Szwajcarią. Co ciekawe, mimo różnic, jakie lubi się wskazywać, dzieląc Włochy na bogatą, uprzemysłowioną Północ i biedne, skażone mafijnymi wpływami Południe, wszystkich Włochów charakteryzuje chyba miłość do jedzenia. Stefania co prawda zbyt często musi się ratować gotowymi daniami na wynos, ale i tak w tekście pojawiają się wzmianki o miejscowych specjałach, desery są na porządku dziennym, a ja zamierzam odtworzyć w swojej kuchni jej przepis na smażone sieje (choć nie zaręczam, że akurat to będą takie ryby). Ich opis powoduje natychmiastowy ślinotok!

„Cienie na jeziorze” nie są lekturą, która oferuje mnogość sensacyjnych wątków. Niemniej czytało mi się ją dobrze i nie mam do niej zastrzeżeń. A Stefanię zwyczajnie polubiłam – za jej dążenie do odkrycia prawdy i autentyczne zainteresowanie człowiekiem, który został zamordowany kilkadziesiąt lat przed jej narodzinami. Chociaż wygodniej byłoby sobie odpuścić.

Antonio Garrido, Człowiek, który czytał umarłych

Antonio Garrido, Człowiek, który czytał umarłych, tłum. Grzegorz Ostrowski, Joanna Ostrowska, wyd. Wydawnictwo Albatros Andrzej Kuryłowicz S.C.

Dawne Chiny na wyciągnięcie ręki.

Brak mi słów, by jednoznacznie określić tę książkę. Sam autor uważa ją przede wszystkim za powieść historyczną, ale zawiera ona elementy sensacji, kryminału i powieści obyczajowej, a nawet przygodowej. Bowiem niemal co stronę Song Ci musi się mierzyć z nowym niebezpieczeństwem, ryzykiem rozpoznania i brakiem nadziei na sprawiedliwość. Garrido oparł jego losy na autentycznej postaci trzynastowiecznego chińskiego uczonego, któremu zawdzięczamy uporządkowanie już istniejących i stworzenie zupełnie nowych metod śledczych oraz napisanie pięciotomowego kompendium medycyny sądowej (niektóre z jego technik są używane do dzisiaj!).

Powieść jest swobodnym autorskim wyobrażeniem młodzieńczych lat Songa Ci. Za to tło obyczajowe i historyczne możemy uznać za wiarygodne, biorąc pod uwagę podaną na końcu bibliografię, słowniczek najważniejszych pojęć i zjawisk oraz listę osób, które wspomogły pisarza w zdobyciu niezbędnej wiedzy na temat pewnych faktów historycznych oraz chińskich zwyczajów, a także metod, procedur i narzędzi badawczych używanych w tamtej epoce.

Songa Ci poznajemy w chwili, gdy jest on pełen nadziei na przyszłość. Z powodu żałoby (uwaga! ważny chiński obyczaj!) jego ojciec musiał wrócić do rodzinnej wsi, porzucić urzędniczą pracę i zabrać z sobą całą rodzinę, w tym Ci, który w międzyczasie rozpoczął naukę pod opiekuńczymi skrzydłami sędziego Fenga. Okres odosobnienia rodziny miał jednak niedługo minąć, a tym samym Ci mógłby powrócić do przerwanych studiów. Ku zdumieniu Ci nic jednak nie wychodzi z tych planów, a znalezienie na polu obciętej głowy sąsiada sprowadza na jego rodzinę nieszczęście za nieszczęściem. To początek ucieczki i tułaczki Ci, który jako podejrzany o przestępstwo udaje się do Lin'anu, ówczesnej stolicy cesarstwa. Tu poznaje nędzę i głód, ale wrodzona inteligencja oraz umiejętność odczytywania przyczyn śmierci ze śladów pozostawionych na ciałach zmarłych prowadzi go na cesarski dwór. Tu jednak czyha na niego chyba jeszcze więcej niebezpieczeństw niż w podejrzanych zaułkach i spelunkach stolicy.

Zdaję sobie sprawę, że to tak nie wygląda, ale naprawdę unikam szczegółowego opisu. Po pierwsze potrzebowałabym na to dużo więcej miejsca. A po drugie zależy mi, by potencjalnemu czytelnikowi czytało się historię Ci podobnie jak mi – z przyjemnością płynącą z wartkiej akcji, ciekawych rozwiązań fabularnych, powracania do wydawałoby się zamkniętych już wątków oraz z postaci potraktowanych w wielowymiarowy sposób. Dla mnie „Człowiek, który czytał umarłych” jest przede wszystkim świetną powieścią przygodową, nieprzewidywalną i niemal co stronę oferującą jakiś nowy przełom, nowe wydarzenie, które nie pozwalają na nudę i bezmyślne kartkowanie stron.

Nie dziwię się, że za ten tytuł Antonio Garrido został wyróżniony kilkoma nagrodami za najlepszą powieść historyczną, a jego książka otrzymała nominację do Edgar Allan Poe Award. W dodatku starania autora, by jak najlepiej przedstawić metody badawcze Songa Ci, przyniosły rewelacyjne efekty. Fragmenty, w których Ci udowadnia, w jaki sposób zmarła dana osoba i czy jej śmierć należała do naturalnych, należą do równie atrakcyjnych, jak wątki awanturnicze. Dla kogoś, kto lubi serię autorstwa Kathy Reichs z antropolożką kliniczną, Temperance Brennan, w roli głównej (lub zekranizowany na jej podstawie serial „Kości”), powieść Garridy jest jak znalazł. W dodatku jest dużo lepiej napisana, a już na pewno przetłumaczona.