Jerzy Sadecki, Ambasador - fragment

Fragment książki „Ambasador” autorstwa Jerzego Sadeckiego, wyd. Agora SA


ZROZUMIEĆ ROSJĘ

Jest taki słynny cytat z rosyjskiego dyplomaty i poety Fiodora Tiutczewa: „Nie sposób pojąć jej rozumem (…) w Rosję można tylko wierzyć”.
Jest także oparta na nim postawa, której nieskończoną ilość razy się przeciwstawiałem, także publicznie. Takie stwierdzenie ma zastąpić wysiłek intelektualny.
Oczywiście, Rosjanom jest wygodnie tak się ustawić, by stać się wieczną tajemnicą, do której nie można dotrzeć nawet w przybliżeniu. Prawda zaś jest taka, że są dokładnie zmierzeni, a naukowcy mogą każdy aspekt istnienia tego narodu, państwa, historii i dnia dzisiejszego analizować oraz poddawać ocenie, łącznie z tym, że Kreml nie jest nieomylny i mylił się nie raz. Jeszcze gdy byłem na emigracji, bardzo mnie raziło przecenianie przez ludzi Zachodu roli Rosji.

Skąd się brało?
Związane było z zauroczenia Gorbaczowem, tzw. gorbomanią. Po jednym z wystąpień radzieckiego przywódcy dałem nawet tytuł „Gorbi et orbi” publikacji szwajcarskiego instytutu sowietologicznego, w którym pracowałem. W przekonaniu ludzi Zachodu należy patrzeć na Rosję z takiej perspektywy - niezależnie od tego, co się w niej dzieje, jest ona wielka. Naskórkowe traktowanie Rosji przez zwykłego człowieka na Zachodzie szczególnie widoczne było w Niemczech, zarówno wśród intelektualistów, jak i zwykłych obywateli.

To się zmieniło?
Świat coraz bardziej racjonalnie patrzy na Rosję. Lepiej ją poznaje, bo stara się ona wchodzić w międzynarodowe struktury i relacje, ale i narzucać swoje metody zbliżone do sowieckich. Prowadzi to do kształtowania się realistycznej oceny Rosji i niejednokrotnie
do rozczarowania krajem Putina.

Nie da się jednak zaprzeczyć, że Rosja jest bardziej skomplikowana i trudniejsza do analizy niż inne kraje.
To prawda. Nie ma zresztą jednej Rosji. Inna jest ta w największych miastach: Moskwie, Sankt Petersburgu i Nowosybirsku, inna w mniejszych ośrodkach, a jeszcze inna w prowincjonalnych miasteczkach i na wsi. Podejrzewam, że w tych największych miastach będzie rozrastać się warstwa średnia, czyli nosiciele bardziej liberalnych rozwiązań. Natomiast wiele miast milionowych czy trochę mniejszych jest dotkniętych paraliżem. Często są to tzw. monomiasta wiszące na jednym gigantycznym zakładzie. Dziś zakłady te są nierzadko w opłakanym stanie, co przenosi się na pracowników i wszystkich mieszkańców.
Tam skupia się potencjał negatywny, około 20 procent wyborców popiera partię komunistyczną. Wyniki wyborów  potwierdzają trwałość tak zwanych czerwonych obłasti (głównie w Rosji centralnej), w których tradycyjnie mocną pozycję zajmują komuniści.

Staramy się zgłębić Rosję?
Jak mało kiedy mamy dziś szansę na jej zrozumienie.

Dlaczego?
Bo jesteśmy wolni i od niej niezależni. Ale mimo to często uciekamy się do uproszczeń. Niektórym Polakom trudno się wyzwolić z oparów antyrosyjskości. To utrudnia trzeźwe spojrzenie. Jest powiedzenie, że Polacy mówią na temat Rosjan to, o czym Rosjanie sami nie chcą mówić, albo wiedzą to, do czego Rosjanie nie chcą się przyznać. Mówi się też, że Rosjanie tak samo myślą o Polakach.
Ale przede wszystkim trzeba pamiętać, że Polacy o wiele bardziej interesują się Rosją niż odwrotnie. Wielokrotnie zdarzyło mi się słyszeć, że Polacy, przyjeżdżając do Rosji, już na wstępie pytali:  „A co wymyślicie o Janie Pawle II?”. Na co Rosjanie, chyba specjalnie, odpowiadali: „Nu, niczewo!”. To ten rodzaj reakcji, na którą Polacy nie są przygotowani i która zbija nas z pantałyku. Myślimy, że zadając takie pytanie, jesteśmy w lepszej sytuacji, bo nasz rodak miał taką ważną pozycję w świecie. My lubimy podeprzeć się wielkim autorytetem, w tym wypadku papieskim, a nasz rozmówca ma od razu uklęknąć. Tymczasem Rosjanie najnormalniej w świecie wieloma sprawami się nie interesują. To jest zrozumiałe. Wszak ich własna rzeczywistość jest mocno skomplikowana. Masowo nie znają swojej historii, niewielu jeździło po własnym kraju. Często łapałem się na tym, że odwiedzam miejsca, w których wielu Rosjan nie było. Także zagranica - poza kilkoma krajami zaznaczonymi na plus, na przykład Włochy, lub na minus, na przykład Stany Zjednoczone - w świadomości rosyjskiej jest kiepsko rozpoznawalna. Polska zasadniczo nie jest polem wypełnionym jakąś szczególną wiedzą.

Z wyjątkiem chyba tych, którzy byli u nas w mundurach Armii Czerwonej?
O, ci wspominają Polskę szalenie życzliwie. W Polsce było im po prostu lepiej niż teraz w ojczyźnie. Byli młodzi, mieli dobre warunki finansowe, armia dbała o nich, z Polakami mogli pohandlować. Miło słuchać tych ich zachwytów, ale to samo mówią o swoim pobycie w NRD. Widocznie pozycja okupanta dobrze wpływa na samopoczucie. Wspominając dawne czasy, nie przyjmują jednak do wiadomości, że Polska jest teraz zupełnie inna. Ale na ogół wiedza o Polsce i zagranicy jest w Rosji minimalna. To się zmienia, lecz jedynie u jednostek. Słyszałem, że za granicę jeździ tylko około 15 procent Rosjan. Są w tej grupie osoby
wyjeżdżające bez przerwy. Jeśli sobie uświadomimy stan wiedzy pozostałych 85 procent oraz stopień scentralizowania i kontrolowania przez państwo telewizji, zrozumiemy, że ludzie w Rosji wiedzą tylko to, co jest potrzebne z punktu widzenia władzy. Zawsze uderzało mnie, że w Rosji na pstryknięcie palcami władza może zmobilizować opinię publiczną przeciwko komuś lub czemuś.

Nie czujesz u Rosjan złości czy goryczy, że „Solidarność” i Polacy przyczynili się do rozpadu ZSRR i z tym związanego okresu biedy i bałaganu?
To zależy, z kim się rozmawia. Na ogół nie. W ciągu ostatniego dwudziestopięciolecia zrozumieli - Polska odpłynęła na drugi brzeg historii i jest tam zakotwiczona na stałe. To samo dotyczy także państw bałtyckich, choć może nie w jednakowym stopniu. W każdym razie na ogół wśród Rosjan jest przekonanie, że Polska należy już do innego świata.
Ale jak się rozmawia z przedstawicielami służb specjalnych, to biorą nas pod rękę, ciągną w kąt pokoju i przekonują: „No, postarajcie się być grzeczniejsi”. To są takie dobre rady wujka, który dziś wprawdzie bierze pod rękę, ale jutro może dać w mordę. Ci ludzie nie zdają sobie sprawy, że sytuacja się zmieniła i my jesteśmy już gdzie indziej.

Piotr Głuchowski, Lód nad głową

Piotr Głuchowski, Lód nad głową, wyd. Agora SA, cena ok. 35 zł

Przywykliśmy do wchodzenia w powieściowy świat przy pomocy bohaterów poznawanych od strony bardzo intymnej, codziennej, bez względu na to, czy są to postacie pozytywne czy negatywne. Emocjonalna mapa, którą przy okazji tworzymy, pomaga nam poruszać się w fikcyjnej przestrzeni, daje szansę odgadnięcia tego, co próbuje ukryć przed nami autor, i jest ważną częścią gry, którą prowadzi pisarz powieści kryminalnej z czytelnikiem. Piotr Głuchowski odrzuca tę drogę, nie definitywnie, ale na tyle jest to odczuwalne, że „Lód na głową” jest powieścią sensacyjną, która uwodzi głowę, nie serce. Od początku przypomina raczej doniesienia prasowe niż osobistą historię ludzi uwikłanych wbrew swej woli w machinacje o ogólnokrajowym wydźwięku. Brak cieplejszych akcentów z początku utrudnia wczucie się w książkę. Jednak Głuchowski z żelazną konsekwencja trzyma się swojego sposobu na rozwiązania fabularne i po kilkudziesięciu stronach zaczyna to przynosić efekty – zaaferowanie czytaną lekturą i chęć dowiedzenia się, jak dalej potoczy się ta historia. Za to kiedy autor już odrzuci powściągliwość, bywa, że przesadza (głównie ze scenami erotycznymi osób drugorzędnych i zdaniami o wypiętych/opiętych pośladkach).

To, w czym Głuchowski jest najlepszy, jest intryga jak żywo przypominająca największe skandale i afery polityczne ostatnich lat, nie tylko zresztą polskie (chociaż obficie polskim sosem podlane). Oraz oddanie towarzyszącego im medialnego szumu znanego przeciętnemu czytelnikowi gazet i widzowi telewizyjnych serwisów informacyjnych. Główną osią akcji książki jest zamach w ośrodku Omega, w którym ginie minister i jednocześnie prezes planującej liberalne zmiany partii oraz sproszeni na konferencje goście, sędziowie i prokuratorzy z różnych stron Polski. I tu znać dziennikarskie doświadczenie Głuchowskiego – stąd jego umiejętność przekazania atmosfery nieodłącznej relacjom przekazywanym na gorąco, zwoływanych naprędce konferencji prasowych, przewidywalność zachowań i wypowiedzi polityków oraz reakcji pomiędzy ugrupowaniami politycznymi, a także narastające poczucie zagrożenia. „Lód nad głową” to opowieść o wielkiej manipulacji faktami, zakulisowych działaniach, które wprowadzają w dezorientację całe państwo i jego funkcjonariuszy, o trzymaniu wpływowych ludzi w kieszeniach i wojnach gospodarczych prowadzonych w utajeniu, nielegalnymi środkami. Prawdopodobieństwo przebiegu takiego scenariusza wydarzeń jest tym, co dosłownie wbija w fotel. Miłośnicy teorii spiskowych będą zachwyceni. A ci, którzy dotąd starali się zachować zdrowy rozsądek wobec różnych „doniesień”, mogą stracić zaufanie do najbardziej logicznych i racjonalnych newsów. Głuchowski wrzuca do worka gaz łupkowy, protesty ekologów, nietykalnych celebrytów, polityczny bełkot, prymitywny nacjonalizm i akty terroru, a wyciąga z niego bardzo przekonujący thriller polityczny, w którym napięcie nie odpuszcza aż do końca. Intymne relacje bohaterów oraz sceny pościgów traktuję jako dodatek mający go uatrakcyjnić, nadać mu ludzką twarz oraz to niesamowite tempo typowe dla powieści sensacyjnych. I chociaż uważam, że proporcje między tłem powieści a życie prywatnym bohaterów bywają zachwiane, to jest to książka, po którą warto sięgnąć.

Piotr Głuchowski to reporter, laureat nagrody Grand Press za reportaż o władcach Korei Północnej. „Lód nad głową” to jego druga - po wydanej w 2012 powieści „Umarli tańczą” - książka z redaktorem Robertem Pruskim w roli głównej.

Grégoire Delacourt, Lista moich zachcianek

Grégoire Delacourt, Lista moich zachcianek, tłum. Krzysztof Umiński, wyd. Drzewo Babel, cena ok. 36 zł

Delacourt najpierw powalił mnie na kolana swoim „Pisarzem rodzinnym”, teraz zaczarował „Listą moich zachcianek”. Pierwsza strona i już znajduję to, co tak podoba się mi u tego francuskiego pisarza, autora nie tylko książek, ale i reklam. Delacourtowi wystarcza kilka zdań, by stworzyć określony nastrój, wywołać pewne skojarzenia, naszkicować sugestywny obraz sytuacji. To jego cecha charakterystyczna, niepowtarzalny delacourtowski styl. Ale treść „Listy moich zachcianek” nie przypomina poza tym debiutu autora, który tym razem snuje bez patosu historię o niedoskonałościach miłości oraz o strachu przed jej utratą. Bohaterką Delacourta jest kobieta w średnim wieku, właścicielka pasmanterii, która wydaje się nie oczekiwać od życia więcej ponadto, co już dał jej los. Ten ostatni, jak wiemy, bywa przewrotny, dlatego obdarzył Jocelyne darem pożądanym przez wielu – sporą wygraną na loterii. Lecz Jo nie zachowuje się tak, jakbyśmy się spodziewali. Zamiast wydawać pieniądze, Jo woli je schować w szafie. Zamiast przeliczać banknoty, pielęgnuje swoje dobre i złe wspomnienia, bada ich kształt i ciężar tak, jak guziki w swoim sklepie. Nie wyrzuca żadnego. Każdy ma dla niej swoją swoją wagę i niepowtarzalny wygląd, być może nieistotny dla innych. Ale nie dla Jo, która nie ma wielkich aspiracji, ceni swoje małe szczęście, bo wie, że przychodzą chwile, w których nie mamy na nic wpływu i ziemia usuwa nam się spod nóg. Dlatego usilnie próbuje zachować swoje status quo, żyje jakby nic się nie stało, może tylko częściej pozwala sobie na bujanie w obłokach, spędzając czas na wyobrażaniu sobie, na co mogłaby wydać pieniądze. Przy tym rozróżnia wyraźnie potrzeby od zachcianek. „W domu czytam jeszcze raz listę moich potrzeb i uzmysławiam sobie, że prawdziwe bogactwo polegałoby na tym, by za jednym zamachem kupić wszystko, co na niej figuruje, (…). Potem wrócić do domu ze wszystkimi zakupami, zniszczyć listę i powiedzieć sobie: gotowe, nie mam więcej potrzeb. Odtąd mam już tylko zachcianki. (…) Ale tak nie dzieje się nigdy. Bo te potrzeby są naszymi małymi, powszednimi marzeniami. Właśnie te drobne sprawunki przenoszą nas w stronę jutra, pojutrza, w przyszłość; te błahostki, które kupimy w przyszłym tygodniu i które pozwalają nam sądzić, ze za tydzień ciągle będziemy żyć.”

Jocelyne nie jest heroiną obdarzoną niezwykłymi umiejętnościami. Jej życie - pewnie i tak lepsze niż wielu innych kobiet - nie wywołuje zazdrości (chociaż ja bym chciała mieć tyle wejść na stronę bloga co ona ;) ). Może nawet odpychać przeciętnością. Ale budzi przede wszystkim ciepłe odczucia, bo za dobrze przypomina nasze działania, by nie zwracać na siebie uwagi sił wyższych i niekoniecznie życzliwych. Nasz strach przed życiową zmianą, której możemy nie sprostać. I w końcu - szukanie bezpieczeństwa w codziennie powtarzanych, najzwyklejszych czynnościach. Jocelyne nie zawsze bierze dla siebie to, co najlepsze, gdy podejrzewa, że miałoby to negatywny wpływ na jej najbliższych. Schowanie wygranej świadczy, że brak jej pewności, jak oni postąpiliby na jej miejscu. Jednak mimo środków ostrożności, na Jocelyne spada dotkliwy cios. Jego przyczyną są pieniądze, które – co za ironia! - pomogą rozpocząć właścicielce pasmanterii nowy rozdział życia. Delacourt zostawia swoją bohaterkę na początku tej nowej drogi, nie wiemy, jak dalej potoczą się jej losy. Mam jednak nadzieję, że znajdzie ukojenie.

Caroline Lawrence, Tajemnice Dzikiego Zachodu. Sprawa trzech desperado

Caroline Lawrence, Tajemnice Dzikiego Zachodu. Sprawa trzech desperado, tłum. Maciejka Mazan, wyd. Egmont

Czytając „Sprawę trzech desperado” żałowałam, że moje dziecko już na tyle duże, że samo czyta sobie książki. Wiem, że obydwoje mielibyśmy duży ubaw podczas wspólnej lektury, a mój umysł nie wyłączałby się podczas niej automatycznie, co czasami zdarzało się w przeszłości, gdy czytana przeze mnie na głos powieść sprawiała frajdę tylko dziecku. Przede wszystkim dawno już nie miałam do czynienia z historią, która rozgrywa się na Dzikim Zachodzie. Caroline Lawrence nie traci czasu na długie opisy, ale w trakcie akcji wprowadza czytelników w specyfikę tego miejsca. W jej książce występują groźni rozbójnicy, między miastami – które potrafią powstać w ciągu kilku dni - kursują dyliżansy, a konnych kurierów dopiero niedawno wyparł najnowszy wynalazek – telegraf. Indianie napadają podróżnych, a większość kobiet to tzw. upadłe anioły, które próbują wyciągnąć pieniądze od górników pracujących w kopalniach złota i srebra. Niestety, inny kolor skóry niż biały zazwyczaj nie budzi szacunku, ale autorka przedstawia to w taki sposób, że takie postępowanie budzi niechęć i zdziwienie. Zwłaszcza że jej bohater/bohaterka, dwunastoletnie dziecko imieniem Pinky, jest półkrwi Indianinem/Indianką i dobrze wspomina swoją indiańską mamę. Tak, jak i przybranych rodziców – uczciwych, kochających i religijnych (ale nie świętoszkowatych). Tych Pinky traci za sprawą bandytów, którzy chcą przejąć jego/jej indiański woreczek na leki. Zawartość tego woreczka i tajemnica związana z pochodzeniem prowadzą Pinky do dużego górniczego miasta, a następnie do kopalnianego szybu, w którym rozpoczyna się akcja książki. Po drodze Pinky spotyka wiele barwnych postaci, z których mało która jest jednoznacznie zła. Przy tym, kryjąc się przed bandziorami, Pinky często się przebiera, a my w pewnym momencie uświadamiamy sobie, że nie wiemy, czy Pinky to chłopak czy dziewczynka. Autorka bardzo sprytnie wykorzystuje ten fakt, a ja - zanim jeszcze doszłam do momentu, w którym wszystko staje się jasne - próbowałam ją przyłapać na najmniejszej choćby sugestii dotyczącej płci bohaterki/bohatera. Nie udało mi się.

„Sprawa trzech desperado” to pierwszorzędna powieść przygodowa dla dzieciaków, oferująca niespodziewane zwroty akcji i pozytywne przesłanie, że chociaż na świecie zdarzają się niekiedy okrutne rzeczy, a ludzie nie zawsze stają na wysokości zadania, można wyjść cało z opresji. Nawet gdy ma się tylko 12 lat, a do tego problem z rozpoznawaniem emocji u innych osób. Z tym ostatnim Pinky również sobie poradzi. A my trzymamy za niego/nią kciuki do ostatniej strony!

PS. Swojemu dziecku już oczywiście podrzuciłam :)

Dionisios Sturis, Grecja. Gorzkie pomarańcze

Dionisios Sturis, Grecja. Gorzkie pomarańcze, seria: Terra incognita, wyd. W.A.B.

Po lekturze „Gorzkich pomarańczy” naszła mnie myśl, że do tej pory więcej wiedziałam o współczesnych Chinach niż o Grecji. A przecież Grecja nie leży na drugim końcu świata, co jeszcze usprawiedliwiałoby brak podstawowej wiedzy na jej temat. Nie tej zorientowanej na to, co działo się tam ponad dwa tysiące lat temu, ale w ciągu ostatnich kilku dziesięcioleci. „Gorzkie pomarańcze” pozwalają nam na odkrywanie tej właśnie najmniej znanej, nowożytnej Grecji. I to w wielu odsłonach. Wbrew oczekiwaniu nie odpowiedzą na wszystkie pytania dotyczące finansowego bankructwa Grecji. I tylko wspomną o tureckim panowaniu na Bałkanach. Za to otworzą oczy na wiele innych, mało znanych faktów. Także tych, które wyjaśnią, jak to się stało, że greccy komuniści i ich rodziny musieli szukać po wojnie schronienia w obcej dla nich Polsce. Gdyby nie to, Dionisios Sturis - dziennikarz urodzony w Salonikach, a wychowany w Polsce - nie szukałby greckiej części swojej tożsamości i pewnie nie podjąłby się przybliżenia jej polskiemu czytelnikowi.

Używając obrazowego porównania, ta książka przypomina mi półmisek pełen smakołyków o najróżniejszej barwie, aromacie i smaku. Niekiedy zwodniczych jak te tytułowe pomarańcze, które kuszą w Grecji przyjezdnych, oferując im pod pachnącą skórką gorycz, która kłóci się z ich wyglądem. Bo nie ma krajów szczęśliwych, które nie miałyby mroczniej zapisanych kart historii pełnych spraw bolesnych, wstydliwych i dwuznacznych. W Grecji były nimi powojenne rozpęknięcie kraju, potem przewrót i rządy wojskowych, a obecnie – masowe depresje i samobójstwa wywołane niepewnością jutra oraz wysoka śmiertelność emigrantów nielegalnie przekraczających granicę. Ale Grecja to także nieulękła Melina Mercouri, aktorka, która otwarcie sprzeciwiała się juncie, nawet za cenę utraty greckiego obywatelstwa. Oraz druga ojczyzna polskiego zesłańca, Zygmunta Mineyki, którego los związał rodzinnymi więzami z Andreasem i Jorgosem Papandreou, premierami Grecji (w różnych latach). To wyspa Ikaria, której mieszkańcy cieszą się długim i zdrowym życiem. Oraz kefi – typowo grecka umiejętność zatracania się w zabawie.

Różnorodność „Gorzkich pomarańczy” sugeruje, że można po nią sięgać w dowolnej kolejności. Ale szczerze tego odradzam. Dionisios Sturis nie taki miał pomysł na książkę, chociaż porusza w niej tematy o ogromnej rozpiętości. Sprawy osobiste pojawiają się w jego książce na przemian to z faktami historycznymi, to z elementami reportażu. Rodzinne historie niespodziewanie potrafią zyskać szersze tło. Potem ustępują osobistym doświadczeniom autora, który w międzyczasie relacjonuje kolejne zamieszki w Atenach i rozmawia z uczestnikami strajku głodowego. Taka formuła spodobała mi się ogromnie, chociaż nie będę ukrywać – po „Gorzkich pomarańczach” pozostał mi lekki niedosyt. Ma on jednak tę zaletę, że odtąd specjalnie wyszukuję najnowsze doniesienia prasowe na temat Grecji, konfrontuję je z wiedzą wyniesioną z „Gorzkich pomarańczy” i dzięki nim odbieram je w bardziej świadomy sposób, który nie ma nic wspólnego z biało-czarnym widzeniem świata. Zresztą uważam, że rozbudzanie ciekawości jest jednym z najważniejszych skutków ubocznych czytania. I to się Sturisowi udało. Niemniej oczekuję, że dopisze ciąg dalszy. Przeczytam go z przyjemnością!

Peter Wilhelm, Zakład pogrzebowy przedstawia!

Peter Wilhelm, Zakład pogrzebowy przedstawia! Dobrze, że do nas trafiłeś, tłum. Marcin Ościłowski, wyd. Wydawnictwo Academicus, cena ok. 30 zł

Śmierć w naszej kulturze jest tabu. Nie lubimy o niej myśleć, nie lubimy o niej mówić. A to sprawia, że niewiele wiemy na temat osób, które mają z nią styczność z racji wykonywanego zawodu, a jeszcze mniej – czym dokładnie zajmują się na co dzień. Książka Petera Wilhelma to zbiór wybranych tekstów z jego bloga, przybliżających pracę w tak szczególnym miejscu jak zakład pogrzebowy. Tak się składa, że Peter Wilhelm jest właścicielem takiego przedsiębiorstwa, dlatego jego wiedza o funkcjonowaniu tego miejsca pochodzi z pierwszej ręki. Ba, potrafi on podać ją w naprawdę zajmujący sposób, nie tracąc przy tym nawet na moment szacunku wobec zmarłych. Chociaż bywa, że zżyma się na żywych, którzy o nim zapominają.

Każdy rozdział opatrzony jest krótkim wprowadzeniem, które sygnalizuje, jaki będzie jego temat przewodni. Jak się okaże, przedsiębiorstwo pogrzebowe, kojarzone ze spokojem i atmosferą wyciszenia, rzadko takie bywa. Śmierć wytrąca rodzinę zmarłych z równowagi, do głosu dochodzą zadawnione urazy, ból bywa zbyt wielki... Nie będę ukrywać – parę razy wzruszyłam się do łez. „Zakład...” nie jest jednak ciężką, przygnębiającą lekturą. Większość jego tekstów niesie pozytywne przesłanie. Część jest podszyta humorem sytuacyjnym, który zawsze będzie się pojawiać, dopóki nie zastąpią nas roboty (polecam rozdziały o świerszczach i zepsutym odtwarzaczu CD). Niektóre zaś nie mają związku (lub tylko w niewielkim stopniu) z ceremoniami pogrzebowymi, jak np. ten o rodzinie Nigeryjczyków, gdy ważniejsze okazały się potrzeby żywych. Zawód przedsiębiorcy pogrzebowego w opisie Petera Wilhelma nie jest nudny ani jednostajny. Wymaga wyczucia, taktu, pewnej wiedzy psychologicznej, a niekiedy – stanowczości. Oraz respektowania woli rodziny i pewnej elastyczności, która na przykład umożliwi kilkudziesięciu rockersom na motorach uczcić pamięć zmarłego kolegi. Że o ceremonii pogrzebowej pary gejów nie wspomnę. Książka Petera Wilhelma uświadomiła mi nie tyle, że śmierć jest naturalną koleją rzeczy (to już byłby banał!), ale że istnieje wiele możliwości na okazanie miłości i pożegnania się po raz ostatni z kimś, kogo kochamy. Nie wiem tylko, czy są one dopuszczalne w Polsce. Podejrzewam, że nie.

Styl Petera Wilhelma jest prosty i bezpośredni. W końcu jest przedsiębiorcą pogrzebowym, nie zawodowym pisarzem. Niemniej podejrzewam, że zdarzające się niekiedy w tekście toporne zdania nie są jego zasługą. Bywały strony i bez nich (choć głowy nie dam, bo czasami lektura mocno mnie wciągała), ale trafiały się i takie, których po prostu nie rozumiem – np. „Pani Olugulade z minuty na minutę jest coraz bardziej rozpraszana” (s. 80, aż się prosi, by zapytać przez kogo?) albo „Z szarfą może się zejść do południa, ponieważ chce na niej coś wyhaftować” (s. 130). Nie sprawdzałam specjalnie, czy przecinki są na swoich miejscach ani nie szukałam na siłę literówek, ale kilka błędów rzuciło mi się w oczy. Np. „trawił w próżnię” zamiast „trafił”. I jeszcze problem z odmianą - „... miejsce dla pedofilii i samobójców”. Cóż, pedofilia jest zjawiskiem, którego nie można pogrzebać na cmentarzu, w przeciwieństwie do pedofilów. I tak uważam, że najgorsza jest wspomniana wcześniej toporność poszczególnych zdań. Szkoda, bo książka jest naprawdę bardzo ciekawa, a one niepotrzebnie psują efekt.

Lady Colin Campbell, Królowa. Nieznana historia Elżbiety Bowes-Lyon

Lady Colin Campbell, Królowa. Nieznana historia Elżbiety Bowes-Lyon, tłum. Adriana Sokołowska-Ostapko, wyd. Znak Literanova, cena ok. 45 zł

Elżbieta Bowes-Lyon, matka królowej Elżbiety II, zawsze kojarzyła mi się z dobrotliwie uśmiechniętą staruszką w dużym kapeluszu na głowie. Jej biografia pióra lady Colin Campbell aż nadto udowadnia, że urok osobisty Królowej Matki skrywał o wiele więcej niż tylko dobrotliwość. Szczerze mówiąc, obawiałam się, że książka ta będzie radosnym nurzaniem się w brudach i złośliwych plotkach. Zwłaszcza po wstępie, w którym autorka dziękuje osobom, od których uzyskała wiele interesujących informacji na temat Elżbiety Bowes-Lyon, także tym, które nie były świadome, że lady Colin Campbell może je użyć do pisania biografii. Na szczęście szybko przekonałam się, że autorka nie jest osobą żądną sensacji, posiada rozległą wiedzę historyczną i obyczajową, a sposób jej pisania o czyichś wadach i zaletach nie jest pozbawiony elegancji oraz zdradza solidne doświadczenie zawodowe (sama wspomina o czterdziestu latach pracy w dziennikarstwie). Tytuł lady również nie okazał się czczym ozdobnikiem przed nazwiskiem. Przedstawiając życie Elżbiety Bowes-Lyon, biografka korzysta z przywileju należenia do wyższych brytyjskich sfer. Nie tylko dlatego, że dało jej to możliwość porozmawiania z wieloma osobami na prywatnym, swobodniejszym gruncie, ale dlatego też, że rozumie (i umie wytłumaczyć) mechanizmy regulujące życie arystokracji w 20. wieku, i to nie tylko w okresie dzieciństwa i młodości swojego obiektu badań. Poza tym zna chyba wszystkie rodzinne powiązania wielkich rodów, doskonale orientuje się w zasadach dziedziczenia oraz w tytułach i związanych z nimi zaszczytach. Bez nakreślenia tego typu okoliczności pewne decyzje i zachowania Elżbiety byłyby mało zrozumiałe, szczególnie te dotyczące drażliwych kwestii związanych z jej narodzinami, brakiem formalnego wykształcenia, a zwłaszcza - z niechęcią do starszego brata męża (zazdrośnica!). Wszystko to sprawia, że książka lady Colin Campbell o Królowej Matce nie przypomina mi typowej biografii o postaciach historycznych. W nich uwaga czytelnika jest kierowana zazwyczaj na twarde fakty, podczas gdy lady Colin Campbell potrafi wskazać osobiste motywy i osobnicze cechy charakteru królowej, które na te fakty miały niebagatelny wpływ. Opiera się przy tym nie tylko na wspomnieniach, ale również na wcześniejszych biografiach Elżbiety (i często z nimi polemizuje), fragmentach listów, dziennikach, notatkach prasowych. Nigdy przy tym nie zapomina o szerszym kontekście. Na przykład o wiele bardziej zajmująco pisze o przyczynach końca pierwszej wojny światowej, niż uczono mnie w szkole (jej zdaniem czynnikiem decydującym okazał się wirus grypy hiszpanki oraz... szczepienia amerykańskich żołnierzy wysłanych do Europy!). I szczerze mówiąc, tego typu informacje są dla o wiele bardziej ciekawsze niż sama Elżbieta, o której mało kto by pamiętał, gdyby nie to, że została żoną króla. A jako królowa przyciągała naturalnie uwagę i budziła określone emocje. Ta książka, poświęcona jej losom od narodzin po grób, jest wyczerpującą odpowiedzią na to zainteresowanie, a przy tym wglądem w długo strzeżone, prywatne sprawy brytyjskiej rodziny królewskiej. Czytając ją, nie miałam ani razu odczucia, że autorka biografii przekracza granice dobrego smaku, chociaż jej ocena postępowania Elżbiety nie zawsze bywa pochlebna. A nawet uważam, że biografka postrzegała ją zbyt krytycznie, opisując swoją bohaterkę jako nastolatkę. Nawet przyszła królowa może się objadać przez większą część dnia i wzdychać do przystojnych aktorów zamiast sięgać do książek. Takie jest prawo nastu lat. Z drugiej strony lady Colin Campbell często podkreśla, że nimb królewskości sprawia, że przestajemy traktować osoby należące do królewskiego rodu jak ludzi z krwi i kości. Jej biografia przywraca ludzki wymiar Królowej Matce, chociaż z tego, co się o niej dowiedziałam - ona sama nie byłaby z tego zadowolona. Nic a nic.

Made in Poland. Antologia reporterów Dużego Formatu

Made in Poland. Antologia reporterów Dużego Formatu, wyd. Agora SA

Ten napis towarzyszył mi przez całe dzieciństwo i nigdy nie widziałam w nim nic nadzwyczajnego. Dopiero od czasu mojego wejścia w dorosłość stał się czymś rzadko spotykanym, ocierającym niemal o egzotykę (raz znalazłam go na dziecięcych kaloszach – ale święto!). Dawno go nie widziałam, pomyślałam, patrząc na okładkę zbioru reportaży dziennikarzy publikujących w „Dużym Formacie”, czwartkowym dodatku „Gazety Wyborczej”. Kilka tekstów zawartych w tomie już znałam. Część nazwisk niewiele mi mówiła, inne sporo, chociaż okazało się, że kojarzę je, niesłusznie, tylko z jedną określoną tematyką. Najbardziej zaskoczyło mnie szerokie spektrum tematów poruszanych w reportażach. Po „Made in Poland” mam wrażenie, że nie ma sprawy, o której nie można by napisać w reportażu, ludzi, których nie można by wysłuchać i popatrzeć na świat ich oczyma, bez względu na to czy będzie to tak kontrowersyjna postać jak Aleksander Gudzowaty, czy chłopaki bez perspektyw z łódzkich Bałut. Opis osobistego doświadczenia może przybliżyć problem honorowych zabójstw tureckich i kurdyjskich dziewcząt z tradycyjnych rodzin (np. za wysłanie sms-a), a także pokazać upadek przemysłu włókienniczego w Żyrardowie. Bywa, że reportaż staje się swoistym wehikułem czasu, a jego autor – detektywem badającym, dlaczego w PRL-u brakowało papieru toaletowego, jak to bywało z książkami skarg i wniosków, ale także sygnalizującym istnienie do dziś niewyjaśnionych przypadków śmierci działaczy związkowych. Są w tym zbiorze teksty, które - aktualne w chwili powstania - czytane obecnie stają się znakiem czasów, w których je pisano (jak ten o masowej fali zwolnień wysoko wykwalifikowanej kadry menedżerskiej). Oraz takie, które nigdy się nie starzeją, jak ten, który demaskuje skład najtańszych produktów w hipermarketach.

Po lekturze „Made in Poland” widzę, że reportaże nie tylko mogą prowokować pytania (choćby o rozumienie sztuki współczesnej), ale same w sobie stanowią sztukę, jeśli wziąć pod uwagę ich styl, rozłożenie poszczególnych elementów, wreszcie sposób, w jaki zostają wprowadzone do tekstu poszczególne postacie oraz jak zostaje zarysowane dane zagadnienie. I tak „Chłopcy z motylkami” Jacka Hugo-Badera zaczynają się od wściekłości autora, którego syn został kilkakrotnie napadnięty i obrabowany. A szybko przeradzają w studium przemocy kierowanej przez młodocianych wobec bogatszych, nie tylko materialnie rówieśników. W pewnym momencie złość ustępuje współczuciu, a szukanie przyczyn przeradza się w poradnik, jak zachować się na ulicy. W oczach Beaty Pawlak stacje drogi krzyżowej w Jerozolimie stają się pretekstem do pisania w intrygujący sposób o niełatwej historii tego miasta, o konflikcie izraelsko-palestyńskim, współżyciu różnych grup chrześcijan i o osobie samego Jezusa. I jeszcze – podczas czytania o opętaniach i egzorcyzmach miałam ciarki na plecach. Brr!

Teksty w „Made in Poland” są świetne, różnorodne, a przede wszystkim ciekawe. Przypominają, że często blisko nas toczy się życie, o którym nie mamy pojęcia. Potrafią uchwycić komizm lub tragizm sytuacji, a nawet naprowadzić na trop afery. Są próbą dotarcia do prawdy, tej niedoskonałej, naznaczonej subiektywnym spojrzeniem, fascynującej, bo pokazanej poprzez czyjś los. Zresztą na tym polega ich siła przyciągania. Nieodparta, jak się przekonałam na własnej skórze.

Denise Kiernan, Dziewczyny atomowe. Nieznana historia kobiet, które pomogły wygrać II wojnę światową

 

Denise Kiernan, Dziewczyny atomowe. Nieznana historia kobiet, które pomogły wygrać II wojnę światową, tłum. Mariusz Gądek, wyd. Otwarte

Sprzątały wielkie hale, obsługiwały skomplikowane urządzenia, dokonywały obliczeń, doglądały chorych albo robiły notatki i przepisywały dokumenty. A potem udawały się na zakupy lub potańcówki, na których można było rozmawiać o wszystkim, tylko nie o pracy. I nie miało znaczenia, że często nie znały celu swoich obowiązków, że musiały posługiwać się niezrozumiałymi kodami – najniewinniejsza wzmianka na ten temat mogła skutkować natychmiastowym zwolnieniem. To właśnie one, tytułowe dziewczyny atomowe. Niezbędne, by ich kraj osiągnął zwycięstwo, zbyt mało ważne, by ich nazwiska zapisały się w historii. Lecz nie dla Denise Kiernan, która wybrała kilka z nich na bohaterki swojej książki.

Opowiada ona o budowie i działalności kompleksu fabryk do wzbogacania uranu w Oak Ridge w stanie Tennessee, będącym znaczącą częścią Projektu Manhattan. Jego cele – koniec wojny i bezwarunkowa kapitulacja Japonii - zostały osiągnięte w 1945 roku po zrzuceniu bomb atomowych na Hiroszimę i Nagasaki. Do tego momentu z dziesiątków, jeśli nie setek tysięcy zaangażowanych w pracę nad uranem ludzi, tylko nieliczna garstka wiedziała, co tak naprawdę produkuje się w Oak Ridge. Ponieważ większość mężczyzn walczyła na froncie, trzon siły roboczej tego miejsca stanowiły młode kobiety. Autorka uznała ich przeżycia za nie mniej ważne niż decyzje polityczne podejmowane na najwyższym rządowym szczeblu. To dlatego treść „Dziewczyn atomowych” składa się z fabularyzowanych wspomnień kilku pracownic Oak Ridge, przerywanych rozdziałami, które przedstawiają krok po kroku historię powstania miasteczka i fabryk w Tennessee oraz początki programu atomowego. I muszę przyznać, że daje to niesamowity efekt, wręcz unikalny! Bo zazwyczaj jest tak, że gdy już mamy okazję poznawać wielką historię z punktu widzenia zwykłych jednostek, odbywa się to za pośrednictwem literatury wspomnieniowej, której znowuż brakuje szerszego spojrzenia i znajomości wszystkich faktów. Zaś Kiernan oparła swoją książkę i na licznych dokumentach i na rozmowach z uczestniczkami tamtych wydarzeń. Nie pominęła przy tym mniej chlubnej części prawdy o Oak Ridge, pisząc m.in. o przeprowadzaniu eksperymentów medycznych z udziałem plutonu na pewnym robotniku bez jego wiedzy i zgody.

„Dziewczyny atomowe” czyta się bardzo dobrze, chociaż styl autorki (łopatologiczny, mówiąc wprost) nie należy do moich ulubionych. Ma on jednakże wiele plusów, które mogą zachęcić do lektury nawet osoby nieinteresujące się historią: jest bogaty w informacje, bardzo obrazowy i działający na wyobraźnię, nie wymaga wcześniejszej znajomości tematu, a osobista perspektywa bohaterek pozwala na wczucie się w sytuację amerykańskich kobiet podczas II wojny światowej. Minusy: zdarza się nadmiar szczegółów, które nie wnoszą nic nowego do naszej wiedzy, np. opis działalności Bohemian Clubu, gdzie jeden raz spotkali się w 1942 decydenci Projektu Manhattan. Najważniejsze, że Denise Kiernan udało się uchwycić specyficzną atmosferę miejsca, które powstało dosłownie w ciągu kilku miesięcy i tonęło w błocie przez większość roku. Oferowało dobre zarobki, ale nie równość dla wszystkich (uznano m.in., że kolorowi będą mieszkać barakach bez współmałżonków i bez... szyb!). Gdzie nikt nie mógł pochwalić się swoim wkładem w wojenny trud, żona zapytać męża, jak minął mu dzień w pracy, a wszędzie roiło się od tajnych agentów.

Maria Wiernikowska, Oczy czarne, oczy niebieskie. Z drogi do Santiago de Compostela

Maria Wiernikowska, Oczy czarne, oczy niebieskie. Z drogi do Santiago de Compostela, wyd. Wydawnictwo Zwierciadło, cena ok. 35 zł

Maria Wiernikowska przypomina mi kota-włóczęgę, który sam wybiera swoją drogę, robi, co chce i jak chce, nie starając się przypodobać nikomu. Jej postawa tak samo irytuje, co intryguje. Czytanie „Oczu czarnych,...” było dla mnie jak próba sił – odkładałam tę książkę, obrażałam się na nią, nie rozumiałam, jak tak można albo dlaczego, a potem wsiąkałam w nią z powrotem na wiele stron. Do następnego zgrzytu. Aż w końcu zrozumiałam – Maria Wiernikowska nie jest z tych, co uwodzą czytelnika, podsuwają gładkie słówka i zręczne zdania. Kiedy uważa, że ma rację – obwieszcza to całemu światu tonem kategorycznym, nie znoszącym sprzeciwu. Znajduję w tym tonie ślady zmęczenia i wielkiego wścieku, który także mi czasem każe wygrażać światu i ustawiać wszystkich po mojej myśli, nieważne, że tylko w mojej głowie. Od tej pory wiem, że albo przyjmę jej osobę taką, jaka jest, albo... Tylko, że odłożenie „Oczu czarnych,...”, już tak na dobre, nie wchodziło w grę. Spodobał mi się swoisty miszmasz tej bardzo osobistej, reporterskiej przygody, którą zapoczątkował przypadek i która uparcie nie chciała zakończyć się czymś znaczącym.

Maria Wiernikowska to dziennikarka, reporterka, specjalistka od konfliktów zbrojnych w najbardziej zapalnych punktach świata. Tym razem znalazła się na jednym z najstarszych szlaków pielgrzymkowych w Europie. Camino, droga św. Jakuba, prowadzi prosto do Santiago de Compostela. Ale dopiero z artykułu w gazecie turystycznej dowiaduję się, że tych szlaków jest kilka. Nie wiem, którym z nich podąża Wiernikowska, która rzadko podaje nazwy miejscowości, jeszcze rzadziej przytacza ciekawostki i nie czaruje anegdotkami. Jej codzienność to droga, mijani ludzie, krajobrazy, przydrożne noclegi, radość ze smaku pomidora i nurtujące pytanie – dlaczego kwiaty mają kolory? To wycieczki w przeszłość, historie osobiste i rodzinne, opowiadane bez skrępowania, za to czasem w trzeciej osobie dla większego dystansu. Bywa, że bez wchodzenia w szczegóły tak bardzo, że ludzie, których wspomina autorka zostają zredukowani do imienia czy inicjału. Tych fragmentów jest sporo, niektóre nawet są bardzo szczere i odważne, ale na próżno przyjdzie nam ulepić z nich jakąś spójną biografię. A jednak jako całość ta książka to ciekawa proza, chociaż momentami niełatwa i wymagająca odmiennego podejścia, niż jesteśmy przyzwyczajeni.

„Oczy czarne, oczy niebieskie” nie przypominają mi żadnego innego dziennika drogi. Trudno go porównywać czy szukać punktów stycznych z jakąkolwiek książką. Pewne jest, że napisała go kobieta nietuzinkowa. Warto spojrzeć na świat jej oczami.

Isabelle Laflèche, Kocham Nowy Jork

Isabelle Laflèche, Kocham Nowy Jork, tłum. Dorota Malina, wyd. Wydawnictwo Literackie, cena ok. 35 zł

Z literaturą kobiecą rzadko mi po drodze, bo zazwyczaj nie znajduję w niej nic dla siebie. Czasem trafne spostrzeżenie, częściej poczucie humoru, a nawet - tak potrzebny dystans wobec życiowych porażek. „Kocham Nowy Jork” wpisuje się w ten nurt, ale Isabelle Laflèche inaczej rozkłada akcenty. Buduje historię z tych samych klocków, ale układa je zupełnie inaczej. Jej bohaterka, młoda, trzydziestoletnia prawniczka naprawdę chce zrobić karierę, zarabiać duże pieniądze, jak najlepiej i najskuteczniej pomagać klientom firmy, a w przyszłości – otrzymać wymarzony tytuł partnera kancelarii. Praca nie jest dla niej ani miejscem na szukanie drugiej połówki, ani uciążliwym, acz koniecznym etapem potrzebnym do stanięcia na ślubnym kobiercu. Catherine nie myśli o małżeństwie i dzieciach, a nawet o zwykłych randkach, bo trudno znaleźć na nie czas, spędzając w pracy większą część doby. A mimo to nie odniosłam wrażenia, że mam do czynienia z zimną, sukowatą karierowiczką, która zaprzecza swojej kobiecości. Catherine ma wdzięk, uroczy francuski akcent (wierzę w to na słowo), zna się na modzie (ale nie zasypuje nas nazwami marek oraz nie przesadza z opisami kreacji i butów) i ma jasno określony cel. Jest uosobieniem ambicji nowoczesnej kobiety, istoty kompetentnej i świadomej swojej wartości, która zamierza ciężko pracować, by coś osiągnąć. Prawda, że literatura popularna skąpi nam takich bohaterek? A jeśli już się pojawiają, rzucają wszystko dla księcia z bajki i następuje happy end. Owszem, i w życiu Catherine pojawiają się miłosne zawirowania – ale są one tylko częścią fabuły, nie jej podstawą. Zawodowe plany bohaterki ulegną pewnym modyfikacjom – ale inicjatywa zmian wyjdzie od niej samej i to bynajmniej nie pod wpływem uczuć, tylko z głębszej potrzeby. Laflèche zdaje się mówić, że miłość nie musi być grobem dla zawodowych planów. Zakończenie „Kocham Nowy Jork” jest na tyle otwarte, że ewentualny ciąg dalszy może zakładać najróżniejsze scenariusze, z których życie rodzinne jest tylko jedną z wielu opcji. Zatem etykietka „romansu” odpada.

Zatem o czym jest „Kocham Nowy Jork” (bo wierzcie mi, na pewno nie o Nowym Jorku i różnicach kulturowych)? O pracy w wielkiej korporacji, która wielu potrafi zmielić i wypluć po drodze, a nagradzać - tylko nielicznych. Catherine coraz częściej zaczyna dostrzegać kobiety podobne do siebie – zdeterminowane, ubrane w garsonki, uzbrojone w fachowość, mamione równymi szansami awansu, który jakoś lubi je omijać. Zresztą nie tylko je, bo „Kocham...” nie pokazuje rzeczywistości w czarno-biały sposób. Isabelle Laflèche wykonywała ten sam zawód, co jej bohaterka. Dlatego potrafi wiarygodnie przedstawić miejsce pracy, gdzie kompetencje są równie ważne, co dobre układy z szefem, na porządku dziennym jest robienie dobrej miny do złej gry, zawiść chowa się pod płaszczykiem profesjonalizmu, a słowo „kochaniutka” może pojawić się na ustach ważnego klienta. Laflèche przystępnie wyjaśnia, czym tak właściwe się zajmuje Catherine, jaki jest zakres jest obowiązków i na czym polegają poszczególne procedury. Żeby nie było zbyt poważnie, wprowadza do akcji biurowe intrygi, nieobliczalnych przełożonych, oryginalnego asystenta Catherine i zołzowate sekretarki. To tylko niektóre z barwniejszych postaci pojawiających się w powieści.

Historia opisana w „Kocham Nowy Jork” jest życiowa i jednocześnie bardziej nieprzewidywalna. Wydaje mi się inteligentniejszym odpowiednikiem takich amerykańskich hitów, jak powieści Weisenberger czy Bushnell. Może tamte są ciut zabawniejsze, ale wydaje mi się, że więcej kobiet – tych, które lubią się spełniać zawodowo - utożsami się z Catherine, w jej dylematach znajdzie odbicie własnych, to samo będzie je oburzać w pracy i w facetach. A do tego nie potrzeba być bizneswoman czy pracować w korporacji.

Jakub Szamałek, Morze Niegościnne

Jakub Szamałek, Morze Niegościnne, wyd. Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA są, cena ok. 29 zł

Po lekturze „Morza Niegościnnego” zaczęłam żałować, że nie przeczytałam debiutu Jakuba Szamałka, książki pod tytułem „Kiedy Atena odwraca wzrok”. To za nią Szamałek otrzymał w zeszłym roku nagrodę Wielkiego Kalibru czytelników na Międzynarodowym Festiwalu Kryminału we Wrocławiu. A jeśli choć trochę przypomina ona „Morze Niegościnne” - to tak, obydwie są zdecydowanie warte przeczytania. I to nie tylko ze względu na wartką akcję.

Lubię książki, które mnie zaskakują, są czymś więcej niż tylko fantastyką, tylko romansem lub – jak to jest w przypadku „Morza Niegościnnego” - kryminałem. Podoba mi się, gdy autor zadaje sobie trud, by urozmaicić fabułę, wyjść poza ramy gatunkowe. Gdy nęci czytelnika czymś więcej niż ciekawą intrygą i scenami trzymającymi w napięciu. Zresztą pisarstwo Jakuba Szamałka nie kojarzy się z trudem – jego sposób pisania jest płynny i niewymuszony, ciąg wydarzeń logiczny, a konstrukcja powieści harmonijna. Może pomysł na to, by umieścić akcję powieści detektywistycznej w starożytności nie jest nowy (Gordianus, postać stworzona przez Stevena Saylora, jest detektywem w ostatnich latach republiki rzymskiej), ale nie można zarzucić autorowi powielania czyichś pomysłów. Poza tym Szamałek pisze umiejętnie, tak, że wierzę w każde jego słowo, a przy pomocy wyobraźni „widzę” opisywane przez niego wydarzenia. Wydawca zachwala jego książkę jako mocną i męską. Ale jest to tylko część prawdy, biorąc choćby pod uwagę, z jaką znajomością kobiecej psychiki autor przedstawia związek matki z kilkuletnim dzieckiem.

Ja, ku swojemu (kolejnemu!) zdziwieniu, odkryłam w „Morzu Niegościnnym” świetne tło obyczajowe, które pozwoliło mi wyrobić sobie pogląd, jak wyglądało zwyczajne życie starożytnych Greków, zarówno mężczyzn, jak kobiet (włącznie z przebiegiem porodu!). Niebagatelną rolę odegrał tu fakt, że ta powieść nie ma jednego bohatera, a dwóch – Lamię i jej męża Leocharesa. Co prawda to Leochares ma odpowiednie talenty, znajomości i na tyle interesującą przeszłość (które okażą się jego przekleństwem), by zostać zaangażowanym w poszukiwanie sprawcy morderstwa pewnego posła. Ale i Lamia znacząco przyczynia się do odkrycia prawdy. Jest nawet bezpośrednią uczestniczką pewnych wydarzeń, niejako wbrew ówczesnemu porządkowi społecznemu, który wymagał od kobiet pilnowania ogniska domowego, rodzenia dzieci i nie wychodzenia (dosłownie) z domu. Perełką „Morza Niegościnnego” jest pokazanie wzajemnych relacji małżeństwa, które ma za sobą kilka lat wspólnego pożycia, dość szczęśliwego, chociaż nie na harlequinową modłę. Szczęście to nie wyklucza pewnych oczekiwań, czasem pretensji, a nawet pociągu do innych osób. Związek Lamii i Leocharesa prezentuje się na tyle wiarygodnie, że – tak jak w życiu – nie wiadomo, czy przetrwa kolejne zawirowanie, czy to, co go dotąd scalało, nadal będzie pełnić taką rolę. Ten akurat wątek pozostaje otwarty i jestem bardzo ciekawa, jak potoczą się dalsze losy Lamii i Leocharesa, jeśli Jakub Szamałek zdecyduje się na trzecią część cyklu.

Jeszcze inną niespodzianką jest miejsce akcji – czarnomorskie wybrzeże współczesnej Ukrainy. Wiedziałam, że Grecy kolonizowali ziemie znaczne odległe od ojczyzny (stąd zresztą współczesne turecko-greckie animozje), ale byłam zdziwiona, że zawędrowali aż tak daleko na wschód. Dzięki pochodzącemu z Aten Leocharesowi możemy przekonać się, jak wyglądała prowincja w czasach, gdy toczyły się wojny peloponeskie. Szamałek świetnie oddał ducha greckich miast i osad, którym daleko było do ateńskiej świetności, ale których władcy posiadali nie mniejszy apetyt na władzę i talent do intryg, niż politycy w największych greckich państwach-miastach. Tylko, że w swoich rachubach nie uwzględniali rdzennej ludności... Dla nas, czytelników, to akurat szczęśliwa okoliczność.

A zatem – czytajcie Szamałka i dajcie się zaskakiwać!

Majgull Axelsson, Pępowina

Majgull Axelsson, Pępowina, tłum. Katarzyna Tubylewicz, Seria z miotłą, wyd. W.A.B., cena ok. 40 zł

Bywają książki, po których brakuje mi słów. Po których muszę wziąć głębszy oddech, odczekać, nawet kilka miesięcy, zanim ich treść na dobre przefiltruje się przez moje myśli, przestanie aż tak mocno wpływać na uczucia. Powieści Majgull Axelsson zawsze wywołują we mnie taki emocjonalny wstrząs, wymagają nabrania dystansu. Szwedzka pisarka jest mistrzynią w oddawaniu psychologicznej głębi najskrytszych zakamarków kobiecej duszy. W ujawnianiu wstydliwych sekretów, które stają się kajdanami. W pokazywaniu banalnych zdawałoby się szczegółów, które bezlitośnie zaważają na życiu jej bohaterek. Nie inaczej jest w „Pępowinie”, która opowiada o niełatwych relacjach między dziećmi a rodzicami, zwłaszcza matkami.

„Pępowina” jest wielowątkową historią, z kilkoma bohaterkami, wśród których najważniejsze miejsce zajmuje Minna, właścicielka gospody. Pozostałe to dziennikarka Ritva, aktorka Marguerit oraz Anette, pracująca w gospodzie. Ta wielość narratorów, mnogość wątków i postaci wydaje się rozrywać tę historię na poszczególne cząstki, które pozornie niewiele mają z sobą nic wspólnego. Jednak nic i nikt nie jest przypadkowy, chociaż są w tej powieści fragmenty, które moim zdaniem zostały niepotrzebnie rozbudowane. To sceny, w których Minna, ranna i nieprzytomna, rozmawia z Miedzianym Aniołem. Fragmenty te są nudne i raczej niczego nie wnoszą do fabuły. Pewności nie mam, bo po pewnym czasie zaczęłam omijać je w tekście.

Wyjątkowo Axelsson oddaje głos jednemu mężczyźnie – emerytowanemu strażakowi Tyrone'owi. Jest on w tej powieści jedną z nielicznych pozytywnych postaci płci męskiej, chociaż także i on ma problemy w kontaktach z dorosłą już córką. Pozostali mężczyźni w „Pępowinie” nie sprawdzają się. Nie uczestniczą w życiu swoich rodzin, są obojętni, egoistyczni, zajęci własnymi sprawami, bez względu na to, czy jest to picie czy zawodowa kariera. Dzieci są dla nich co najwyżej godnymi lub niegodnymi następcami, dziedzicami rodu. Albo ucieleśnieniem niespełnionych ambicji. Przeszkodą lub konkurencją. W tym ostatnim przypadku nie ma różnicy między eleganckim, odnoszącym finansowe sukcesy mężem Marguerite a zapijaczonym Sonnym, którym opiekuje się Anette. Bierność mężczyzn przynosi tak samo zatrute owoce, jak duma, zazdrość i zajadłość niektórych kobiet. One również nie potrafią kochać swoich dzieci. Albo dzieci swoich dzieci. Czy to możliwe, że los Minny potoczyłby się inaczej, gdyby nie jej babka? Lektura „Pępowiny” nie jest łatwa i przyjemna, chociaż ta historia nie do końca jest pesymistyczna. Każdy przypadek, który opisuje jest inny, inna jest jego geneza, inne okoliczności zewnętrzne, które mają wpływ na taki, a nie inny przebieg zdarzeń. Axelsson łączy je w jedną powieściową całość, bez dawania jednoznacznych odpowiedzi i gotowych recept, które zazwyczaj dodają czytelnikom otuchy.

Axelsson pisze o rodzicielstwie jako o czymś raczej trudnym i bolesnym niż radosnym. To rodzaj egzaminu, w którym punkty za miłość i oddanie mogą nie wystarczyć. „Pępowina” może budzić wiele niełatwych emocji, bo pokazuje jak bardzo krucha i delikatna jest więź między nami a naszymi dziećmi, jak bardzo trzeba ją pielęgnować, umiejętnie balansować pomiędzy zdrowym dystansem a potrzebą bliskości. I jak to boli, gdy mimo starań ponosimy klęskę. Nijak ma się to kolorowych obrazków z reklam, w których macierzyństwo i ojcostwo przedstawione jest jako coś niewymagającego wysiłku. „Pępowina” odważnie odrzuca cukierkową, wykreowaną przez marketingowców rzeczywistość, w której najważniejszym problemem jest plama na koszulce lub ból głowy. To podstawowa zaleta pisarstwa Majgull Axelsson.

Alicia Giménez-Bartlett, Puste gniazdo

Alicia Giménez-Bartlett, Puste gniazdo, tłum. Maria Raczkiewicz-Śledziewska, wyd. Oficyna Literacka Noir sur Blanc, cena ok. 35 zł

„Puste gniazdo” to na pozór kryminał. Nie brakuje w nim trupów, ludzkiej tragedii i najgorszego upodlenia. Ponadto najważniejszymi bohaterami tej powieści są policjanci, a inspektor Petra Delicado jest nawet jej narratorką. A mimo to nie potrafiłam odpędzić od siebie wrażenia, że „Puste gniazdo” to raczej powieść obyczajowa z elementami sensacji. Zwłaszcza, że nie kończy jej tradycyjne wskazanie winnych, ale... śluby i wesela! Prawda, że to niespotykane rozwiązanie? Może właśnie na tym polega pisarska strategia Alicii Giménez-Bartlett – ukazaniu policjantów nie jako funkcjonariuszy, ale osób, które myślą o swoim życiu, jedzą śniadania, spotykają się z byłymi partnerami, chodzą na przedstawienia dzieci i czasem chcą zapomnieć o prowadzonym śledztwie i o ponurych konsekwencjach braku postępu w dochodzeniu. To dlatego „Puste gniazdo” nie jest tylko i wyłącznie tubą, która ma głosić nieszczęścia dzieci, którym dorośli zabierają dzieciństwo i niewinność. Nie wskazuje cudownych rozwiązań, jak zmienić nędzną dolę emigrantów poszukujących w Hiszpanii lepszej szansy. Ale też nie pomniejsza ich, nie nazywa wszystkich z obcym akcentem i innym wyglądem - przestępcami. Nie ukrywa, że nie można pomóc wszystkim skrzywdzonym dzieciom. Nie dlatego, że one na to nie zasługują, ale dlatego, że dorośli, którzy powinni im tę pomoc zapewnić, są zbyt często bezradni albo traktują je równie instrumentalnie, jak rodzice sprzedający je pedofilom.

Te sprawy przygnębiają Petrę Delicado tym bardziej, że gdzieś na ulicy znajduje się samotna, rumuńska dziewczynka, która skradła jej służbowy pistolet w centrum handlowym. Petra wie, że ma niewiele czasu, by odnaleźć dziecko, zanim przytrafi się jakieś nieszczęście. A jednak oprócz typowych policyjnych akcji autorka daje nam zobaczyć, jaka jest Petra dla swoich współpracowników, jak sobie radzi z niepowodzeniami w śledztwie w godzinach po pracy oraz z osobami, które traktują ją jak jakiegoś bandziora (patrz: Pepita Loredano, dyrektorka placówki opiekuńczej dla dzieci) oraz z tak idealnymi, jak Marcos. Jak zręcznie unika rozwiązywania sercowych problemów swojej podwładnej Yolandy. Jak na przemian przerzuca się zgryźliwościami i przyjacielskimi radami z policjantem Ferminem Garzonem, które, jedne i drugie, doprowadzały mnie do śmiechu. Jak patrzy na swoje życie z dystansem i namysłem osoby doświadczonej, a finał tych rozważań okazuje się bardzo zaskakujący dla niej i dla jej przyjaciół.

Petra Delicado to typ bohaterki, która zyskuje przy bliższym poznaniu ze względu na cechy charakteru, nie zawodową sprawność. Być może przez to (oraz przez te wszystkie rozmowy i rozmyślania o miłości i związkach międzyludzkich) „Puste gniazdo” jest o wiele dłuższe niż przeciętny kryminał, a jego akcja miejscami nie tak dynamiczna. Ma za to szansę zapaść dłużej w pamięć, jeśli komuś odpowiada bardziej refleksyjny typ literatury. Z pełnokrwistą bohaterką o umyśle ostrym jak brzytwa. Może nie chroni on jej przed wszystkimi życiowymi niepowodzeniami, ale dla nas, czytelników, jest źródłem wielu językowych potyczek, słownych żartobliwych prztyczków w nos, których, im bliżej końca, tym więcej w tekście. One właśnie podobały mi się najbardziej!

Barbara Catchpole, Prosiak i zabójczy bąk

Barbara Catchpole, Prosiak i zabójczy bąk, tłum. Patryk Gołębiowski, wyd. Zielona Sowa

Jest takie przekonanie wśród bardzo mądrych rodziców, skądinąd słuszne, że literatura dziecięca powinna uczyć, budzić wrażliwość i rozwijać wyobraźnię. Jest tylko jedno ale... Literaturze stawia się zawsze wysokie wymagania, zapominając, że nie musi ona służyć jakimkolwiek celom, że może po prostu być rozrywką na wielu różnych poziomach, także dla młodszych czytelników. I tak, jak dorosły po pracy ma ochotę o wszystkim zapomnieć i przynajmniej dzięki książce przeżyć gorący romans w Toskanii lub odkrywać nowe planety pomiędzy dopychaniem kolanem drzwiczek od pralki a zmywaniem, tak dziecko zmęczone po szkole ma prawo czytać tylko po to, by się głośno śmiać. Bez czytania na głos na forum klasy, bez wyciągania wniosków, które przydadzą się do wypracowania, bez pisania streszczeń i rysowania ilustracji, które – a są to przecież zadania pożyteczne – potrafią zabić radość czytania.

„Prosiaki” Barbary Catchpole to humor sytuacyjny, wpadki, które może zaliczyć w szkole każdy uczeń, najróżniejsze perypetie bohatera, z którym łatwo się utożsamić. Jego marzenia, lęki i pragnienie, by mieć jakiś sukces, którym jest nie najlepsze świadectwo, ale np. wbicie bramki podczas szkolnego meczu. Albo – jak w „Prosiaku i zabójczym bąku” - zachowanie spokoju podczas wystąpienia na apelu i podtrzymanie dobrego wrażenia na dziewczynie. Prosiak to inaczej Piotr Rosiak, który chodzi do podstawówki i szczerze opowiada o swoich przeżyciach. Książeczki o jego przygodach nie odstraszają objętością, są krótkie, konkretne, pozbawione nadmiaru opisów i zabawne. Świetnie nadają się do czytelniczego rozbujania dzieci, które unikają książek, jak diabeł święconej wody. Nawet jeśli trzeba będzie im przeczytać parę stron na zachętę. Dla tych, którzy już lubią czytać, seria o Prosiaku może być rozrywkowym przerywnikiem. U nas w domu skończyło się na tym, że do książeczki o bąku, dołączyły inne, kupione na stacji benzynowej za 8 zł każda - „Prosiak i czadowe majtki”, „Prosiak (nie) daje się czarnej śmierci” i „Prosiak zostaje bohaterem”. Zostały pochłonięte w mgnieniu oka, tym razem bez mojego udziału.

Do tytułu „Prosiak i wielki bąk” mam w zasadzie tylko jedną uwagę, a raczej wątpliwość, czy w języku uczniowskim funkcjonuje obecnie zwrot „będzie git”, jak próbuje nas o tym przekonać pan tłumacz. Ale ponieważ szkolna mowa jest niezwykle zmienna i dorosłemu trudno za nią nadążyć, nie czepiam się za bardzo. Choć zalecam czujność.

PS. Pragnę uspokoić innych rodziców, że „Prosiaki” nie spowodowały uszczerbku inteligencji u mojego dziecka, które potem samodzielnie przeczytało niemal cały cykl „Baśniobór”, który obfituje i w opisy, i wielość wątków, a także postaci ;). Poza tym wakacje idą. Pozwólmy dzieciom na czytelniczy luz!

Tadeusz Biedzki, Sen pod baobabem

Tadeusz Biedzki, Sen pod baobabem, wyd. Zysk i S-ka

Gładkie strony, a na nich zastygłe w bezruchu kobiety w kolorowych sukniach z materiałów we wzory niespotykane w Europie. Ich soczyste barwy przepięknie odcinają się od ich ciemnej, lśniącej skóry, nadają swoim właścicielkom wygląd kwiatów. Odciągają uwagę od pokrytej pyłem ziemi i wszędobylskich śmieci, zwłaszcza tych plastikowych. Żadne z nich nie trafią do koszy, bo tych po prostu nie ma. Pomyłka! Tadeusz Biedzki i jego żona Wanda, podróżując przez Afrykę Zachodnią, natrafili raz na kosz na śmieci. Paradoksalnie – pusty, stojący wśród odpadków. Nie znajdziemy go wśród cudnej urody zdjęć, które nie rzadko zajmują nawet dwie strony. Portrety dzieci, młodych dziewcząt, krajobrazy, sceny z targowisk, z drogi pokonywanej autobusem lub wózkiem ciągniętym przez osiołka – te fotografie pozwalają zobaczyć rzeczywistość opisaną w „Śnie pod baobabem”, łącznie z niespotykanym w naszej szerokości geograficznej odcieniem nieba, oraz biedę, pstrokatą i dla nas nie do ogarnięcia.

Dla Tadeusza Biedzkiego, przedsiębiorcy i podróżnika, nie była to pierwsza wyprawa po krajach unikanych przez turystów. Dlatego nie poświęca miejsca opisom przygotowań, gromadzenia funduszy i niezbędnych zapasów. Dzięki dziennikarskiemu doświadczeniu nie spisuje każdego swojego kroku. Starannie wybiera fakty z podróży i łączy je w interesującą narrację, której niezamierzonym wątkiem staje się zagrożenie ze strony jednego z przewodników. Autor tak samo chętnie pisze o stuletnim meczecie z gliny, największej tego typu budowli na świecie (i bezustannie remontowanej od dnia powstania), jak o spontanicznym włączaniu się Afrykanów w zabawy i tańce. Pisze o niewolnictwie, którym Afrykanie tłumaczą zacofanie swoich krajów. Potem wyjaśnia brak pokory Tuaregów wobec państwowych granic i paszportów. Rozpala wyobraźnię niegdysiejszymi bogactwami Timbuktu: złotem i... nieistniejącym już uniwersytetem, po którym pozostały tysiące kunsztownych rękopisów i ksiąg, sprzedawanych za bezcen przez miejscowych. Przeraża animistycznymi praktykami, które wymagają składania ofiar, także z ludzi. Na własną rękę sprawdza opowieści Dogonów o ich kosmicznych przodkach, którzy na mnie akurat największe wrażenie zrobili konstrukcją domów starszych. Są one tak niskie, by obradujący mogli w nich tylko siedzieć, żeby – gdy któregoś poniosą nerwy i spróbuje w złości skoczyć na równe nogi – otrzeźwił go kontakt z sufitem. Co ciekawe, to nie tylko dogoński patent na podejmowanie decyzji bez rozlewu krwi.

Jednak książka Biedzkiego to nie tylko skakanie od jednej ciekawostki do drugiej. To także kontakt z ludźmi, często serdeczny, obfitujący w inne oczekiwania obu stron, co wynika i z kultury, i z mentalności. Oraz sytuacji życiowej, która niewiele się zmieniła od czasu, gdy po Afryce jeździł Kapuściński. Za jego czasów nieosiągalnym dziecięcym marzeniem był ołówek, teraz – długopis, czasem mazak. Biedzki poświęca dużo miejsca sposobie myślenia Afrykanów, który wypycha ich z ogólnoświatowego nurtu cywilizacji i techniki. Nie patrzy przy tym na nich z góry, raczej z głębokim namysłem co do przyszłości kontynentu i jego mieszkańców. Dla których życiową szansą jest wyjazd członka rodziny do Europy, a dla ich dzieci – adopcja przez białych. Niestety.

„Sen pod baobabem” to książka mądra i wnikliwa, zachwycająca szatą graficzną, a przede wszystkim – uczciwym pokazaniem codzienności tego tak naprawdę nieznanego kawałka świata. Zbyt mało ważnego, by pokazywać go w serwisach informacyjnych, zbyt biednego, by chcieć o nim myśleć, zapomnianego do czasu krwawego konfliktu, którego już nie można ignorować.

Jennifer A. Nielsen, Fałszywy książę

Jennifer A. Nielsen, Trylogia władzy. Fałszywy książę, tłum. Janusz Ochab, wyd. Egmont

Kiedy zbyt wiele czytam o tym, co złego ludzie potrafią zrobić innym ludziom, wytchnienie przynoszą mi książki obyczajowe lub przygodowe, których akcja rozgrywa się w nieistniejących naprawdę krainach, w bliżej nieokreślonym czasie. Mogę bezpiecznie angażować się w losy ich bohaterów, wiedząc, że od początku do końca są czystą fikcją. „Fałszywy książę” jak najbardziej spełnia te warunki, ale... Okazało się, że książka, którą wzięłam do ręki w celu oderwania się od rzeczywistości, reprezentuje bardziej wyrafinowaną formę rozrywki. Jej treść przeszła moje oczekiwanie, ujęła oryginalnością w przedstawieniu głównego bohatera, oraz trudem, jaki zadała sobie autorka, by nadać mu głębię i wielowymiarowość. To niepokorny Sage, kontrowersyjny w zachowaniu, pozornie niewzruszony, często bezczelny i... czuły na cudzą krzywdę. Czternastoletni sierota, o którego nikt się nie upomni i któremu przypadł udział w dworskim spisku bez pytania o zgodę. Ponieważ w tej rozgrywce stawką jest życie, Sage podobnie jak inni chłopcy, którzy mają udawać zaginionego przed laty księcia - obecnie jedynego możliwego następcę tronu – musi dowieść swojej użyteczności. Nie jest to łatwe dla chłopca, który przywykł chodzić własnymi ścieżkami.

Na pierwszy rzut oka „Fałszywy książę” wypada dosyć skromnie przy innych powieściach fantasy – nie ma w nim czarodziejów, magicznych istot, kontrowersyjnych łotrzyków o dobrym sercu i niezwykłym talencie. Ten skądinąd miły sztafaż nie jest „Fałszywemu księciu” w niczym potrzebny. Relacje, jakie zawiązują się między bohaterami, ich pełen dramatyzmu przebieg i psychologiczny autentyzm są o wiele bardziej zajmujące niż jakiekolwiek czary i barwne, fantastyczne dodatki. To nie bajka, w której wszystko dobrze się kończy i w której wychodzi się bez szwanku z każdej próby. Postępowanie bohaterów skrywa drugie, a nawet trzecie i czwarte dno. Domyślanie się ich motywów i kolejnych kroków to niemal bezustanne zajęcie dla umysłu, ponieważ Jennifer A. Nielsen lubi podpuszczać czytelników i bardzo dobrze jej to wychodzi. Unika przy tym sztuczności, jej narracja jest płynna, bez dłużyzn i słabszych miejsc.

Prócz intryg i zwrotów akcji „Fałszywy książę” oferuje cały wachlarz emocji, które targają Sage'em. Są wśród nich poczucie odrzucenia, tęsknota, miłość do rodziny pomieszana z niechęcią i urazą, a także ciężar serca związany z konsekwencjami pewnych nieuniknionych wyborów. To one potęgują naszą sympatię do tego niesfornego nastolatka o trudnej przeszłości i niepewnej przyszłości. Tak jak rozbudowana warstwa psychologiczna przekonuje nas, że mamy do czynienia z naprawdę nietuzinkową powieścią przygodową.

Szczęście w nieszczęściu polega na tym, że „Fałszywy książę” to pierwsza część trylogii, więc na drugi tom trzeba będzie poczekać. Ale cieszę się, że poznam dalsze losy Sage'a, bo należy on do tych postaci literackich, z którymi trudno się rozstać. I których obdarza się sercem i uwagą należną żywym.

Made in Poland - zapowiedź

Dziś swoją premierę ma książka "Made in Poland".

Mariusz Szczygieł, Wojciech Tochman, Włodzimierz Nowak, Włodzimierz Kalicki, Katarzyna Surmiak-Domańska, Wojciech Jagielski, Leszek K. Talko i wielu innych mistrzów sztuki opowiadania bez fikcji wybrało swoje najciekawsze teksty, by zaprezentować je czytelnikom. Są wśród nich głośni “Chłopcy z motylkami” Jacka Hugo-Badera o wojnie, jaką reporter wytoczył bandytom na warszawskim blokowisku, „To nie mój pies, ale moje łóżko” Lidii Ostałowskiej i Pawła Smoleńskiego” o Agnieszce Osieckiej czy też “Książka wisiała, manikura trwała” Grzegorza Sroczyńskiego - opowieść o PRL-owskim relikcie: książkach skarg i zażaleń.

Yrsa Sigurđardóttir, Statek śmierci

Yrsa Sigurđardóttir, Statek śmierci, tłum. Małgorzata Bochwic-Ivanovska, wyd. Warszawskie Literackie Wydawnictwo MUZA są

W środku nocy do portu w Reykjaviku zawija luksusowy jacht „Lady K”. Nie odpowiada na żadne wezwania. Na jego pokładzie nie widać ani żywego ducha. W końcu uderza w nabrzeże. Kiedy rozpędzony statek udaje się w końcu zatrzymać, okazuje się, w środku nie ma nikogo. Cała załoga, w tym małżeństwo z dwójką dziećmi, przepada bez śladu. Po tak emocjonującym początku nie można się już od „Statku śmierci” oderwać. Bo Yrsa Sigurđardóttir wciąż podtrzymuje napięcie, umiejętnie buduje nastrój, a przede wszystkim – wie, jak wykorzystać naszą skłonność do szukania działania sił nadprzyrodzonych tam, gdzie dzieją się sprawy tajemnicze i zagadkowe. Sama też przykłada rękę do budzenia w nas takich, a nie innych skojarzeń: ciężkim zapachem perfum snującym się po korytarzach jachtu, dziwnymi światłami na jego pokładzie, gdy stoi zapieczętowany przez policję w porcie, wizją dziecięcych nóżek pod łóżkiem, wreszcie złą sławą statku, przy którego budowie i wodowaniu zginęło kilkoro ludzi, a on sam przechodził z rąk do rąk nowych właścicieli, nie przynosząc im szczęścia.

Autorka przeciwstawia to, co nadnaturalne trzeźwemu osądowi swojej głównej i jakże racjonalnej bohaterki, prawniczki Thory. Zostaje ona wynajęta przez krewnych zaginionej rodziny w celu zebrania dokumentacji potrzebnej do uzyskania wypłaty pieniędzy z ubezpieczenia na życie. Trudno więc jej działania uznać za typowe śledztwo, niemniej prawniczce udaje się dojść do ważnych dla policyjnego dochodzenia wniosków. Ma otwarty umysł, nie zakłada z góry istnienia pewnych faktów, na emocjonalność pozwala sobie w myślach, nie w działaniu, a i to raczej w sferze prywatnej niż zawodowej. Trudno o większy kontrast z niechlujną, egoistyczną Bellą, sekretarką z kancelarii, która po raz pierwszy w swojej karierze znacząco pomaga Thorze w obowiązkach służbowych.

My, czytelnicy, jesteśmy od początku w lepszej sytuacji niż bohaterowie książki. Układ rozdziałów pozwala nam na przemian śledzić działania Thory po tajemniczym zaginięciu załogi oraz wydarzenia rozgrywające się na statku jeszcze przed nim, z punktu widzenia Egira, jego żony Láry oraz ich córek-bliźniaczek, Arny i Bylgji. Jednak im więcej się dzieje, a nasza wiedza wzbogaca o kolejne fakty, tym zmniejsza się nasza pewność co do końcowego rozstrzygnięcia. Chociaż te dwie narracje uzupełniają się, Yrsa Sigurđardóttir pozostawia dość niewiadomych, by przykuwać naszą uwagę do każdej strony, każdego zdania. Absorbować ją aż do ostatniego rozdziału. I podsycać nadzieję na jakiś fortunny zbieg okoliczności, łut szczęścia, który przytrafi się chociażby dzieciom.

Treść „Statku śmierci” odnosi się do tradycji marynistycznych historii o statkach-widmach. Jest także pokłosiem kryzysu ekonomicznego w Islandii, który pojawia się w powieści jako istotne tło. Ale przede wszystkim staje się przyganą tej powszechnej cechy ludzkiej – chciwości. To perfekcyjnie napisany, przemyślany w każdym szczególe thriller, który zaspokoi najwybredniejszego miłośnika tego gatunku. Momentami wstrząśnie, uspokoi na chwilę, by znów wywołać burzę emocji. I tak do samego końca.

Mateusz Górnicki, Rzeczy na P - książka do pobrania

„Rzeczy Na P” – najbardziej kontrowersyjna powieść tego roku, która jest darmowa.

„Rzeczy Na P” to opowieść o bohaterze na miarę naszych czasów. Mieszka w Warszawie, ale jest przyjezdny. Odnosi sukcesy, ale jest sfrustrowany. Nie szuka miłości, bo w nią nie wierzy, ale znajduje dużo seksu.

Narratorem „Rzeczy Na P” jest bezimienny bohater.  Prowadzi swój wewnętrzny dialog faceta przed trzydziestką.  Rzeczywistość widziana jest przez pryzmat  jego ocen i doświadczeń. Jest to świat w którym kobiety wypierają mężczyzn z coraz to nowych dziedzin życia i nikt nie wie jak się w tym odnaleźć. Stres jest zabójczy, ale są jeszcze sposoby żeby spuścić ciśnienie.

Dziś gdy na książki stać coraz mniej osób, platformy ebookowe wciąż są mało popularne, a piractwo kwitnie, autor „Rzeczy Na P” zastosował nowatorski model uzyskania gratyfikacji za swoją powieść. Można ją pobrać za darmo w formacie Word i Pdf, albo czytać online pod adresem  www.rzeczynap.pl  

Jeśli ktoś uzna, że powieść mu się podobała,  może przelać drobną kwotę bezpośredni na konto autora. Tym sposobem autor unika wszelkich pośredników i nie daje powodu, aby  pobierać powieść nielegalnie. W ciągu kilku miesięcy będzie wiadomo czy ta formuła się powiedzie. Może okazać się ona małą rewolucją, która umożliwi setkom innych debiutantów podążenie analogiczną drogą.

„Rzeczy Na P” to debiutancka powieść Mateusz Górnickiego. Autor, rocznik 83, jest  absolwentem Stosunków Międzynarodowych Collegium Civitas. W 2011 roku zwyciężył w polskiej edycji programu „Dragons’ Den – Jak Zostać Milionerem”.

 

Autor informacji na temat książki: Mateusz Górnicki.