poniedziałek, 28 lipca 2014

Clara Sánchez, Skradziona


Clara Sánchez, Skradziona, tłum. Łukasz Müller, wyd. Znak Literanova


Ta książka by nie powstała, gdyby nie dramat wielu tysięcy hiszpańskich rodzin, których dzieci zostały sprzedane i oddane do adopcji bez ich wiedzy i zgody. Porywanie niemowląt odbywało się poprzez lekarzy, pielęgniarki, położne, a także, co bardzo znamienne i bynajmniej nie będące wyjątkiem, przez zakonnice i księży biorących aktywny udział w tym procederze. Po porodzie prawdziwych rodziców informowano o śmieci noworodka. Nie zawsze jednak zamykało to sprawę. Sama Sánchez wspomina w wywiadzie udzielonym na portalu Na temat o przypadkach matek, które były przekonane, że ich dzieci żyją, podczas gdy otoczenie uważało je za zbyt przewrażliwione, niepotrafiące pogodzić się z rzeczywistością, czasem nawet szalone.

W „Skradzionej” taką tragiczną postacią jest matka Véroniki, Roberta. Jej przeczucia i wątpliwości co do śmierci najstarszej córki Laury mają niebagatelny wpływ na jej zdrowie, podejście do życia, a zwłaszcza na funkcjonowanie całej rodziny, w której pojawiła się jeszcze dwójka dzieci – Véronica i Angel. To właśnie Véronica jest główną narratorką tej historii i za jej pośrednictwem widzimy, jakiego spustoszenia może dokonać w psychice matki niepewność co do losów dziecka. Z czasem Véronica przestaje być tylko biernym obserwatorem. Choroba Roberty popycha ją do działania na własną rękę i szukania odpowiedzi, czy jej matka rzeczywiście całe życie miała rację, czy dręczyła ją tylko chorobliwa obsesja – efekt traumy wywołanej szokiem po niespodziewanej śmierci pierwszej córki. Równolegle, chociaż rzadziej, mamy do czynienia z głosem samej Laury, co dowodzi jej istnienia, ale nie wskazuje jednoznacznie, że jest ona akurat porwaną dziewczynką.

Śledztwo Véroniki jest chaotyczne, raczej intuicyjne, nawet nieporadne w porównaniu z błyskotliwymi akcjami, o których czytuje się w książkach sensacyjnych. Jednak to mająca nieokiełznany charakter i wolę walki Véronica dociera dużo dalej niż była w stanie zrobić to jej matka. Poznaje pewne fakty z życia rodziny, które tłumaczą na przykład niechęć Roberty do jej własnych rodziców. Véronikę zaczyna też zastanawiać zachowanie osób z najbliższego otoczenia Roberty. Nastolatka skrzętnie wykorzystuje każdy strzęp informacji czy poszlakę. Relacja Laury pozwala nam spojrzeć na te zmagania z drugiej strony, poznać codzienność tej drugiej, jakże innej dziewczyny.

„Skradziona” różni się od typowego thrillera. Nie brak w niej napięcia, ale jest ono innego rodzaju. Autorka kładzie nacisk nie tyle na akcję, ile na emocje bohaterów, w tym wypadku głównie Véroniki i Laury. Jej książka opowiada o wewnętrznym rozdarciu wywołanym przez naruszenie więzi – i tych pomiędzy członkami biologicznej rodziny, jak i pomiędzy przybranymi opiekunami a adoptowanym dzieckiem. Odkrycie prawdy przez Véronikę nie okazuje się happy endem, przynosi ulgę, ale i nowe wyzwania. Sánchez prawie w ogóle nie zajmuje się sprawcami, nam pozostawiając ocenę ich cynizmu, ignorancji, chciwości i chęci zastąpienia Boga. Swoją książkę pisarka poświęca ofiarom, stawiając pod znakiem zapytania wypaczoną moralność tych, którzy odgórnie decydowali, kto zasługuje na wychowanie dziecka, a kto nie. Biorąc za to grube pieniądze.

„Skradziona” to lektura przejmująca, jeden z wielu możliwych scenariuszy, które życie przygotowało dla jednego z około 60 tysięcy skradzionych po narodzinach Hiszpanów. I być może dla wielu innych dzieci na świecie. Chociaż budowa postaci Véroniki budziła w kilku momentach moje wątpliwości (chodzi mi o przywoływanie w środku powieści jak „na zawołanie” pewnych faktów, które miały w tym momencie uwiarygodnić jej motywację czy zachowanie), a i narracja nie ucierpiałby, gdyby ją trochę skrócić, generalnie oceniam tę książkę pozytywnie. Za to, że dotyka spraw ważnych i bolesnych, oddając całkowicie głos tym, którzy latami cierpieli bez swojej winy, dorosłym i dzieciom zmagającym się z poczuciem braku.

niedziela, 6 lipca 2014

Tom Perrotta, Pozostawieni



Tom Perrotta, Pozostawieni, tłum. Anna Gralak, wyd. Znak Literanova

Przywykliśmy do opowieści o wielkich wojnach, klimatycznych kataklizmach, a nawet najazdach obcych kosmicznych cywilizacji. Tom Perrotta sięgnął po zupełnie inny, niespotykany wcześniej pomysł. W jego książce ludzkość dotknęła katastrofa wykraczająca poza ludzkie rozumowanie, pozbawiona logiki i choćby grama prawdopodobieństwa. Z ziemskiej planety, tego samego dnia znikają bez śladu miliony ludzi, bez względu na wiek, wyznanie, pochodzenie czy płeć. Pozostają po nich zdjęcia, zabawki, przedmioty codziennego użytku. Oraz zrozpaczone rodziny, zdezorientowani przyjaciele, wstrząśnięci sąsiedzi. Tajemnicze zniknięcie nie odbywa się według jakiegoś łatwo zrozumiałego klucza. Są rodziny na pozór nietknięte, takie jak ta Laury i Kevina Garvey'ów. Są takie, w których zniknęły pojedyncze osoby. I takie, jak ta należąca do Nory Durst, która w jednej chwili straciła wszystkich najbliższych - dwoje dzieci i męża.

Pomysł na fabułę „Pozostawionych” wydaje się mieć najwięcej wspólnego z fantastyką. Ale tylko pozornie. Próby wyjaśnienia tego, co się stało, nie są tematem tej powieści. Toma Perrottę interesuje całkiem inne zagadnienie, które realizuje z psychologicznym zacięciem. To, jak ludzie radzą sobie z brakiem i stratą - bez winnych, których można wskazać, bez jakiegokolwiek wyjaśnienia, bez szczątków, które można pogrzebać i opłakać, bez możliwości pocieszenia. Akcja powieści rozgrywa się trzy lata po zniknięciu. To dość czasu, by okrzepły emocje, powstały nowe teorie i by zostały obalone stare. Życie z oporami, ale kręci się nadal, tyle że pojawiły się nowe sekty i nowe subkultury. Oraz nowi przywódcy duchowi. Ten zmieniony świat to tło dla przeżyć kilkorga bohaterów, naznaczonych bezpośrednio katastrofą lub jej konsekwencjami.

Moim zdaniem siła „Pozostawionych” leży w tym, że w centrum zainteresowania stawia zwykłych ludzi, traktując niecodzienne okoliczności tylko jako punkt wyjścia. Tom Perrotta unika taniego sentymentalizmu, banalnych rozwiązań, dzielenia bohaterów na pozytywnych i negatywnych, choć jakimś cudem rzeczywiście nie ma wśród nich żadnych czarnych charakterów. Co rusz mamy okazję spojrzeć na rzeczywistość ich oczami – puszczonej samopas zbuntowanej nastolatki, jej matki, która opuściła rodzinę, by przystąpić do grupy Winnych Pozostałych, ojca, który próbuje nawiązać emocjonalną więź z inną kobietą, chłopaka, który porzucił studia na rzecz nowej sekty, i wspomnianej już wcześniej, osamotnionej Nory Durst. Są tak bardzo wiarygodni i nieprzewidywalni, że przypominają w swoich postępkach ludzi z krwi i kości. To za ich sprawą mamy do czynienia z pełnym wachlarzem emocji i najróżniejszych postaw, jakie wywołało zniknięcie. Dzięki ich doświadczeniom możemy sobie wyobrazić, jak wyglądało i co po sobie zostawiło prócz pustki i smutku. A było tego nie mało...

To wszystko sprawia, że „Pozostawieni” to książka-niespodzianka, oferująca o wiele więcej niż mogłoby się to na pierwszy rzut oka wydawać.

PS. Miałam już przeczytane 2/3 powieści, gdy wyemitowano pierwszy odcinek serialu. Przez dwadzieścia minut (bo potem skończyłam oglądanie) nie mogłam rozpoznać w nim historii znanej z książki. Szczerze mówiąc, wynudziłam się przed telewizorem. I z ulgą wróciłam do dużo bardziej interesującej powieści.

piątek, 4 lipca 2014

Fiona McFarlane, Nocny gość




Fiona McFarlane, Nocny gość, tłum. Katarzyna Bieńkowska, wyd. Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA

Okładka z zachodem słońca i delikatną postacią młodej kobiety sugeruje, że mamy do czynienia z historią miłosną. A jednak „Nocny gość” nie ma z tym rodzajem opowieści nic wspólnego. Jedynie morze jest tym, co łączy ten romantyczny obrazek z treścią książki. To właśnie niedaleko morskiego wybrzeża, w samotnie stojącym na wydmach domu mieszka starsza kobieta imieniem Ruth. Jej codzienności i nocnym lękom przyglądamy się z zewnątrz, płynnie dopuszczani do jej myśli i wspomnień. Nie ma znaczenia, jak głęboko sięgają one w przeszłość. Nawet im dalej, tym bardziej stają się klarowne, intensywne, jakby nie dzieliły ich upływające lata. W umyśle Ruth współistnieją obok siebie chwile zachowane z dzieciństwa spędzonego na Fidżi, pierwsza miłość - uczucie do młodego lekarza, urywki ze szczęśliwego i nieskomplikowanego związku z mężem, dotyk dziecięcej rączki któregoś z synów Ruth w jej dłoni. To, z czym starsza kobieta ma kłopot, to teraźniejszość, samotność i podstępna starość, która powoli i nieubłaganie odbiera jej rozeznanie między jawą a snem i przywidzeniem.

Pojawienie się w domu Ruth pracownicy opieki społecznej, Fridy, siedemdziesięciolatka przyjmuje ze zdziwieniem, ale i zadowoleniem. Potężna i solidna Frida stanowi oparcie dla starszej pani, staje się niezbędnym punktem odniesienia do tego, co dzieje się w jej życiu, a w końcu – tą, od której wszystko zaczyna zależeć, także postanowienia Ruth. Siła nacisku Fridy jest subtelna, z czasem przybiera bardziej złowrogi charakter. Ruth zaczyna się gubić pomiędzy potrzebą samodzielnego decydowania o swoich poczynaniach a zależnością od emanującej fizyczną siłą Fridy. Sytuacja staje się zagmatwana, niekiedy nieprzyjemna, a nawet groźna. Ponieważ obserwujemy ją z punktu widzenia Ruth, nie wiadomo, na ile odczucia i obserwacje starszej kobiety są jej urojeniem, nadinterpretacją faktów, efektem nie tak sprawnej już pamięci czy rzeczywiście prawdą.

Fiona McFarlane stworzyła niepokojącą, psychologiczną prozę o próbach utrzymania niezależności i głębokiej potrzebie czyjeś obecności – dwóch pragnieniach, które zdają się nawzajem wykluczać. Przypadek Ruth jest tym szczególniejszy, że nie ma ona wystarczającej mocy przeciwstawienia się Fridzie i utrzymania zdrowych granic w relacjach z nią. Jej wrogami są zaawansowany wiek, mieszkanie w odludnym miejscu i brak stałej obecności synów w pobliżu.

Podoba mi się, że McFarlane kreśląc postać Ruth, nie odbiera jej apetytu na życie, na oczekiwanie dalszego ciągu, snucie planów i marzeń. Starsza pani nie szykuje się na śmierć, jak w naszym mniemaniu robią wszystkie babcie. W Ruth wciąż tkwi dziecko wychowane w egzotycznym miejscu, młoda dziewczyna po pierwszym pocałunku, żona i matka, która planowała życie rodzinne i osiągała każdy cel, nawet tak banalny jak zrobienie zakupów w sąsiednim miasteczku (co w pewnym momencie stanie się dla niej nieosiągalne).

„Nocny gość” to powieść obyczajowa, ale skonstruowana z takim napięciem, które ciągle każe nam czekać na moment zagrożenia. Mówi nam o bezradności, która przychodzi z wiekiem i bezsilności wobec faktu, że coraz bardziej stajemy się zależni od innych. To dużo gorsze niż tygrys, którego buszowanie w domu słyszy w niektóre noce Ruth...

czwartek, 3 lipca 2014

Agnieszka Olejnik, Zabłądziłam




Agnieszka Olejnik, Zabłądziłam, wyd. Wydawnictwo Literackie

Gdyby ktoś mi powiedział, że nie tylko przeczytam romans, ale jeszcze do tego popłaczę się nad nim jak bóbr, postukałabym się znacząco w czoło, że dać wyraz temu, co o tym myślę. A jednak. Wciągnęłam się, wzruszyłam i nie odpuściłam aż do ostatniej strony. Co prawda gdy mąż, widząc moje poruszenie, podpytywał o kolejne wydarzenia, które stały się udziałem bohaterów powieści „Zabłądziłam”, łapałam się na tym, że nie opowiadam mu nic nowego, nic odkrywczego. Historia miłosna dwójki bardzo młodych ludzi jest czymś starym jak świat. Nie wiem, jak to zrobiła Agnieszka Olejnik, że przedstawiła ją w sposób wywołujący tak wiele emocji. Być może dlatego, że nie zaczęła jej typowo i przewidywalnie od problemu – kocha, nie kocha, ale dała nam szansę poznać swoich bohaterów w szerszym kontekście.

Narratorką powieści jest szesnastoletnia Maja. Od początku wokół jej postaci unosi się aura smutku i wyobcowania. Maja na tyle uczestniczy w życiu szkoły, na ile musi, nie angażuje się w przyjaźnie, nie chodzi na imprezy, z nikim nie spotyka się po lekcjach. Jedynym wyjątkiem w jej rozkładzie dnia są treningi koszykówki. Nastolatka ma za sobą niezwykle traumatyczne przeżycia. To ona, pod nieobecność rodziców w domu, znalazła w łazience ciało swojej starszej siostry, samobójczyni Kai. To doświadczenie naznaczyło ją i zmieniło cały jej świat. Alek, nowy uczeń, ma za sobą podobne doświadczenia, tylko inaczej je odreagowuje niż Maja. Dla zamkniętej w sobie dziewczyny, Alek jest pokrewną duszą, ale nie dąży ona do nawiązania z nim kontaktu. Do czasu...

Agnieszka Olejniczak pokazała swoich nastoletnich bohaterów jako wrażliwych, radzących sobie po swojemu z emocjami i bagażem przeszłości nastolatków. Z własnym światem i swoimi wartościami, o cechach charakteru, które mogą czasem drażnić, ale generalnie budzą sympatię i współczucie. Otwartych na siebie i czerpiących z uczucia życiodajną siłę. Popełniających pierwsze błędy i próbujących brać za nie odpowiedzialność, bez względu na to, jak będzie trudna. Są młodzieńczo nieporadni i uczciwi, pozbawieni cynizmu – chyba to tak do nich przekonuje. Olejnik ma wyczucie w budowaniu wiarygodnych postaci, być może dlatego, że „Zabłądziłam” pisała wtedy, gdy jeden z jej nastoletnich synów przeżywał pierwsze sercowe rozterki.

Autorka ładnie też skonstruowała całą fabułę, stopniowo odkrywając pełną prawdę o rodzinie Mai i Alki i pozwalając, by ich związek ewoluował. Miłość między nimi stopniowo przeradza się z ucieczki od świata w związek oparty na czymś zdecydowanie innym niż rodzinne tragedie. To przesunięcie środka ciężkości sprawia, że formuła powieści nie wyczerpuje się, nie powtarza po wielokroć tych samych wątków, a zaciekawia dalszym, dramatycznym (o, tak!) ciągiem.

„Zabłądziłam” przypomniało mi, jak to było, gdy miłość wypełniała cały świat, nawet wdychane powietrze, i nie było od niej nic ważniejszego! Polecam ją osobom, które lubią się powzruszać, tak po prostu.

PS. Do romansów nadal się nie przekonałam, ale cieszę się, że powstają i takie, po których widać, że autor włożył w nie pracę myślową i własną wrażliwość. „Zabłądziłam” do nich należy.


wtorek, 1 lipca 2014

Yvette Żółtowska-Darska, Messi. Mały chłopiec, który stał się wielkim piłkarzem




Yvette Żółtowska-Darska, Messi. Mały chłopiec, który stał się wielkim piłkarzem, wyd. Egmont

Jestem kompletnym laikiem w sprawach piłki nożnej, moje dziecko na pewno mniejszym i do tego jeszcze wielkim wielbicielem Messiego, a tak się złożyło, że biografia argentyńskiego piłkarza napisana z myślą o dzieciach przypadła nam obojgu do gustu. To, co rzuciło mi się w oczy jako rodzicowi, to krzepiący charakter opowieści o życiu Lionela Messiego. Futbolistę uważanego za najlepszego i najlepiej opłacanego spośród piłkarzy świata, nie ominęły w dzieciństwie zwyczajowe przykrości czy problemy, także zdrowotne (Leo przestał rosnąć w wieku 10 lat). Na jego przykładzie dzieciaki mogą zobaczyć, że mikra postura, przezwiska w szkole czy dużo starsze rodzeństwo nie dające forów młodszemu braciszkowi ostatecznie nie okazały się zbyt wielką przeszkodą, by odnieść sukces. Dobrze wiedzieć, że tego typu sprawy przytrafiają się także osobom z pierwszych stron gazet i że można sobie z nimi poradzić, a nawet – że mogą przynieść w zamian coś dobrego. Gdyby nie choroba Leo, przez którą jego wzrost stanął w miejscu i która wymagała drogich lekarstw, chłopiec być może nie trafiłby do szkółki piłkarskiej w Barcelonie i nie zostałby tak szybko członkiem jednej z mistrzowskich drużyn piłkarskich na świecie.

Yvette Żółtowska-Darska doskonale orientuje się w układach rodzinnych i przyjacielskich Argentyńczyka, w rodzajach piłkarskich turniejów, w funkcjonowaniu La Masii, piłkarskiej szkółki z internatem w Barcelonie i innych faktach związanych z piłką nożną. Autorka pisze o psikusach i zdobytych bramkach, kolejnych pucharach i innych piłkarzach, kolegach Messiego z boiska, o ocenach w szkole i ulubionych ciasteczkach jedzonych ukradkiem ze względu na sportową dietę. Przedstawia Messiego jako dziecko, a także jako dorosłego mężczyznę, który założył rodzinę. Każdy etap ku dorosłości, to odrębna część książki, poprzedzona zdjęciami i krótkimi ciekawostkami np. o Argentynie czy o kluczowych meczach. Rozdziały są krótkie, napisane prostym, jasnym językiem i co bardzo mi się spodobało – w zdecydowanej większości przypadków znajdziemy w nawiasie obok obco brzmiących nazwisk i nazw sposób ich prawidłowego wymawiania, co jest coraz rzadszym zwyczajem w książkach, czy to dla dorosłych, czy dla dzieci. Gdybym spotkała się z Yvette Żółtowską-Darską, powiedziałabym jej: Dobra robota! Bo udało jej się zaciekawić nie tylko moje dziecko, co w pewnym sensie było oczywiste, ale i mnie, osobę odporną na urok piłki nożnej.

Dodam jeszcze, że książka jest ładnie wydana, ma pomysłową szatę graficzną i co najważniejsze – bardzo pozytywny przekaz, który działa bez względu na to, kim nasza pociecha chce zostać w przyszłości!

poniedziałek, 30 czerwca 2014

Jayne Amelia Larson, Woziłam arabskie księżniczki




Jayne Amelia Larson, Woziłam arabskie księżniczki. Opowieść szoferki o najbogatszych księżniczkach świata (oraz ich służących, nianiach i jednym królewskim fryzjerze), tłum. Dorota Malina, wyd. Znak Literanova

Prawdziwe księżniczki istnieją – są piękne, majętne i zagraża im niejeden smok. Jayne Amelia Larson miała okazję przyjrzeć im się z bliska podczas siedmiu tygodni pracy na rzecz saudyjskiej rodziny królewskiej przebywającej w tym czasie w Beverly Hills. Jej relacja nie jest do końca wierna, gdyż - jak wyjaśnia na samym początku – chciała uniknąć natłoku wielu postaci, oddać raczej ich charakter i specyfikę zachowania, aniżeli trzymać się kurczowo rzeczywistego przebiegu wydarzeń. Sądzę, że świetnie się to jej udało. Przynajmniej jest tak od około setnej strony, która w moim odczuciu jest prawdziwym początkiem tej historii.

Na wcześniejszych stronach Jayne Amelia Larson zajmowała się bardziej swoją osobą niż egzotycznymi pod względem bogactwa i zwyczajów Saudyjczykami. Zgodnie z charakteryzującym często amerykańskie książki stylem pisania, autorka drobiazgowo tłumaczy, kim jest, jak została szoferem, na czym polegają blaski i cienie tej pracy oraz jak przebiegała rekrutacja do lukratywnej posady kierowcy członków rodziny królewskiej. Zazwyczaj lubię takie uzupełnienie danej historii, bo często zawiera ono wiele praktycznych i ciekawych informacji. Jednak Larson w opisywaniu swojego życiorysu przeszła samą siebie i na początku książki raczej skupiła się na promocji własnej osoby (jest m.in. aktorką i producentką filmową, wciąż u progu kariery) niż na czymś, co miałoby związek z tytułem. Nie zdziwiłabym się, gdyby zrobiła to celowo.

Potem jednak dostajemy to, czego się spodziewamy – obserwacje kogoś, w czyje położenie łatwo nam się w czuć ze względu na rodzaj wychowania i styl bycia. W demokratycznych krajach nie jest na przykład przyjęte otwarte pogardzanie ludźmi i ignorowanie ich ze względu na statut społeczny – z czym Larson często spotykała się podczas tego zlecenia. Po lekturze „Woziłam arabskie księżniczki” mam wrażenie, że najmniej pochlebne różnice, które rzucały się autorce w oczy, wynikały częściowo z feudalnego charakteru saudyjskiej kultury (niewolnictwo w tym kraju zniesiono dopiero w latach '60, a kobiety do dziś nie mogą prowadzić tam samochodów i nie mają praw wyborczych), a częściowo z nieprawdopodobnej i nieograniczonej ilości pieniędzy, którą dysponowała królewska rodzina. Ogłupiłaby ona najprzyzwoitszego człowieka, zwłaszcza jeśli jej posiadanie nie wiązałoby się z jakimikolwiek obowiązkami. Jeśli dodam do tego, że członkowie tej rodziny, zwłaszcza ci płci żeńskiej, od małego niczego nie muszą sami robić, począwszy od sprzątania po sobie czy płacenia za własne zakupy (o nauce i jakiejkolwiek pracy nie wspominając), zrozumiałe stają się ich intrygi, wyładowywanie się na służących, zakupoholizm czy nagminne robienie operacji plastycznych. Larson spotykały też miłe niespodzianki, chociaż zazwyczaj ze strony niań i służących.

„Woziłam arabskie księżniczki” jest interesującym rzutem oka osoby z zewnątrz na sposób życia, który nigdy nie będzie naszym udziałem i o którym mamy nikłe pojęcie. Oczywiście nie zaspokoi całej naszej ciekawości, ale da pewne pojęcie na temat bajecznie bogatych saudyjskich kobiet i powie coś o ich zachowaniu i możliwościach, z których korzystają poza ojczyzną. Nie jest to lektura ambitna, za to przystępnie napisana, w sam raz na wakacyjny wypad. Jej minusem jest sama autorka, która nadmiernie lansuje swoją osobę i raczy czytelników szczegółami ze swojej biografii, bez których jej książka mogłaby się spokojnie obejść.

Za to Larson chwali się, że stara się dostrzegać w Saudyjczykach także pozytywy, że nie patrzy na księżniczki w różnym wieku tylko jak na tłum bogatych, rozwydrzonych bab oraz że potrafi krytycznie spojrzeć sama na siebie podczas wykonywania absurdalnych i wyczerpujących poleceń wyłącznie z powodu nieokreślonej obietnicy wielkiego napiwku na koniec kilkutygodniowej pracy.

środa, 18 czerwca 2014

Stephen Kelman, Zabić gołębia




Stephen Kelman, Zabić gołębia, tłum. Wojciech Mitura, wyd. Drzewo Babel

Długo byłam przekonana, że „Zabić gołębia” jest powieścią kryminalną. A jednak nie, choć jej akcja ociera się o podejrzane sprawki, nielegalne działania, a nawet zbrodnie. Nie jest to – także z powodu tych wymienionych już powodów - książka dla dzieci, chociaż jej bohaterem i głównym narratorem jest sympatyczny jedenastolatek - ani nieprzeciętnie uzdolniony, ani wyróżniający się jakąś oryginalnością. Ot, zwyczajny miły dzieciak.

Harrison niedawno przybył do Anglii z Ghany razem z matką i siostrą. W domu została babcia, ojciec i najmłodsza siostrzyczka, Agnes, jeszcze niemowlę. Rodzina dobrowolnie godzi się na tymczasową rozłąkę w imię lepszej przyszłości. Zamienia swojskie, ale biedne, pozbawione perspektyw otoczenie na mieszkanie w wieżowcu pośród takich samych, otaczających go bloków. Na wyzwiska i przekleństwa stanowiące normalne słownictwo mieszkańców dzielnicy, pomazane ściany i młodociane gangi, które rządzą nawet schodami w przejściu. Wzdrygałam się, gdy czytałam fragmenty opisujące to angielskie, typowe blokowisko. Lecz gdy ja reagowałam niepokojem i strachem, pogodne oczy Harrisona Opoku tylko prześlizgiwały się po tej brzydocie, by dostrzec gołębia, któremu ukradkiem podsypywał jedzenie na balkonie, by wejść w komitywę ze szkolnymi kolegami i bawić się z jednym z nich w prowadzenie śledztwa w sprawie zadźganego nożem chłopca z ich szkoły. Wreszcie by pośmiać się ze słów starszej pani jeżdżącej specjalnym samochodzikiem i zaciekawić się tym, co właśnie usłyszał na lekcji od nauczyciela. Jego życie mimo okoliczności jest normalne, począwszy od notorycznych kłótni z siostrą po przejściową fascynację młodymi chuliganami.

Ale swoim śledztwem, podyktowanym współczuciem wobec zabitego chłopca, Harrison niechcący ściąga na siebie uwagę. Nieważne, że jest to raczej zabawa niż rzeczywiste zagrożenie dla sprawców zbrodni. Dla nastolatków z gangu czas dzieciństwa pozostał daleko w tyle, wszystko traktują jak najbardziej serio. Nie tolerują sytuacji, gdy ktoś próbuje być neutralny, stać obok, a tym bardziej, gdy choć trochę zdaje się mieszać do ich spraw. Stephen Kelman, który m.in. pracował jako opiekun społeczny i jak widać zna to środowisko, na ich przykładzie pokazuje, jak działają mechanizmy zastraszania, narzucania zbiorowej odpowiedzialności, stopniowego wciągania w przestępczy świat przy pomocy groźby, ale też i poprzez ofertę przynależności do wpływowej grupy. Harrison i jego siostra stają się mniej lub bardziej świadomymi adresatami tych zabiegów.

Podczas lektury najwięcej napięcia powoduje zastanawianie się nad dalszymi losami Harrisona, nad tym, czy jego dziecięcość i miłość najbliższych okażą się wystarczającą tarczą gotową go obronić przed złem. Jest czymś poruszającym obserwowanie cieszącego się każdym dniem Harrisona, życzliwego wobec ludzi i stawiającego na przyjacielskie kontakty w środowisku, które za swoje uważają młodociani przestępcy. Wbrew pozorom takich miłych, lecz bezbronnych dzieciaków jest tam dużo więcej. „Zabić gołębia” opowiada właśnie o nich, staje po ich stronie, choć nie daje podpowiedzi, jak je chronić. Na pewno nie pozwala skreślać je z góry za nieodpowiedni adres lub brak markowych adidasów.

„Zabić gołębia” ujmuje zwyczajnością i prostotą przekazu, konfrontuje niewinność (pokazaną w sposób naturalny) z nieufnością, brakiem dojrzałości i łajdactwem. Wreszcie - pokazuje walkę dobra ze złem, której wynik nie jest tak jednoznaczny, jakbyśmy chcieli. Niestety.

Historia pozornie łatwa, która nie daje o sobie zapomnieć.

PS. "Zabić gołębia" to debiut powieściowy Stephena Kelmana. Nominowano ją do nagrody Desmonda Elliotta 2011 i The Man Booker Prize 2011.

piątek, 13 czerwca 2014

Marta Kisiel, Nomen omen



Marta Kisiel, Nomen omen, wyd. Uroboros

„Nomen omen” to przykład na to, co się dzieje, gdy rozkochana we Wrocławiu i jego przeszłości polonistka z wykształcenia chwyta za pióro. Gdy pociąga ją nadnaturalna strona rzeczywistości, ale zamiast grozy wybiera dobry humor. W rezultacie serwuje lekką powieść, w której niespodziewanie pojawi się łaciński cytat, dyskretne nawiązanie do literatury czy migawka z oblężonego przez Rosjan miasta Breslau. Jej bohaterowie wybiorą się na poszukiwanie odpowiedzi na dręczące ich pytania do Ossolineum. Albo do miejskich parków, niegdyś cmentarzy, gdzie pod warstwą ziemi wciąż znajdują się groby mieszkańców Breslau, czego świadomość mają tylko nieliczni współcześni wrocławianie.

„Nomen omen” rozpoczyna się niewinnie. Duża, płomiennowłosa i niezgrabna Salka Przygoda postanawia uniezależnić się od swojej ekscentrycznej i kłopotliwej we współżyciu rodziny. Wyjeżdża więc do Wrocławia, by podjąć tam pracę. Przy Alei Lipowej czeka na nią pokój w domu pewnej starszej pani, która zaczyna się... dwoić, a nawet troić(!). W dodatku pod tym adresem pojawiają się dziwne zakłócenia w postaci napisów lub szeptów w audycjach radiowych, podczas rozmów telefonicznych, a nawet w internecie. A co gorsza, do Salki dołącza nieznośny brat Niedaś. I w końcu także pewien bardzo przykry upiór z awersją do jasnych blondynek z warkoczami. I tego właśnie osobnika będą próbowali się zgodnie pozbyć bohaterowie tej książki. Salka i Niedaś przy okazji tej awantury dowiedzą się zadziwiających rzeczy na temat przeszłości swojej rodziny, poznają także sekret domu przy Lipowej.

Nie chcę zdradzać zbyt wiele. Historia co prawda nie jest specjalnie skomplikowana, ale autorka postarała się o elementy zaskoczenia. Tak poprowadziła fabułę, żeby różne rzeczy wychodziły na jaw w najmniej oczekiwanych momentach. Zawsze gdy spodziewałam się jakiegoś ogranego, schematycznego zagrania, ona wybierała całkiem inne rozwiązanie. Szkoda psuć jej starań. Skupię się więc na tym, co najbardziej rzuca się w oczy podczas czytania drugiej w dorobku Marty Kisiel książki. Przede wszystkim język – bardzo, bardzo potoczny, naszpikowany młodzieżowym słownictwem tak, że, chociaż jestem tylko kilka lat starsza od autorki, czułam się podczas lektury jak językowy dinozaur ;). Kilka zdań zrozumiałam po dopiero kilkakrotnym odczytaniu, np. że „(...) dwa centymetry solidnego akrylu z klasycznym francuzem (…)” oznacza sztuczne paznokcie z francuskim manicurem (str. 72). Cóż, można powiedzieć, że to książka dla młodzieży i mam za swoje. Mam jednak wątpliwości, czy młode pokolenie, które ma o wiele większy wybór dóbr kultury niż to urodzone w czasach PRL-u, będzie powszechnie znało znaczenie zwrotu „nie mirmiłuj”, rodem prosto z komiksów o Kajku i Kokoszu. Oczywiście mogę się mylić, bo te nadal są wydawane i sama kupuję je swojemu dziecku.

Druga sprawa to charakterystyczny styl, który wyróżnia się naprawdę fantazyjnymi porównaniami, bogatymi i bardzo rozbudowanymi określeniami rzeczy zwykłych i banalnych. Przykład: „Wkładając mocno znoszoną już kurtkę, zauważył, że jeden z guzików wykazuje niepokojące tendencje separatystyczne. (…) Niedaś nosił ją na grzbiecie już szósty rok i ani myślał zmieniać na nowszy model, dopóki ostatni szew trwał na posterunku. (…) przez cały cykl warował przed pralką, (…) pilnując, by jego skarb nie dostał nadmiernych zawrotów kołnierza podczas wirowania” (str. 50). A wszystko to o tej samej starej kurtce. Takich perełek jest w tekście dużo więcej. Mogę zaryzykować twierdzenie, że bez nich objętość książki skurczyłaby się o jedną trzecią. Lubiłam na nie natrafiać, chociaż bywały niekiedy tak pomysłowe, że czasami odciągały moją uwagę od przebiegu akcji.

„Nomen omen” to jeden wielki językowy żart, kpina z konwencji horrorów i ich śmiertelnej powagi. Z fabułą wagi lekkiej, osobliwymi postaciami i o zdecydowanie rozrywkowym charakterze. Chociaż z przykrością zauważyłam, że wyrosłam już z tego typu historii, nie mogę nie docenić tej konkretnej za zręczne wykorzystanie wątków dotyczących przeszłości Wrocławia. Przy pomocy mapek na końcu książki, nawet czytelnik nie znający stolicy Dolnego Śląska trafi w opisywane miejsca i być może znów poczuje dreszczyk emocji.

środa, 11 czerwca 2014

Joanna Bator, Rekin z parku Yoyogi




Joanna Bator, Rekin z parku Yoyogi, seria Terra incognita, wyd. W.A.B.

Książki Joanny Bator zajmowały specjalne miejsce w mojej biblioteczce, jeszcze zanim pisarka zdobyła nagrodę Nike za „Ciemno, prawie noc” (paradoksalnie to jedyny jej tytuł, który dotąd czeka nieprzeczytany na półce). Wśród nich pierwsze i niepodzielne miejsce zajmuje „Japoński wachlarz” podsumowujący pierwsze lata pobytu Joanny Bator w Japonii. „Rekin z parku Yoyogi” jest w pewnym sensie kontynuacją „Wachlarza”. Felietony w nim zawarte mają wiele cech wspólnych z tekstami z pierwszego tytułu. Ale są też różnice. Nie tylko dlatego, że „Rekin ...” zawiera doświadczenia i spostrzeżenia autorki z innego, późniejszego okresu (wiele z nich opowiada o tsunami, które pochłonęło tysiące ofiar i doprowadziło do awarii elektrowni atomowej w Fukushimie). W moim odczuciu „Japoński wachlarz” jest z góry przemyślaną, zwartą całością, podczas gdy „Rekin z parku Yoyogi” ma bardziej przypadkowy charakter. To raczej zbiór tekstów powstałych w różnych okolicznościach i w wyniku zapotrzebowania na dany temat. Stąd jego odmienność.

Na pewno nikt nie potrafi tak opowiadać Japonii (celowo pomijam „o”) jak Joanna Bator. Patrzy na nią to okiem naukowca (jest w końcu antropologiem kulturowym z wykształcenia), to okiem wieloletniej mieszkanki Tokio. Jej najlepsze teksty powstają wtedy, gdy wykorzystuje te spojrzenia w mniej więcej równych proporcjach, a to zdarza się satysfakcjonująco często. Bator chwali się i to, że nie prześlizguje się nad niecodziennymi dla Europejczyka zjawiskami. Nie traktuje ich wyłącznie jako ciekawostek do odnotowania i dziwactw do zszokowania czytelników. Nie odbierając im prawa do egzotyczności, wnikliwie wyjaśnia skąd się wzięły – począwszy od tortów z bitą śmietaną i truskawkami na Boże Narodzenie, krzywe zęby przedstawicieli jednego z najzamożniejszych społeczeństw świata, aż po Godzillę od dziesięcioleci uparcie burzącą japońską stolicę, czy to w filmach czy w literaturze.

Japonia, jaka wyłania się z felietonów Joanny Bator, to nie tylko porządek i ład społeczny, które sprawiają, że ogółowi żyje się wygodniej i bezpieczniej. To także obraz niezwykle chłonnej kultury, która przyswaja i przetwarza w niewiarygodnym tempie, tworząc nową jakość i zachowując ciągłość z przeszłością, której my, Europejczycy, nie potrafimy dostrzec. Bo dla nas japońska tradycja to nie sposób myślenia i odbierania świata, ale zazwyczaj rzeczy materialne i płytkie: piękne kimona, eleganckie gejsze i samurajskie miecze, czyli tylko rekwizyty.

Wiedza Bator w tej materii jest głęboka i imponująca, szczególnie gdy pisze ona o zjawisku otaku, czyli wiecznych chłopcach, którzy nie odczuwają potrzeby kontaktów z prawdziwymi ludźmi (zwłaszcza z kobietami) i odrzucają presję zrobienia kariery na rzecz wirtualnego świata gier, mangi i anime. Część książki im poświęcona, o tytule „Heterotopie”, ma jednak pewną niewielką wadę – szczegóły, które powtarzają się po wielokroć w kolejnych rozdziałach. Wynika to najprawdopodobniej z tego, że część tekstów z „Rekina w parku Yoyogi” była już wcześniej publikowana w prasie jako odrębne artykuły. Z osobna każdy z rozdziałów „Heterotopii” to prawdziwa perełka i kopalnia wiedzy, czytane naraz – mogą znużyć. Lepiej je sobie dawkować stopniowo, co naprawdę nie jest łatwe po przeczytaniu „Niesamowitości” i „Alegorii”, dwóch pierwszych części książki. Bo Bator potrafi uwieść Japonią jak nikt inny!

wtorek, 10 czerwca 2014

Marco Malvaldi, Gra w ciemno



Marco Malvaldi, Gra w ciemno, tłum. Paweł Bravo, wyd. Oficyna Literacka Noir sur Blanc

Za niepozorną okładką „Gry w ciemno” kryje się klasyczna powieść kryminalna, w której największe znaczenie ma spostrzegawczość, inteligencja i umiejętność wyciągania wniosków. Te walory reprezentuje sobą barman Massimo, który przez przypadek bierze udział w odkryciu zwłok młodej dziewczyny, podrzuconych do kontenera na leśnym parkingu. Powieść zaczyna się właśnie od tej sceny, a potem... trzeba trochę poczekać, wczuć się w specyfikę włoskiego baru w niewielkiej nadmorskiej miejscowości.

W dzień to miejsce świeci pustkami, chyba że akurat okupują je złaknieni słońca turyści z północnej Europy. Wieczorami tętni życiem aż do późnych godzin nocnych. Jednak nie ci goście są obiektem uwagi Malvaldiego, który umieszcza ich w bardzo dyskretnym tle, lecz czterech krzepkich staruszków. Jeden jest nadal aktywny zawodowo - prowadzi restaurację, inny znowu jest rodzonym dziadkiem Massima, co wprowadza między ich relacje dodatkowe smaczki. Czas upływa starszym panom przy filiżankach czarnego espresso, czytaniu gazet, wymienianiu plotek i grze w karty. Bez ich uwag Massimo również doszedłby prawdy, ale muszę przyznać, że ich obecność po pierwsze nie odbiera książce tempa, a po drugie dodaje jej nieodzownego kolorytu.

Akcja książki jest poprowadzona prosto aż do punktu kulminacyjnego, w którym wszystko zaczyna nabierać sensu. Jedyną retrospekcję znajdziemy na samym jej początku. Powieść nie jest tak skonstruowana, by to czytelnicy mieli odkryć sprawcę (aczkolwiek mogę się mylić i komuś to się to uda). Nie mają też wglądu we wszystkie myśli głównego bohatera. Jego działania i wnioski mogą zaskakiwać, dopóki ich nie wyartykułuje. Warstwa psychologiczna i opisowa „Gry w ciemno” jest zredukowana do niezbędnego minimum. I chociaż dowiemy się tego i owego o Massimie, jego przeszłości i cechach charakteru (nie jest aniołkiem!), najważniejsza okaże się jego błyskotliwość – coś czego brakuje komisarzowi Fusco, przedstawicielowi miejscowej policji. Właśnie to wszystko sprawia, że uważam „Grę w ciemno” za przykład klasycznego kryminału.

Chociaż lubię, gdy powieść kryminalna staje się czymś więcej niż poszukiwaniem sprawcy zbrodni, muszę przyznać, że Malvaldi, wracając do źródeł tego gatunku, zrobił dobry ruch. Jego książkę czyta się świetnie i szybciutko. Jest jeszcze coś. Podglądanie czyjegoś sprawnie działającego i logicznego umysłu jest dla mnie zawsze wielką frajdą. "Gra w ciemno" ją daje.

PS. Skąd tłumacz wytrzasnął słowo „bryzka”? O ile „balony” na określenie dużych piersi mogę wytłumaczyć stylem, tak od „bryzki” bolą mnie zęby. W moich słownikach PWN-owskich go nie znalazłam.

http://www.zbrodniawoficynie.pl/

poniedziałek, 9 czerwca 2014

Promocja aplikacji mobilnych

Jak Aplikacje mobilne podbijają świat
Codziennie na całym świecie pobiera się tysiące aplikacji mobilnych z portalu Google Play.
W samym 2013 roku ilość pobrań przekroczyła 50 miliardów (źródło: mashable.com). Z każdym rokiem ilość pobrań aplikacji mobilnych rośnie, a deweloperzy starają się dotrzeć
i zaprojektować aplikacje, które wpasują się w gusta wybrednych użytkowników.
Co za tym idzie promocja aplikacji mobilnej jest zatem coraz trudniejsza ze względu na rosnącą konkurencję i wypozycjonowanie liderów rynku (np. Endomondo w rynku aplikacji sportowych).
Można sobie zadać pytanie jak wypromować aplikację mobilną? Jaka promocja aplikacji mobilnych będzie najbardziej skuteczna?
Gdzie i w jakich mediach zakupić emisję? Jak intensywnie promować aplikację mobilną?
Komu powierzyć promocję naszej nowej aplikacji mobilnej?

Stworzenie aplikacji to dopiero pierwszy krok do sukcesu.
Proces tworzenia aplikacji mobilnej jest dosyć skomplikowany. Zaczyna się od projektowania graficznego, optymalizacji UX oraz funkcjonalności samej aplikacji. Schemat i zakres działania, dopasowanie do wersji systemów operacyjnych oraz ustalenie modelu biznesowego, a co za tym idzie ceny, spędza autorom i developerom sen z powiek.
Podczas planowania aplikacji powinniśmy zadać sobie takie pytanie:
Czym nasza aplikacja mobilna ma się wyróżnia na tle konkurencji.
Czy nasza aplikacja będzie atrakcyjna dla użytkownika?
Co użytkownik będzie miał dzięki instalacji naszej aplikacji?
Istnieją przecież setki bardzo podobnych do siebie aplikacji sportowych, żywieniowych, personalnych trenerów lub GPS.
Bardzo ważnym elementem jest przemyślenie elementów wyróżniających naszą aplikację, czyli na przykład opcji darmowego pobrania, wdrożenia opcji freemium, dodatkowych bonusów.
Podczas planowania aplikacji warto skorzystać z doświadczonych porad agencji oraz deweloperów, którzy zajmują się aplikacjami na co dzień. Osoby te lub firmy posiadają bogatą wiedzę na temat użyteczności oraz funkcji, jakie są w danych aplikacjach pożądane przez użytkowników. Pomoc takich firm pomoże nam zaoszczędzić sporo pieniędzy na przyszłych działaniach promocyjnych lub też dostosowywaniu źle zaprojektowanej aplikacji.

Dotarcie z aplikacja do grupy docelowej
Promocja aplikacji mobilnej wiąże się głównie z dotarciem informacją o aplikacji do zainteresowanej grupy docelowej.
Grupę docelową powinno określić się na samym początku podczas planowania aplikacji. Wielkość i potencjał grupy docelowej pomoże nam oszacować zasięg dotarcia, który przełoży się w efekcie na ilość pobrań aplikacji.
Zadając sobie pytanie jak wypromować aplikacje mobilne powinniśmy zatem określić grupę docelową oraz jej potencjał. Promocja aplikacji mobilnych może zostać wsparta wykonaniem badania rynku i określeniem, gdzie w Internecie nasza grupa docelowa spędza najwięcej czasu, a co za tym idzie, gdzie należy kierować przekaz i komunikat o naszej istnieniu naszej aplikacji.

Określenie celów i przygotowanie planu promocji
Określenie celów i przygotowanie planu promocji pomoże nam zaplanować sposób, w jaki przebiegać ma promocja aplikacji mobilnej. Przygotowanie listy źródeł, form promocji, mediów oraz zaplanowanie harmonogramu pomoże profesjonalnie przygotować i zaplanować cały proces promocyjny.
Skuteczny plan promocji powinien zawierać zarówno formy i źródła promocji jak również budżet oraz wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za całość prowadzonych kampanii i działań.

Dywersyfikacja i optymalizacja kanałów promocji
Dywersyfikacja źródeł promocji w dzisiejszych czasach jest standardem. Jednak wiele firm nadal korzysta z usług agencji, które nie dopuszczają innych form reklamowych niż stare najprostsze metody (mailing, adwords).
Oczywiście te formy promocji także są skuteczne, lecz nie nadają się do promocji wszystkich typów aplikacji mobilnych.
Trzeba pamiętać, iż aplikacje mobilne nie są usługą zwyczajną. Instalując aplikację użytkownik oddaje część swojej prywatności. Daje nam kredyt zaufania, który zmarnowany może kompletnie pogrążyć naszą aplikację.

Case Study:
Firm XYZ wykonała aplikację dla dzieci, która była niedopracowana pod kątem użyteczności oraz graficznym.
Koszt wykonania aplikacji: 30.000 zł
Ilość pobrań aplikacji: ponad 100.000
Ocena aplikacji: 3 / 5 (ponad 800 głosów)

Wdrożenie poprawek nie zmieniło wiele. Złe oceny wciąż zostały. Poprawki pomimo, iż wdrożone zmiany nie odbiły się szerokim echem.
Najlepsza opcja wyjścia z sytuacji: stworzenie nowej aplikacji w wersji 2.0 oraz jej intensywna promocja.


Materiały: B.I.G. Agency