Ferdinand von Schirach, Sprawa Colliniego

Ferdinand von Schirach, Sprawa Colliniego, tłum. Anna Kierejewska, wyd. W.A.B.

Powieści kryminalne różnią się od siebie pod wieloma względami. Najprościej można je podzielić na takie, które dostarczają dreszczyku emocji oraz na takie, które przy okazji niosą ze sobą jakieś ważne przesłanie. Wszystkie jednak dają czytelnikom możliwość śledzenia dochodzenia, które stopniowo zbliża się do końcowego rozstrzygnięcia, w rezultacie do zaspokojenia naszej czytelniczej ciekawości. W „Sprawie Colliniego” zamiast żmudnego śledztwa mamy spektakularny występ na sali sądowej. I to przede wszystkim świadczy o nietypowości tej książki w obrębie gatunku, jakim jest kryminał. Wbrew pozorom nie jest nią to, że od początku znamy przebieg zbrodni, której dokonał Fabrizio Collini. Autorzy kryminałów często sięgają po ten chwyt, chociaż ich bohaterowie raczej nie wzywają policji na miejsce morderstwa, nie przyznają się do winy i bez oporu pozwalają na aresztowanie. W dodatku morderca na temat motywu zachowuje uparte milczenie.

Dalszy ciąg akcji nie przebiega już tak, jakbyśmy się tego spodziewali. Powieść z kryminalnej staje się obyczajową, bardziej skupia się na powadze zawodu adwokata, dostarcza nam informacji na temat więzienia Moabit i gmachu sądu w Berlinie. Głównym bohaterem powieści staje się obrońca Colliniego – Caspar Leinen. Poznajemy jego przeszłość, w której niebagatelne znaczenie ma jego emocjonalny związek z rodziną Meyerów. Obserwujemy, jak stopniowo zmienia się jego stosunek do oskarżonego, wynikający raczej z poczucia powinności niż z sympatii do milczącego, nieskorego do współpracy klienta. Przynajmniej na początku.

Von Schirach nie rozwodzi się zanadto nad uczuciowymi pobudkami i życiem wewnętrznym Leinena. Ich skutki poznajemy po czynach młodego adwokata, które podane są nam w sposób bardzo konkretny, przejrzysty, wręcz uproszczony. Być może wpływ na taki styl pisania ma fakt, że autor jest nie tylko pisarzem, ale również i prawnikiem. A być może jest to celowe uśpienie atmosfery, bo na końcu von Schirach serwuje nam wielkie bum! Nawet wtedy jego bohater ściśle trzyma się faktów, podaje je rzeczowo, niemal beznamiętnie, podczas gdy w nas, czytających, stopniowo narasta wrzenie. Von Schirach stawia bowiem na ławie oskarżonych nie fikcyjnego Włocha, ale państwo niemieckie, które w latach powojennych nie uporało się skutecznie ze zbrodniarzami nazistowskimi. Za to pozwalało im na normalne funkcjonowanie w społeczeństwie i życie bez wyrzutów sumienia. To fatalne zaniechanie doprowadziło do zmiany w przepisach prawa, która pozbawiała skrzywdzonych ludzi legalnej drogi do uzyskania zadośćuczynienia.

„Sprawa Colliniego” nie daje takich emocji, jak pierwsza z brzegu powieść detektywistyczna. Nie zaliczyłabym jej jednak do książek zwyczajnych. Chłód i logiczność „Sprawy Colliniego” okazują się bardziej przekonujące i trafiające do serca niż można by się tego spodziewać. Prócz palącej potrzeby sprawiedliwości jej treść dotyka takich spraw, jak moralna powinność wobec drugiego człowieka, przestrzeganie etyki zawodowej, nieoceniona obecność autorytetu, który nas utwierdza w słuszności postępowania oraz tej, że prawo powinno chronić ofiar, nie zbrodniarzy. Bezwzględnie i w każdej sytuacji. Koniecznie trzeba przeczytać!

Za książkę dziękuję wydawnictwu W.A.B.

Wacław Radziwinowicz, Gogol w czasach Google'a. Korespondencje z Rosji 1998-2012

Wacław Radziwinowicz, Gogol w czasach Google'a. Korespondencje z Rosji 1998-2012, wyd. Agora SA

Korespondencje Wacława Radziwinowicza to coś więcej niż tylko jeden, pobieżny rzut oka na Rosję, która potrafi przerazić korupcją i prawem silnej pięści, a jednocześnie zadziwić największym na świecie odsetkiem kobiet prowadzących własny biznes i liczbą miliarderów mieszkających w stolicy. Szybko jednak okazuje się, że za tymi imponującymi statystykami kryje się wrodzona nieporadność rosyjskich mężczyzn, na których zdecydowana większość Rosjanek po prostu nie może polegać. A zdobycie i utrzymanie wielkich fortun jest uzależnione nie tyle od wrodzonych zdolności, co od dobrych układów z rządowymi oligarchami. Zbytnia śmiałość w ocenie pracy Kremla może się skończyć tak, jak w przypadku Michaiła Chodorkowskiego – więzieniem. Trzeba przyznać, że Wacław Radziwinowicz z dużą znajomością rzeczy odkrywa dla nas, czytelników z sąsiedniego kraju, drugie dno zjawisk w Rosji powszechnych, od których człowiekowi żyjącemu w normalnych warunkach jeżą się włosy na głowie. Radziwinowicza trudno przy tym uznać za tropiciela absurdów – nikt ich bowiem specjalnie nie ukrywa. Wyjąwszy może sytuacje, gdy rosyjski rząd próbuje odwrócić uwagę od własnych zaniedbań i matactw.

Sam dziennikarz z rzadka pojawia się w swoich tekstach, oddając głos przede wszystkim samym Rosjanom i innym obywatelom Federacji Rosyjskiej. Skutecznie unika czułostkowości, skupia się na faktach, wyciąga przekonywujące wnioski. Nader często kończy swoje artykuły ironiczną puentą, która stawia znak równości między opisywanymi współcześnie wydarzeniami a tymi z czasów sowieckich, rzadziej – carskich. To dowód, że mimo zmiany ustroju w Rosji wciąż myśli się i działa, szczególnie na szczeblu rządowym, w stary, sprawdzony sposób. Stąd zresztą tytuł książki - „Gogol w czasach Google'a”.

Zbiór reportaży i felietonów Radziwinowicza, pisanych na bieżąco w ciągu ostatnich 14 lat, daje możliwie najpełniejszy obraz współczesnej Rosji, w której państwo i ludzie pracujący w jego strukturach wciąż bywają największymi wrogami zwykłych obywateli. To lektura bardzo ważna, chociaż momentami bardzo przygnębiająca. Tak bardzo, że kiedy czytałam o matkach przeszukujących pociąg-kostnicę z rozkładającymi ciałami poległych w Czeczeni, o zrzucaniu na martwych żołnierzy odpowiedzialności miesiącami po ich śmierci, o sprzedawaniu własnych podwładnych i o dzieciach, które po dorośnięciu marzyły, by zostać odpowiednio do płci prostytutkami lub milicjantami (czyli lepszym, bo nietykalnym rodzajem bandytów), były chwile, że musiałam odłożyć tę książkę na bok. Treść niektórych artykułów była zbyt wstrząsająca, by spokojnie przechodzić od jednego do drugiego. Światełkiem w tunelu okazał się być rosyjski humor – skrzący inteligencją, pełen żartobliwego dystansu do oficjalnych komunikatów, trafiający prosto w sedno. I to niezależnie od tego, czy Radziwinowicz sięga po dowcipy sprzed kilkudziesięciu lat czy te usłyszane niedawno. Nadzieją napawają także osoby, które chcą zmian i aktywnie się o to starają. Nawet mimo ryzyka szykan, a nawet utraty życia, co spotkało Annę Politkowską. Wywiad z nią pozwolił mi ją poznać nie tylko jako dziennikarkę z misją, ale także jako człowieka, zgrabną kobietę z życiem osobistym i jako matkę. I to bez bez umniejszających pytań w stylu: jaki jest pani ulubiony kolor? Na to Wacław Radziwinowicz jest zbyt wielkim profesjonalistą. Tę cechę można zresztą odnieść do wszystkich jego tekstów, które są po prostu wyśmienite!

Za książkę dziękuję wydawnictwu Agora SA

Józef Hen, Nikt nie woła

Józef Hen, Nikt nie woła, wyd. Wydawnictwo Literackie

Powieść "Nikt nie woła", wydana dopiero w 1990 roku, po wielu wcześniejszych, bezowocnych próbach, fantastycznie zniosła próbę czasu. Trudno się nie zachwycić tą oszczędnością opisu, dialogami i ich niebagatelną rolą w tekście, tymi krótkimi zdaniami pulsującymi młodzieńczym buntem i bólem wyrzutka. Sposób napisania i ujęcie tematu sprawiają, że „Nikt nie woła” to książka naprawdę wartościowa i cieszę się, że doczekała się wznowienia. Napisana kilka dziesięcioleci temu, odrzucana latami przez cenzurę, czytana w maszynopisach, z dopisaną później drugą częścią - opiera się na życiowych doświadczeniach Józefa Hena, który po wybuchu wojny jako niepełnoletni chłopak wyjechał do Związku Radzieckiego. Tak zaczęła się jego tułaczka, która ostatecznie doprowadziła go aż do Uzbekistanu. „Nikt nie woła” nie jest jednak drobiazgową relacją z każdego dnia tej poniewierki. Hen sugestywnie oddał za to stan ducha, w którym tkwił jako niekiedy nawet przymierający głodem chłopak. Prosto od książek rzucony do fizycznej pracy, z dala od bliskich, samotny...

Pierwsza część książki zatytułowana „Boso” tchnie świeżością, eksploduje niezgodą na los, na którą może pozwolić sobie tylko ktoś młody, odrzuca zależność i pokorę wobec przyjaciół z przymusu, żąda miłości i swojego miejsca na ziemi. Każda scena jest wyrazista, odciska się w pamięci na długo i drażni emocjami, złością, bólem, pragnieniem przetrwania wbrew wszystkiemu. Wbrew bosym stopom, wbrew niedostatkowi chleba, pomimo tego, że w kieszeni nie ma żadnych dokumentów. A przecież ich brak łatwo może się stać wyrokiem śmierci. Tej śmierci, która nikogo nie obchodzi, jedna z wielu, anonimowa, z biedy i głodu.

Druga część „W butach” jest jakby spokojniejsza, sytsza. Z pierwszoosobową narracją. Tak jakby angielskie buty i mundur oraz potwierdzenie tożsamości otrzymane od Armii Andersa przywracało bohatera, Bożka, do społeczności ludzi, którzy mogą decydować o sobie. Rzeczywistość, w której egzystuje Bożek, to jednak dalej świat, w którym żyje się z dnia na dzień. Pełen samotnych kobiet, mężczyzn kalek lub tych o nieokreślonym statusie, jak Bożek, którego sytuację pogarsza fakt, że jest nie tylko Polakiem, ale i Żydem. Tym razem niedosyt u Bożka wywołuje nie brak jedzenia (zdarzający się tylko czasami, gdy nawala zaopatrzenie), ale miłość, w której pragnienie fizycznego zespolenia łączy się z potrzebą stworzenia wspólnej, bezpiecznej przestrzeni - domu. Hen jest odważny w opisie miłosnych rozterek, chociaż próżno szukać w jego książce śmiałych scen erotycznych. Jest szczery bez naturalistycznych opisów, romantyczny – chociaż jego styl jest bardzo konkretny, niepoetycki i niezaciemniający istoty rzeczy. Nigdy dotąd nie spotkałam się z podobnym ujęciem.

Pierwszy wniosek po przeczytaniu tej powieści - pod względem warsztatu pisarskiego Józef Hen mógłby wiele nauczyć niejednego, młodszego o dwa pokolenia pisarza. Bałam ugrzęźnięcia w długich, niejasnych zdaniach, bałam się nadmiaru martyrologii, cierpienia i szlachetności wysuniętych na plan pierwszy i przesłaniających człowieka. A trafił mi się mi się taki... brylant! Taka piękna niespodzianka!

Za książkę dziękuję Wydawnictwu Literackiemu.

Mo Yan, Zmiany

Mo Yan, Zmiany, tłum. Agnieszka Walulik, wyd. W.A.B

Moje pierwsze zetknięcie z twórczością Mo Yana, laureata zeszłorocznej Nagrody Nobla, było późne i nie dotyczyło żadnej z jego sztandarowych, obsypanych nagrodami powieści. „Zmiany” to niewielka książeczka, objętościowo skromna, zgrabnie przykrojona, rodzaj nietypowej autobiografii (dlaczego nietypowej? – o tym za chwilę). A i tak Mo Yan dał mi się poznać jako twórca świadomy, zręcznie unikający fałszu i nadmiaru detali. Jako doskonały prozaik, który nie pozwala ponosić się słowom, ale sam prowadzi swoją historię od początku do końca.

Jeśli chodzi o wątki autobiograficzne, Mo Yan okazuje się być powściągliwym pisarzem. Pamięć do szczegółów ma znakomitą, a jednak nie zdradza wszystkiego ze swojej przeszłości, zwłaszcza gdy chodzi o sprawy głęboko osobiste i intymne. Nie ma też w zwyczaju oceniać, dzielić się wnioskami ze swoich rozważań, piętnować coś czy chwalić. Widać, że starannie przemyślał, które zdarzenia staną się podstawą jego książki. Nie powinniśmy się zatem spodziewać, że „Zmiany” dostarczą nam faktów, które obejmują to, co zazwyczaj uważamy za najważniejsze dla każdego człowieka. Począwszy od dnia narodzin, opisów członków najbliższej rodziny czy – co mogłoby być dla nas szczególnie interesujące jako czytelników z Zachodu - wpływu, jaki na bieg ich życia miała rewolucja i towarzysz Mao. Owszem, i takie informacje znajdziemy w tekście, ale podane są one subtelnie, jakby mimochodem, podczas gdy na plan pierwszy wysuwają się zupełnie inne wydarzenia i osoby. Wśród nich najważniejsi wydają się być znajomi ze szkoły – piękna Lu Wenli oraz obrotny He Zhiwu. Znaczącą postacią, chociaż już drugoplanową, jest także ojciec dziewczyny, kierowca radzieckiej ciężarówki GAZ 51, pamiętającej jeszcze wojnę w Korei i będącej jedynym autem w wiosce.

Tytułowe „Zmiany” Mo Yana dotyczą coraz lepszych warunków życia i materialnych objawów gospodarczego podźwignięcia się Chin. Tego typu wzmianki pojawiają się w opowieści narratora w sposób naturalny, a przedstawione są z punktu widzenia człowieka z biednej, wiejskiej rodziny, która do uprawy roli jeszcze w latach 80. używała motyk zamiast maszyn rolniczych. Nic dziwnego, że takich ludzi mogła olśnić automatyczna maszyna do lepienia pierożków, a stara ciężarówka z demobilu była dla nich oznaką wysokiego statusu społecznego.

Narrator Mo Yana, jego alter ego, przeżywa swoje wzloty i upadki, marzy o tym, by wyrwać się ze swojej prowincjonalnej wsi, zrobić karierę i tak właśnie odwdzięczyć się rodzicom. Skrupulatnie korzysta z każdej nadającej się okazji. Rozpacza, gdy los zdaje się mu nie sprzyjać. Gdy w końcu osiąga upragniony awans społeczny, okazuje się, że upływ lat nie zmienił tylko jednego – mentalności samych Chińczyków. Ostatnia scena uświadomiła mi wyraźnie, jak bardzo bohaterowie Mo Yana są zależni od innych. Nie brak im talentów ani odwagi, ale bywają bardzo praktyczni w doborze przyjaciół, a nawet współmałżonków. Będę jednak sprawiedliwa – w „Zmianach” nie brakuje też zwykłej ludzkiej życzliwości. Ot, kulturowa zagwozdka!

Za książkę dziękuję Wydawnictwu W.A.B.

Andrea Camilleri, Sierpniowy żar

 

Andrea Camilleri, Sierpniowy żar, tłum. Stanisław Kasprzysiak, wyd. Oficyna Literacka Noir sur Blanc

Mam słabość do Camillerego z wielu względów. Kilkoma zdaniami potrafi oddać esencję stosunków międzyludzkich i koloryt społeczny sycylijskiej prowincji. A jego dialogi są po prostu kapitalne. W „Sierpniowym żarze” sprawiły mi szczególną uciechę. Te celowe niedopowiedzenia, ta ironia, tych kilka słów, które – rzucone niby od niechcenia – stają się wytrychem do czyjejś wiedzy i pozwalają ustalić prawdziwy przebieg zdarzeń. To sposób Salvatore Montalbano, głównego bohatera i inspektora policji, na świat układów i układzików, które często łączą mafię z przedstawicielami rządu i lokalnymi przedsiębiorcami. Ich istnienie jest przyzwoleniem na nieczyste, bezprawne zagrania w sferze biznesu, a także – co jest naturalną konsekwencją tego stanu rzeczy - w strefie prywatnej. Zaś bezkarność, którą chełpią się mniej lub bardziej zawoalowani przestępcy, to coś, czego Montalbano nie znosi i co pobudza go do działania.

Początek „Sierpniowego żaru” przypomina horror. Willę, którą Montalbano wynajął dla przyjaciół Livii, swojej życiowej partnerki, nawiedzają po kolei liczne kataklizmy naturalne. W dodatku pociecha Laury i Guido to niezwykle żywe dziecko, którego temperamentu dorośli nie są w stanie opanować. Jednak to dzięki temu małemu więrcipięcie wychodzi na jaw tajemnica domu, która prozaicznie okazuje się samowolą budowlaną. Niestety z ponurą niespodzianką w środku...

Jeśli chodzi o wątki kryminalne, każda część z serii o komisarzu Montalbano stanowi odrębną historię i zamkniętą całość. Tym, co łączy wszystkie tomy, są stale pojawiający się bliscy współpracownicy komisarza, jego prowadzony na odległość związek z Livią oraz... potrawy zostawiane przez gosposię policjanta w lodówce. Tak jest również i tym razem. Pomysł Camillerego jest prosty i zakłada kilka możliwych odpowiedzi na pytanie – kto zabił? Tym razem jednak dodatkową wątpliwość budzi także tożsamość ofiary. Wśród podejrzanych pojawiają się m.in. dziwnie zachowujący się chłop, nieuczciwy przedsiębiorca budowlany oraz jego pracownicy,. Jest więc w kim przebierać i zastanawiać się, kim jest morderca. Autor nie rezygnuje także z nowych, osobistych perypetii swojego głównego bohatera, tym razem dotyczących płci pięknej. Te rozterki plus walka z obezwładniającym upałem i biurokracją nadają Montalbanemu ludzki wymiar i są sposobem autora na ściągnięcie go z piedestału nieomylnego, wszystkowiedzącego detektywa (na wypadek, gdyby któremuś czytelnikowi przyszło do głowy go tam umieścić ;) )

Camilleri zgrabnie prowadzi fabułę aż do rozwiązania wszystkich tajemnic. Choć muszę przyznać, że na końcu akcja nagle przyśpiesza, co jest bardzo zaskakujące i budzi sporą dozę konsternacji. Dodam tylko, że są to uczucia, których doznaje nie tylko czytelnik, ale i sam komisarz Montalbano.

Słowem „Sierpniowy żar” to przyjemny w czytaniu kryminał z włoskimi smaczkami i upałem, który wydaje się cudownie nieprawdopodobny o tej porze roku.

Za książkę dziękuję Oficynie Literackiej Noir sur Blanc.

Wolf Kielich, Podróżniczki. W gorsecie i krynolinie przez dzikie ostępy

 

Wolf Kielich, Podróżniczki. W gorsecie i krynolinie przez dzikie ostępy, seria: Fortuna i fatum, wyd. W.A.B.

„Podróżniczki” zdumiały mnie i wprawiły w zachwyt! Ta książka opowiada o kilkunastu kobietach - niebanalnych, wytrwałych, pełnych fantazji i ciekawych świata. Którym nie straszny był upał lub zimno, choroby, brud, pot oraz... podejrzenia o brak moralności! To ostatnie było bodaj najpoważniejszym zastrzeżeniem, z jakim musiały się liczyć, ponieważ w 19. wieku i jeszcze na początku 20. największym dobrem kobiety była jej reputacja, którą gwarantowały odpowiednie zachowanie i właściwe rozrywki. A do tych na pewno nie należało szukanie źródeł Nilu, brodzenie po pas w bagnach ani mieszkanie pośród łowców głów. Do tego jeszcze, o zgrozo!, najprawdopodobniej w spodniach!

Na przykładzie bohaterek Wolfa Kielicha jak na dłoni widać, kto pisał dotąd historię odkryć przyrodniczych, antropologicznych i geograficznych. Mimo że część podróżniczek znacząco przyczyniła się do wzbogacenia współczesnego im stanu wiedzy, wydawała książki, a niektóre prowadziły poważne badania naukowe, ich nazwiska i koleje losu były dla mnie taką samą terra incognita, jak dla nich środkowa Afryka. Uczciwie muszę jednak przyznać, że za życia cieszyły się pewną sławą i uznaniem, choć jednej z nich nie przyjęto w poczet Royal Geographical Society ze względu na płeć.

Wolf Kielich z dbałością o szczegół nakreślił sylwetki kobiet różniących się od siebie motywacją i sposobem bycia. Niektóre marzyły o przygodach, inne miały do wypełnienia misję lub pchał je do przodu głód wiedzy. Albo po prostu ambitnie chciały być pierwsze. Na pewno większość z nich łączyła finansowa niezależność, która pozwalała na swobodne rozporządzanie czasem bez oglądania się na krewnych i znajomych. Co ciekawe, tylko jedna z nich uważała się za feministkę. Dla pozostałych prawa kobiet nie były tak palącą sprawą, jak np. możliwość odkrycia nowego gatunku motyla lub problemy, jakie niosła ze sobą ekspansja białego człowieka na tereny zamieszkałe przez rdzenne plemiona. I tylko jedna z nich była stuprocentowo antypatyczną, nieprzyjemną, egoistyczną osóbką.

Autor zazwyczaj jest pełen sympatii dla opisywanych przez siebie postaci, ale nigdy nie rezygnuje z rzeczowości. Gdy zdarza mu się wypełniać domysłami luki w wiedzy o swoich bohaterkach, zawsze nas o tym informuje. Jego książka ma ten walor, że opiera się na fragmentach dzienników i listów. Lecz skupia się nie tylko na konkretnych wydarzeniach i ciekawostkach, ale przedstawia również poglądy i opinie podróżniczek, ich radości oraz chwile ciężkiego zwątpienia.

Dzięki jego pracy na zawsze utkwił w mojej pamięci obraz Niny Mazuchelli wyruszającej na zdobycie Himalajów w bucikach na wysokich obcasach. Mary Slessor, pierwszej kobiety mianowanej brytyjskim wicekonsulem, budzącej szacunek nawet w potarganej sukience, z jednym z uratowanych przez siebie czarnych niemowląt na ręku. Daisy Bates, która może nie zaznała osobistego szczęścia, ale za to ocaliła od zagłady kulturę Aborygenów. Idy Pfeiffer, która jak na porządną Austriaczkę przystało, najpierw odchowała dzieci, a dopiero potem wyruszyła w świat. Mary Kingsley, która głośno upominała się o prawa Afrykanów i której życie uratowała... spódnica z grubej wełny. Lub Florence Baker kupionej na bułgarskim targu niewolników przez angielskiego dżentelmena.

Za książkę dziękuję wydawnictwu W.A.B.

Don Winslow, Savages. Ponad bezprawiem

Don Winslow, Savages. Ponad bezprawiem, tłum. Rafał Śmietana, Literanova, wyd. Znak

Przywykliśmy do amerykańskich produkcji, w których dobro niekoniecznie leży po stronie urzędowej. Don Winslow w powieści „Savages” idzie jeszcze dalej, angażując w konflikt wyłącznie bohaterów działających poza prawem. A jednak nie trudno zauważyć różnicę pomiędzy kartelem narkotykowym - bezwzględnie podporządkowującym sobie handlarzy marihuany i zwalczającym podobne mu ugrupowania - a działalnością Bena. Tego Bena, który opłaca swoim dilerom ubezpieczenie, a wiedzę wyniesioną ze studiów wykorzystuje do hodowli dobrej jakości, pozbawionego szkodliwych domieszek narkotyku. Bena, który z plecakiem znika na kilka miesięcy, by nieść z innnymi wolontruszami pomoc w krajach Trzeciego Świata. I którego nigdy nie interesowało rozszerzenie swojej działalności czy zwiększenie zysków przy pomocy przemocy. Ta oczywiście bywa nieunikniona, lecz celem Bena jest ograniczenie jej do minimum. To zresztą działka Chona, byłego komandosa, który lepiej niż Ben rozumie brutalne reguły walki o przetrwanie. Trzecią osobą w tym układzie jest Ofelia, beztroska dzieczyna z bogatego domu, którą z Benem i Chonem łączy niekonwencjonalna miłość. To właśnie z nią są związane jedyne momenty obyczajowe w „Savages”, które znajdziemy w sytuacjach pokazujących stosunki dziewczyny z jej matką, Bako. Obie żyją w świecie dostatnim, bezpiecznym, ale też i pozbawionym głębszego sensu i ambicji. Z tym, że Ofelia roztacza jeszcze wokół siebie urok świeżości i młodości, któremu ulega się mimo woli.

Tematem tej powieści nie jest kwestia uzależnień i związanych z nią nędzy, chorób oraz problemów społecznych. Autor kieruje naszą uwagę na brutalność przestępstw towarzyszących narkobiznesowi. W tekście wyczuwalne jest zawoalowane pytanie o sensowność zakazu uprawy i handlu marihuaną, skoro brak legalności pociąga za sobą więcej szkód i powoduje eskalację przemocy. A bynajmniej nie zmniejsza konsumpcji tego miękkiego narkotyku. Wzorcowe postępowanie Bena jest dobrowolne i zgodne z jego światopoglądem. Czy nie byłoby lepiej, gdyby stało się normą? I zyskało ochronę prawną państwa? Tego samego państwa, które – przytaczam to za Winslowem – swego czasu wspierało powstawanie nowych pól makowych po meksykańskiej stronie, przyzwyczajając tamtejszą ludność do czerpania zysków z tego typu upraw.

 

Winslow tak zręcznie prowadzi akcję swojej książki, że z niecierpliwością oczekujemy kolejnego zwrotu w negocjacjach pomiędzy meksykańskim kartelem a firmą Bena. Krwawa konfrontacja wydaje się nieunikniona i zastanawiające jest, jak poradzą sobie z nią bohaterowie, szczególnie pokojowo nastawiony Ben. Autor do końca pozostawia nas w niepewności co do zakończenia. Z jednej strony kreśli sylwetki takich postaci, za którymi jesteśmy całym sercem (zatem nie mogązginąć!), z drugiej – zbyt dokładnie wyjaśnia powody takiego, nie innego postępowania Eleny, szefowej kartelu Bajo. Jej okrucieństwo i brak wahania w podejmowaniu decyzji to cena za bezpieczeństwo i życie jej rodziny. Ten ludzki rys budzi w nas rozterkę, bo wiemy, że Elena nie ma wyboru i nie może się cofnąć.

Winslowowi udaje się nas wciągnąć w tę historię, zaskoczyć i wzruszyć. Sprawić, że będziemy godzinami trzymali kciuki za Benem i jego przyjaciółmi. I o dziwo, za Eleną również. „Savages” to powieść sensacyjna, ale nie można odmówić jej wdzięku. Zdecydowanie należy do górnej półki w swojej kategorii!

. Zdecydowanie należy do górnej półki w swojej kategorii!

Za książkę dziękuję wydawnictwu Znak.

PS. „Savages” to bestseller „New York Timesa” roku 2010. Książka posłużyła również za podstawę scenariusza filmu Olivera Stone'a.

Ignacio del Valle, Czas obcych władców

Ignacio del Valle, Czas obcych władców, tłum. Dorota Walasek-Elbanowska, wyd. Oficyna Literacka Noir sur Blanc

Oślepiająca biel śniegu, niewyobrażalny mróz, bezkształtne postacie Rosjan okutanych w jak najwięcej warstw ubrań. Jest rok 1943. Front wschodni. Niemieckie wojska wraz ze sprzymierzeńcami nie prą już zwycięsko na wschód, ale jeszcze nie są bezwładną gromadą niedobitków, jeszcze trzymają w szachu ogromne połacie Rosji i jej mieszkańców. To czas, gdy Arturo Andrade z ochotniczej Błękitnej Dywizji z Hiszpanii delektuje się widokiem i zapachem przesłanej z domu pomarańczy. Arturo jest jednym z wielu Hiszpanów, którzy byli gotowi walczyć do upadłego z komunistami, także po tym jak rozprawili się z nimi w swojej ojczyźnie. Jest również byłym inspektorem policji, którego sukcesy przekreślił jeden błąd. Andrade dostaje szansę jako szeregowiec Błękitnej Dywizji. Następną, gdy zaczynają ginąć hiszpańscy żołnierze. Spektakularnie, krwawo, bez najmniejszej próby ukrycia śladów zbrodni, co nie byłoby trudne w wojennych warunkach... Pokaleczone ciała mają przyciągać uwagę. Mają budzić trwogę i być ostrzeżeniem. Tylko dla kogo? I z jakiego powodu? Andrade ma trudne zadanie. Stopień szeregowego nie daje mu wielkiej przewagi, co budzi w nim głęboką frustrację. Nawet pomimo poparcia wyższego dowództwa, podzielonego wzajemnymi antypatiami i poglądami politycznymi. Do tego dochodzi przymus liczenia się z niemieckim sojusznikiem, który wyraźnie traktuje Hiszpanów jako podrzędnego uczestnika tej wojny.

Znalezienie sprawcy i wyjaśnienie pobudek jego działania to zazwyczaj punkt kulminacyjny powieści detektywistycznej. Jednak nie w przypadku „Czasu obcych władców”. Odkrycie Andradego, choć napawające smutkiem i zrozumieniem dla potrzeby sprawiedliwości, nie wywołuje takiego wrażenia. Punkt ciężkości fabuły przesunięty jest na to, czego Arturo Andrade – a my razem z nim - dowiaduje się podczas prowadzenia śledztwa. W jego widzeniu codzienności hiszpańskich żołnierzy uderza brak zapału i poczucia sensu. To skutki udziału w obcej wojnie oraz surowego klimatu i stagnacji na froncie. Błękitna Dywizja prowadzi drugie, podziemne życie, które czasem świadczy o pragnieniu zabawy i tęsknocie za ciepłym, ludzkim ciałem, a kiedy indziej o pogardzie i potrzebie nienormalnie mocnych podniet. Coraz częściej powracają duchy przeszłości, echa wojny domowej. I to może być najtrudniejsze dla polskiego czytelnika w tej powieści. Nie zdawałam sobie sprawy, jak wielka była przepaść pomiędzy zwolennikami konserwatywnych rządów, których przywódcą stał się generał Franco. W tekście co jakiś czas pojawiają się odniesienia do frankistów, falangistów, karlistów itp., które są oczywiste dla przeciętnego Hiszpana. Dla polskiego czytelnika są to już mało znane szczegóły i niuanse. Niestety to one przesądzają o zrozumiałości kryminalnej intrygi, która głównie odnosi się do spraw związanych z polityką. I to jest bardzo duży minus tej powieści.

Odnoszę wrażenie, że wykorzystanie konwencji kryminału i powieści wojennej to dla del Vallego tylko przykrywka dla pokazania głębokich podziałów między Hiszpanami i skutków ich bratobójczej walki. Książka jest jednak zbyt hermetyczna w odbiorze dla nie-Hiszpanów. Czytanie jej przypomina błąkanie po omacku. To, co jej broni, to bardzo plastyczne, sugestywne opisy wydarzeń, wśród których - jako jedną z najbardziej poruszających - mogę wskazać scenę egzekucji żołnierza oskarżonego o dezercję. Obawiam się, że to jednak za mało...

Za książkę dziękuję Oficynie Literackiej Noir sur Blanc.

Alexandra Salmela, 27, czyli śmierć tworzy artystę

Alexandra Salmela, 27, czyli śmierć tworzy artystę, tłum. Iwona Kiuru, Seria z miotłą, wyd. W.A.B.

„27, czyli śmierć tworzy artystę” jest książką równie zaskakująca w formie, co w treści. Napisana przez Słowaczkę w języku fińskim opowiada właśnie o... Słowaczce, studentce filologii fińskiej, która wyjeżdża do Finlandii. Oficjalnie po to, by szukać ducha fińskiej poezji i zbierać materiały do pracy naukowej. Przy okazji Angie spodziewa się znaleźć tu twórczy klimat, który pomoże jej napisać dzieło życia. Domek, w którym ma mieszkać, uczyć się i pisać zamieszkuje pewna rodzina, dlatego studentka zajmuje stojącą obok saunę. Nie jest to jednak powieść o zderzeniu kultur i tożsamości, która krystalizuje się w innych, bliższych naturze warunkach. Moim zdaniem opowiada o rolach, których podejmujemy się mniej lub bardziej świadomie, a potem próbujemy z różnym skutkiem im sprostać. Proza Salmeli jest prześmiewcza i demaskatorska. Jej bohaterowie żyją złudzeniami, a pisarka nie waha się wskazać palcem, co tak naprawdę kryje się za ich życiowymi wyborami. I tak wyjazd Angie (która nawet imię ma fałszywe) ma ją przede wszystkim uwolnić od konieczności podejmowania dorosłych decyzji, od uzasadnionych pretensji bliskich i od spojrzenia prawdzie w twarz, że w wieku 27 lat nie osiągnęła niczego i jako artystka, i jako studentka. Ta dziewczyna zdumiewa swoim absurdalnym pomysłem na zdobycie pośmiertnej sławy (koniecznie przed 28 urodzinami!). Wciąż miota się pomiędzy jednym pomysłem a drugim, próbuje zastnieć w krajowych mediach i czeka na propozycje pracy. A przy okazji podgląda swoich fińskich gospodarzy.

Pojawienie się Angie w ich niewielkim, hermetycznym światku wywołuje zmiany, których ona sama ani się nie spodziewa, ani ich nie pożąda. W małżeństwie zaczętym od niezobowiązującego seksu i przypadkowej ciąży pojawia się coraz więcej pęknięć. Sielskie, ekologiczne życie w lesie tak naprawdę spowodowane jest kiepską sytuacją materialną rodziny, nie ideałami. Przaśna codzienność wypełniona obowiązkami rodzicielskimi nijak się ma do chęci zapomnienia o odpowiedzialności i wyrwania w świat.

Raz po raz stykamy się z punktem widzenia Angie, jej gospodarzy albo Kasandry - bezlitosnej i pogardliwej wobec wszystkich dorosłych. Głos ma również Prosiaczek, pluszowa zabawka najmłodszego z dziecięcych bohaterów, która daje nam znać, że - pomimo tego, co dzieje się między dorosłymi - świat w oczach dziecka jest ekscytującym i bezpiecznym miejscem, w którym dzieją się tylko rzeczy dobre, choć czasem niezrozumiałe. Ta naiwna radość jest czymś nietykalnym dla rodziców dzieci, Angie, a nawet złośliwej Kasandry.

„27,...” to książka, która prowokuje. Niekiedy bywa okrutna, a często śmieszna w zależności od tego, z którym narratorem mamy do czynienia. Salmela stawia poważne pytania, jednocześnie puszczając do nas oko. I właśnie nam, czytelnikom, pozostawia szukanie odpowiedzi. Jedno jest pewne – przed życiem można się schować nawet w leśnej głuszy, a ono i tak nas tam dopadnie.

Za książkę dziękuję wydawnictwu W.A.B.

A.F. Ossendowski, Pod smaganiem samumu. Podróż do Afryki Północnej

Antoni Ferdynand Ossendowski, Pod smaganiem samumu. Podróż do Afryki Północnej, seria „Podróże retro”, wyd. Zysk i S-ka

Za caratu spędził półtora roku w twierdzy. Przez Syberię, Mongolię i Chiny uciekał przed bolszewikami podczas wojny domowej w Rosji. Te wydarzenia stały się początkiem kariery pisarskiej, podróżniczej i dziennikarskiej Antoniego Ferdynanda Ossendowskiego. Jego literacki dorobek jest tym bardziej imponujący, że pod względem liczby przekładów na języki obce ustępował jedynie powieściom Sienkiewicza (i do tej pory nikt inny nie zajął tego drugiego miejsca!), a jego książki w międzywojniu porównywano m.in. do prozy Kiplinga i Londona. Zagorzały antykomunista, autor bardzo krytycznej biografii Lenina, zmarł w 1945 roku pod koniec wojny. Kilka lat później nowe władze zarządziły wycofanie z bibliotek i zniszczenie wszystkich jego książek. Legalnie można było je wydawać dopiero po 1989 roku. Od kilku lat wydawnictwo Zysk i S-ka podejmuje się tego zadania w ramach serii „Podróże retro”.

Pierwsze wrażenie związane z „Pod smaganiem samumu” jest bardzo pozytywne. Książka ma grzbiet z materiału, solidną okładkę, kredowe, lśniące strony, wyraźne zdjęcia i... sporą wagę, w sam raz do ogłuszania różnej maści opryszków. Ponieważ żaden z nich akurat mi nie zagrażał, spokojnie wzięłam się do czytania tego reportażu o Algierii i Tunezji lat 20. ubiegłego wieku. I przyszło mi odkryć świat, który od dawna nie istnieje, chociaż od podróży Ossendowskiego nie minęło nawet sto lat... W jego książce północnoafrykańskie miasta, miasteczka i oazy wypełniają tłumy ludzi – kupców, rzemieślników, pobożnych pielgrzymów, kobiet z zasłoniętymi lub odkrytymi twarzami, umalowanych i palących tytoń. Żydowska mniejszość spokojnie mieszka obok Berberów, Arabów i Tuaregów. A i te grupy różnią się między sobą nie tylko pochodzeniem i zwyczajami, ale i wyznawaniem inaczej rozumianego islamu. Algieria zadaje się kwitnąć pod panowaniem Francuzów, gdy autor wymienia rodzaje drzew owocowych i rozmaitych upraw, które mija po drodze z jednej miejscowości do drugiej. Jednak przedmiotem zainteresowania autora są nie tylko dane statystyczne lub widoki z siedzenia pasażera samochodu.

Zbierane po drodze spostrzeżenia i opowieści zdradzają fascynację badacza, zbieracza legend i pasjonata historii połączoną ze zmysłem obserwacji podróżnika i myśliwego. Sądzę, że to ta mieszanka przesądziła o popularności książek Ossendowskiego, bo dawała przedsmak przygody, poruszała serca, a jednocześnie poszerzała horyzonty i dawała wiedzę o odległych zakątkach świata. Nie bez znaczenia był też styl samego pisarza – zbyt może kwiecisty na dzisiejsze gusta, ale w czasach, kiedy królowało radio, czytelnik dzięki niemu mógł z łatwością wyobrazić sobie zwiedzane przez Ossendowskiego miejsca, niemal zobaczyć mijane krajobrazy i uliczki pełne egzotycznych mężczyzn i kobiet. Mógł poczuć wzruszenie, czytając historię rzymskiego wodza, który pokochał miejscową kobietę, lub ciekawość podczas zaznajamiania się z przytoczonymi przez pisarza dowodami na wspólny być może rodowód plemion Tuaregów i mieszkańców Kaukazu. Ossendowski jako źródło podawanych rewelacji wskazuje napotkanych tubylców i Europejczyków, niekiedy powołuje się też na prace naukowe. Niektóre z jego opowieści, jak arabski sposób polowania na lwy, przypominają bajki wymyślane na poczet łatwowiernych turystów. Inne, jak te o wodzie pitnej, którą można znaleźć w trzewiach upolowanej antylopy, są praktycznymi wskazówkami survivalowymi. Te o tancerkach z plemienia Uled Nail odpowiadają wyobrażeniom o wschodnich namiętnościach i osobliwych obyczajach.

Słowo pisane Ossendowskiego wciąż potrafi czarować pod warunkiem, że akceptujemy jego poetyckość i uczuciową przesadę. To, czego mi zabrakło w „Pod smaganiem samumu”, to mapka z zaznaczoną trasą podróży autora i wstęp napisany przez jakiegoś specjalistę od Afryki Północnej, odnoszący się do przeszłej i obecnej sytuacji Algierii i Tunezji. Mimo tego relację Ossendowskiego czytało mi się bardzo dobrze.

J.K. Rowling, Trafny wybór

J.K. Rowling, Trafny wybór, tłum. Anna Gralak, wyd. Wydawnictwo Znak

Czytając nową książkę autorki przygód Harry'ego Pottera, nie sposób nie zadać sobie pytania, po co tak w ogóle czytamy powieści? Większość z nas potrzebuje oderwania od rzeczywistości. Potwierdzenia, że gdzieś tam, mimo niejednej tragedii i niełatwego, losu żyją ludzie, którzy potrafią stanąć na wysokości zadania, którzy niosą w sobie dobro. „Trafny wybór” taki nie jest. Nie dodaje otuchy, pokazuje świat i ludzi takimi, jakimi są bez uciekania się do groteski czy ironii. Bohaterowie „Trafnego wyboru” lubią tylko tych, którzy są im podobni, obgadują się, intrygują, ignorują potrzeby własnych dzieci i współmałżonków, bywają zazdrośni i niesprawiedliwi w osądach. Do szlachetności daleko zarówno dorosłym, jak nastolatkom, osobom zamożnym, z aspiracjami, jak drobnym ciułaczom czy kombinatorom. Rowling nie używa jednak grubej kreski do podkreślania tych mało chlubnych cech, nie przesadza w ich przedstawieniu. Raczej robi to, czego unikają zazwyczaj inni pisarze – wyciąga je na światło dzienne i tworzy z nich podstawę fabuły. To dlatego „Trafny wybór” może budzić jak najbardziej mieszane odczucia, a nawet wręcz odpychać. A jednocześnie ta powieść została tak skonstruowana, że nie sposób się od niej oderwać, tak wielką ma siłę przyciągania.

„Trafny wybór” opowiada mieszkańcach pewnego uroczego angielskiego miasteczka, do którego wypielęgnowanych trawników i kwiatowych rabatek nie pasuje osiedle Fields, a zwłaszcza funkcjonujący przy nim ośrodek pomocy dla narkomanów. Sytuacja zaostrza się, gdy nagle umiera lokalny działacz, Barry Fairbrother, orędownik utrzymania obecnego stanu rzeczy. Jego śmierć jest naturalna, aczkolwiek równie niespodziewana, jak jej skutki. W Pagford wybucha cicha wojna, w którą są zamieszani i starsi i młodsi. Bez rękoczynów, bez zabijania, za to przy użyciu internetowego forum. Argumenty przeciwników Fields są logiczne, uwzględniają dobro porządnych obywateli (czyli ich samych), są uzasadnione ekonomicznie. Ponieważ mamy dostęp do ich psychiki i prawdziwego „ja”, szybko odkrywamy, że pod fasadą praworządności skrywa się egoizm, obojętność, ignorancja oraz dbałość wyłącznie o własny interes. Nie mogę oprzeć się wrażeniu, że Rowling nas prowokuje, że z rozmysłem stawia na równi Terri Weedon, matkę Krystal i Robbie'ego, z Shirley i Howardem Mollisonami. Narkomanka z trudem radząca sobie z własnym życiem nie jest gorsza od zamożnych właścicieli sklepu z delikatesami – i ona i oni postępują karygodnie oraz tak samo zasługują na pomoc w potrzebie. A dorastająca samopas, zaniedbana i wulgarna Krystal Weedon ma takie samo prawo do dobrej edukacji jak rozpieszczona przez los Lexie Mollison, której dziadków stać na zafudowanie nauki obu wnuczkom w drogiej, prywatnej szkole.

„Trafny wybór” to bogata w wątki obyczajowe powieść, napisana z rozmachem i pisarskim kunsztem. J.K. Rowling udowodniła nią, że jej talent do tworzenia zwartej, logicznej i jednocześnie ciekawej fabuły nie skończył się z chwilą wydania ostatniego tomu przygód Harry'ego Pottera. W dodatku pod względem treści „Trafny wybór” to zupełnie inny gatunek powieści, przeznaczony dla innego odbiorcy. Szczególnie takiego, który lubi wyzwania rzucone myślowym stereotypom i literackim schematom.

PS. Na końcu poryczałam się jak bóbr, a to zdarza mi się niezwykle rzadko...

Za książkę dziękuję Lidce.

Mariusz Wollny, Kacper Ryx

Mariusz Wollny, Kacper Ryx, czyta Tomasz Sobczak, wyd. Biblioteka Akustyczna

Nie wiem, jak to się stało, że o Mariuszu Wollnym nie jest głośno, a jego publikacje nie są ustawiane w kuszących piramidkach na środku salonów księgarskich. Z tego, co się zorientowałam, jego książki i tak zyskały uznanie czytelników oraz cieszą się dobrymi opiniami. A jednak tytuł otwierający cykl o Kacprze Ryksie, który szczęśliwie trafił w moje ręce, nic mi nie mówił. Chociaż już od dawna nie jest nowością nawet w wersji audio. A tu... medialna cisza. Nie pamiętam, by nazwisko Wollnego chociaż raz obiło mi się o uszy (i oczy), nie przeczytałam żadnego z nim wywiadu ani nawet zapowiedzi udziału w warsztatch dla młodych pisarzy. Niezbadane są wyroki promocji książek! A moim zdaniem Mariusz Wollny mógłby stać się jej wdzięcznym obiektem. Czyżby to efekt zmowy zawistnych autorów podręczników szkolnych, którzy muszą trzymać się tylko i wyłącznie tzw. najważniejszych faktów, rezygnując przy tym z tych, które są pełne smaczków?

W rezultacie audiobook ten odsłuchałam z ponad rocznym poślizgiem. I... wsiąkłam! Mimo że ktoś zadecydował, by rozdziały wersji papierowej odpowiadały cząstkom, na które dzieli się ścieżka dźwiękowa audiobooka. Oznaczało to, że nagranie jednego rozdziału trwało nawet ponad godzinę, a wcześniejsze wyłączenie odtwarzacza utrudniało znalezienie momentu, w którym skończyłam słuchanie. Na szczęście to jak dotąd jedyna publikacja Biblioteki Akustycznej, na jaką natrafiłam, w której zastosowano tak mało praktyczny podział. Inne utrudnienie dla słuchacza powoduje wielowątkowość powieści. Na początku trzeba się bardzo uważnie wsłuchać w poszczególne sceny, gdyż ledwo się zaczyna jedna, hop, i mamy kolejną, nagraną bez żadnej wyczuwalnej przerwy, z nowym narratorem i zupełnie innym przebiegiem zdarzeń. To jednak tylko przejściowy kłopot, z którym szybko się uporamy. Zresztą historia Kacpra Ryksa, odczytana na spokojnie i przekonująco przez Tomasza Sobczaka, to wciągająca, idealnie skomponowana powieść historyczno-przygodowa z kilkoma wątkami kryminalnymi.

Mariusz Wollny, z wykształcenia etnograf, do niedawna nauczyciel historii i jej pasjonat po wsze czasy, doskonale wyważył składniki swojej powieści. Akcja „Kacpra Ryksa” toczy się wartko, bez zakłóceń, bez dłużyzn, ciekawie. Wollny woli urozmaicać akcję historycznymi ciekawostkami i sprawami obyczajowymi niż zasłaniać się erotyką. A wie on chyba wszystko – gdzie królowa Bona spadła z konia podczas polowania i poroniła, którędy królowa Jadwiga uciekała do ukochanego przestraszona możliwością ożenku ze starym Jagiełłą, kto był architektem najznamienitszych krakowskich kamienic, skąd się wzięły pod krakowskim rynkiem ukryte piwnice, do kiedy w podwawelskich jaskiniach mieszkali ludzie, jak prędko królewska poczta docierała do Wenecji oraz jaki sposób znalazł kochliwy i rozchwiany emocjonalnie król Zygmunt August, by zdusić zaczątki buntu Radziwiłłów. Łacińskie wtręty, cytowana poezja Kochanowskiego i Sępa-Szarzyńskiego (obaj są ważnymi bohaterami tej opowieści) świadczą o zaintersowaniach i wykształceniu Kacpra Ryksa, a jednocześnie nie czynią tekstu niezrozumiałym. On sam jest studentem medycyny, który zostaje pierwszym przedstawicielem profesji inwestygatora. Przedmiotem jednego z jego śledztw staje się zabójstwo przyrodniej siostry. Inną intrygą, w którą zostaje wplątany, jest próba udaremnienia skierowanego przeciw królowi spisku braci Mniszków, w którym wziął udział sam... mistrz Twardowski!

Bohater Wollnego mimochodem wprowadza nas w obyczaje żaków, medyczne nowinki i w tajniki białej broni. Ma do czynienia z Polakami, Żydami, Romami, Włochami, z prostymi ludźmi i możnowładcami, wśród których obok postaci anonimowych pojawiają się i te znane nam ze szkolnych lekcji. Co ciekawe, prócz znakomitej rozrywki „Kacper Ryx” dostarczył mi mnóstwo powodów do patriotycznej dumy (to mnie naprawdę pozytywnie zaskoczyło!), chociaż jego styl nie ma nic wspólnego z bałwochwalczym wychwalaniem, a głównym celem książki jest trzymanie w napięciu. Wielka i miła niespodzianka!

Za audiobook dziękuję Bibliotece Akustycznej.

PS. Strona autora o Kacprze Ryksie http://kacper-ryx.home.pl//

Kim Thúy, Ru

Kim Thúy, Ru, tłum. Wiktor Dłuski, wyd. Drzewo Babel

Drzewo Babel w tym roku wydaje coraz to cieńsze objętościowo książki, za to bogate w treści, potwierdzając tym samym, że liczy się jakość nie ilość. „Ru” jest oszczędniejsza nawet od „Pisarza rodzinnego” Delacourta. Nie jest nawet historią, w której najważniejsza jest ciągłość. Narratorka przeskakuje od obrazu do obrazu, czasem tylko grupuje je w większe całości. Powoduje nią impuls, nagłe wspomnienie, powrót do lat dzieciństwa poprzez pryzmat doświadczeń osoby dorosłej lub pod wpływem rodzinnych opowiadań. A mimo to, bez użycia dialogów, otrzymujemy najpełniejszy możliwy obraz jej życia. Bohaterka Kim Thúy wyrosła w dwóch odmiennych światach – w Wietnamie, w którym po zwycięstwie komunistycznej Północy szybko następowały przemiany społeczne oraz w bogatej, sytej i przyjaznej Kanadzie, do której uciekła jej rodzina. Pomiędzy nimi – podróż w ładowni statku i oczekiwanie na sztorm równie niebezpieczny jak piraci wyrywający złote zęby oraz obóz dla uchodżców w Malezji, przeludniony, wypełniony robactwem, na przemian spieczony słońcem lub spływający błotem. Narracja książki prowadzi nas w prywatne rejony, tylko zahaczając o historię pisaną dużą literą. „Ru” to jednocześnie opowieść o byciu emigrantem, który długo nie umie ubrać się stosownie do klimatu ani jeść ryżu bez użycia pałeczek, oraz o wietnamskich korzeniach, które są równie ważne jak szansa na wychowanie się w państwie gwarantującym bezpieczeństwo i poczucie godności. Nguyen An Tinh czerpie z obu tych miejsc bez kompleksów, świadoma nieporozumień, które mogą się zdarzać na styku różnych kultur. Jej los idealnie obrazuje okładka autorstwa Michała Batorego – przeszczepiona na lodowy grunt egzotycza roślina ma się dobrze, jej liście są wciąż zielone. Co nie znaczy, że proces ten od początku przebiegał gładko. Taka zmiana zawsze ma swoją cenę. Ale jak pokazuje przykład Nguyen – nie musi kończyć się traumą.

Wietnam dla bohaterki to nie tylko mityczna kraina dzieciństwa i rodzinna kolebka. Nguyen pojechała tam do pracy jako dorosła osoba, obcokrajowiec chroniony kanadyjskim paszportem. Jej spostrzeżenia z tego czasu są równie wnikliwe, jak wtedy, gdy sięga myślami wstecz do czasów sprzed ucieczki z Wietnamu. Bohaterka opowiada nam o sobie, o napotykanych ludziach, o rodzicach, wujkach, ciotkach. Nie waha się nawet przed mówieniem wprost o wstydliwych sprawach, nam pozostawiąc uczucie zmieszania. Przy okazji wychodzi na jaw, że w jej rodzinie już niegdyś podejmowano decyzję co do tożsamości. Nguyen dostała zatem lekcję od własnych krewnych, że to, za kogo się uważamy, jest tylko naszym wyborem.

„Ru” jest wyjątkową opowieścią, gdyż nie szuka się w niej winnych, za nic nie oskarża. Znajdziemy w niej dojrzałość i pełną akceptację losu, nawet gdy ten daje w prezencie niepełnosprawne dziecko. Opowiada o bogactwie, jakim jest świadomość swojego pochodzenia oraz jakie daje otwarcie się na życie i jego dary. „Ru” ma też tę zaletę, że po przeczytaniu całości możemy podczytywać dowolne jej fragmenty bez uczucia pogubienia. I także wtedy uderza nas prostota i wysmakowane piękno tej historii.

Za tę niezwykłą książkę dziękuję wydawnictwu Drzewo Babel.

Marcin Bruczkowski, Bezsenność w Tokio

Marcin Bruczkowski, Bezsenność w Tokio, Literanova, wyd. Znak

Jeszcze kilka lat temu wyjazd do Japonii był w Polsce równoznaczny z lotem na Księżyc – niby możliwy, ale nieosiągalny. Teraz nadal dla wielu pozostaje w sferze marzeń, ale coraz większa liczba relacji z Kraju Kwitnącej Wiśni pokazuje, że ten stan rzeczy powoli się zmienia. „Bezsenność w Tokio” jest świetnym uzupełnieniem książek „Japoński wachlarz” Joanny Bator czy „Życie jak w Tochigi. Na japońskiej na prowincji” Anny Ikedy (i vice wersa). Wszystkie te trzy pozycje różnią się od siebie sposobem przedstawienia tematu, co innego jest przedmiotem ich zainteresowania, ich autor i autorki mają zupełnie inne przeżycia i inne przyświecają im cele. Wspólnym punktem odniesienia jest jednak osobista perspektywa i bezpośrednie doświadczenie w poznawaniu pewnych aspektów japońskiego stylu życia. Bazująca na faktach z życia autora „Bezsenność w Tokio” może przy tych dwóch książkach trącić pewną myszką – Marcin Bruczkowski spędził w Japonii 10 lat, z których większość przypadła na lata 90. Jego historie dotyczą więc Japonii, która częściowo już nie istnieje. Nie uważam tego za wadę – zawsze jest ciekawie skonfrontować takie starsze relacje z nowymi, zobaczyć, co się zmieniło, a co nadal jest stałe mimo zmian obyczajowości, pędu nowoczesności i nowinek technicznych (np. kapcie do WC). Pewne przemiany zauważył już sam autor, który zastał Japonię niechętną do wynajmowania mieszkań cudzoziemcom, a zostawił coraz częściej poszukującą tego typu lokatorów, gdyż.... gajdzini okazali się czyściejsi i bardziej dbali o cudze dobro niż rodowici Japończycy. Dlatego jeśli czegoś mi brak w tej książce, to konkretnych dat, których nie ma również na skrzydełkach okładki. Tylko pewne wydarzenia – jak trzęsienie ziemi w Kobe czy atak gazowy w tokijskim metrze – pomagają wyznaczyć ramy czasowe.

„Bezsenność w Tokio” to przemyślany, wzbogacony dialogami, pełen polotu i dobrego humoru zapis życia studenta i nauczyciela angielskiego, następnie pracującego w biurze salarymana (pracownik umysłowy w garniturze – definicję tego słowa lepiej przedstawił autor w zabawnym i jednocześnie bardzo rzeczowym słowniczku na końcu książki), a w końcu beztroskiego konsultanta komputerowego, którego zawodową sielankę przerwał dotkliwie kryzys gospodarczy. Narratora, jak każdego dwudziestokilkulatka, poza przeżyciem do dnia wypłaty interesowały kontakty towarzyskie, szczególnie z płcią piękną, oraz imprezy. Nie obawiajmy się jednak opisów alkoholowych libacji. Marcin Bruczkowski co prawda nie przeciągnie nas po świątyniach i muzeach ani nie będzie próbował zaszczepić w nas miłości do ćwiczonego przezeń kendo, za to przedstawi praktyczny przewodnik po gajdzińskim życiu w nowoczesnej, a jednocześnie bardzo zamkniętej społeczności, kierującej się wieloma niepisanymi regułami i nakazami. Autor wpomaga nam zrozumieć, jak można było uczciwie i bez pieniędzy zdobyć nowy telewizor, co kradli uczciwi Japończycy i jak pozbywali się starych samochodów, by uniknąć opłat za zezłomowanie, dlaczego tak naprawdę noszą maseczki podczas przeziębień i jak serdeczni potrafią być, gdy na drodze spotkają swojego pierwszego w ogóle i to jeszcze gajdzińskiego autostopowicza. I skąd wziął się pomysł na elektrycznie składane lusterka samochodowe. Bruczkowski wyłapał różne absurdy, ale nie skupiał się tylko na nich. Nie postrzegał Japonii jako jednorodnej krainy, gdzie wszyscy są tacy sami. W „Bezesenności ...” oddaje też głos swoim przyjaciołom - gajdzinom i Japończykom. Wyszło mu to tak dobrze, że przez trzy dni kursowałam z jego książką po domu i podczytywałam ją przy każdej możliwej okazji. Nawet podczas gotowania :)

Za książkę dziękuję wydawnictwu Znak.

P.S. „Bezsenność w Tokio” w tej oto postaci to wznowienie książki, która po raz pierwszy została wydana w 2004 roku

Giovanni Del Ponte, Niewidzialni

 

 

Giovanni Del Ponte, Niewidzialni. Tajemnica Misty Bay, tłum. Marzena Radomska, wyd. Zielona Sowa

Giovanni Del Ponte, Niewidzialni. Czarownica z Dark Falls, tłum. Katarzyna Kolasa-Garibotto, wyd. Zielona Sowa

Tytułowi Niewidzialni to grupka dzieciaków, które przeżywają niesamowite przygody podczas wakacji. Ich wrodzone, niecodzienne zdolności pomagają im w uporządkowaniu skutków tragicznych wydarzeń z przeszłości. W „Tajemnicy Misty Bay” dowiadują się, co tak naprawdę stało się w latach 30. z grupką ich rówieśników, którzy jako pierwsi nazwali się Niewidzialnymi. W tomie pod tytułem „Czarownica z Dark Falls” odwracają działanie klątwy, która spadła na miasteczko po tym, jak kilkaset lat wcześniej wykryto wśród jego mieszkańców czarownicę. Niewidzalni razem stanowią niezwyciężoną drużynę. Lecz wcześniej, jeszcze przed bliższym poznaniem i połączeniem wspólnych sił, każde z nich przez wiele lat doświadczało odrzucenia ze strony innych dzieci. Peter z powodu eleganckiego języka i schludnego wyglądu. Douglas – ponieważ zbyt często się przeprowadzał, a spora nadwaga była obiektem przykrych żartów w każdej nowej szkole. Osierocona Crystal ma zbyt silny charakter, by przejmować się gadaniem innych. Lecz dotąd w jej życiu nie było bliskich kolegów i koleżanek, gdyż zmarła babcia nauczyła dziewczynkę szanować rośliny i zwierzęta w stopniu niezrozumiałym dla niemal wszystkich dzieciaków w jej wieku. Na szczęście Douglas i Peter okazali się wyjątkami. Trójka przyjaciół darzy się wzajemnym szacunkiem i serdecznością oraz dzielnie stawia czoła wszelakim przeszkodom. A tych autor im nie poskąpił!

Giovanni Del Ponte nie oszczędza swoich młodych bohaterów – piętrzy przed nimi nowe wyzwania, straszy duchami, stawia na ich drodze ludzi, co do których nie wiadomo, czy można im ufać czy nie, pozbawia życia drugoplanowe postacie w tajemniczych okolicznościach, chętnie sięga po nadprzyrodzone zjawiska. Wprowadza do fabuły taki stopień komplikacji, który docenią starsze dzieci i młodsza młodzież, bo maluchy raczej mogą się w niej pogubić. Rozmiar czcionki również sugeruje, że są to książki przeznaczone do samodzielnego czytania przez bieglejszych w tej sztuce czytelników. Zresztą uproszczona charakterystyka bohaterów oraz ich domowe i rodzinne problemy nie są już tak zajmujące dla dorosłego, który chciałby się podjąć roli lektora.

Seria o Niewidzialnych jest bardzo pasjonującą lekturą, ale dla odpowiedniej grupy wiekowej – od 12 lat w górę. Tacy czytelnicy łatwo utożsamią się ze szkolnymi kłopotami Douglasa i zrozumieją, dlaczego Peter nie jest szczęśliwy ze swoimi wymagającymi rodzicami. Spodoba im dreszcz emocji, jaki wiąże się z wymykaniem z domu po rynnie oraz wyzwanie, jakie niesie z sobą szukanie czarodziejskiej księgi w zalanych morską wodą korytarzach. Docenią także dążenie Niewidzialnych do poznania prawdy i to, że zawsze stają oni po stronie dobra. Jestem pewna, że przygody trójki przyjaciół pochłoną ich na wiele godzin!

Za książki dziękuję wydawnictwu Zielona Sowa.

Kerstin Gier, Trylogia czasu. Zieleń szmaragdu

 

 

Kerstin Gier, Trylogia czasu. Zieleń szmaragdu, tłum. Agata Janiszewska, wyd. Literacki Egmont

„Trylogia czasu”, której ostatnim tomem jest „Zieleń szmaragdu”, ma w sobie świeżość, urok oraz idealnie zachowaną równowagę między czystym romantyzmem a codziennością, w której niebanalną rolę odgrywa przyjaźń i lojalność. Kerstin Gier dedykuje „Zieleń szmaragdu” wszystkim dziewczynom bez względu na wiek, „bo uczucia są te same, czy ma się 14, czy 41 lat”. I rzeczywiście, chociaż najważniejszymi bohaterami całego cyklu są nastolatkowie, z wielką przyjemnością czyta go się także w dojrzalszym wieku.

Fabuła „Trylogii czasu” to awanturnicze zawirowania, prowadzenie podwójnej gry oraz złamane pierwszą miłością serce. Ale także i poczucie humoru oraz kilka fantastycznych umiejętności, wśród których na pierwszym miejscu plasuje się oczywiście możliwość przenoszenia do różnych epok, a na drugim, nie mniej fascynująca skłonność do rozmów z duchami zmarłych i niewidzialnymi dla innych baśniowymi stworkami. Te dwa talenty na raz posiada tylko główna bohaterka imieniem Gwendolyn, bo w jej rodzinie samo przenoszenie się w czasie nie jest niczym niezwykłym, chociaż niedostępnym dla każdego. Gwendolyn jest jednak ostatnią nosicielką rodzinnego genu. W dodatku jej matka ukryła prawdziwą datę urodzin dziewczynki, przez co straciła ona lata ćwiczeń pozwalających na swobodne poruszanie się w różnych okresach historii.

„Zieleń szmaragdu” jest tomem rozstrzygającym, dlatego łatwiej jest tu niż w poprzednich częściach domyślić się powodu tej decyzji. Razem z Gwendolyn w końcu się dowiemy, co tak naprawdę grozi jej ze strony mrocznego hrabiego Saint Germain, co czuje do niej przystojny i wyniosły Gideon, a także pozna jeden ważny rodzinny sekret. Jeśli ktoś się martwi, że „Zieleń szmaragdu” nie zaskoczy go niczym nowym, mogę zapewnić, że właśnie będzie inaczej. Bowiem rozwikłanie starych wątków doprowadzi do kolejnych komplikacji i postawi przed Gwendolyn nowe wyzwania. Jak zawsze będzie jej towarzyszyć gromadka żywych i tych widmowych przyjaciół oraz najbliższa rodzina, w tym dziadek Gwen, który wspiera wnuczkę na kilka dziesięcioleci przed jej narodzinami. W „Trylogii czasu” nie takie rzeczy są możliwe!

Za książkę dziękuję wydawnctwu Egmont.

 

 

 

Christopher Buckley, Sądne konkury

Christopher Buckley, Sądne konkury, tłum. Piotr Kulig, wyd. Noir sur Blanc

Przez dłuższy czas nie mogłam przejść przez wstęp opowiadający o tracącym siły umysłowe sędzim Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych. Nawet folia aluminiowa na jego uszach nie od razu mnie przekonała, że będą miała do czynienia z pozbawioną złośliwości satyrą, a nie z jakimś ponurym powieścidłem o państwowych zdradach i mało intersujących intrygach między politykami. Na szczęście udało się i dzięki temu mogę z pełnym przekonaniem twierdzić, że choć „Sądne konkury” nie powodują głośnych wybuchów śmiechu, sprawiają, że podczas czytania nie opuszcza nas poczucie zadowolenia i dobre samopoczucie. Chciałabym, żeby w Polsce powstała podoba powieść o politykach i urzędnikach państwowych, która pokazuje ich i jako oddanych swojej pracy fachowców, i jako ludzi z krwi i kości – z problemami, śmiesznostkami, poglądami, którym są wierni nie bardziej niż prawu oraz osobistymi sympatiami i antypatiami, nad którymi nie zawsze potrafią zapanować. I to jeszcze w sposób ciepły i lekko prześmiewczy, niemający nic wspólnego z opluwaniem żadnej ze stron.

Nie znaczy to jednak, że w „Sądnych konkurach” nie znajdziemy żadnej szpilki czy prztyczka w nos. Buckley wyraźnie nabija się z zawodowych polityków, których ambicje blokują działanie państwa, z ich przywiązania do rankingów popularności i traktowania swojej pracy jak telewizyjnego show, w którym ważne jest pokazanie odpowiedniego profilu i złożenie obietnic, które zadowolą publikę bez względu na koszty czy dalekosiężne skutki. Wszystkie te cechy ogniskuje w sobie senator Dexter Mitchell, bodaj najbardziej komiczna ze wszystkich postaci występujących w powieści. Mitchell jest tym śmieszniejszy, im bardziej stara się sięgnąć po upragniony fotel prezydenta. W dodatku obecny prezydent, Donald P. Vanderdamp, który jest głównym konkurentem Mitchella, ma zupełnie inny styl działania i myślenie. Powołanie do życia tak bardzo różniących się bohaterów to naprawdę przepyszny pomysł!

Wybory prezydenckie to tylko jeden z ważniejszych wątków fabuły. Akcja książki zaczyna się, gdy zniedołężniałemu sędziemu Brinninowi trzeba znaleźć godnego następcę. Sprawa ta jest niezwykłej wagi, gdyż Sąd Najwyższy w USA to najważniejsza instytucja w kraju obok Kongresu i samego prezydenta. To także ostateczna instancja, do której można się odwołać i której wyroki muszą być zgodne z konstytucją. Prezydent Vanderdamp powołuje na to stanowisko osobę nietuzinkową, obdarzoną odpowiednim doświadczeniem, mocną osobowością oraz niewyparzonym językiem. Seksowną sędzinę Pepper Cartwright, która wprowadza niezłe zamieszanie w waszyngtońskich kuluarach i miejscach posiedzeń Sądu Najwyższego. I żeby było jasne – postępuje niekoniecznie tak, jakbyśmy się spodziewali. Na jej przykładzie Buckely lubi pokazać, że prawo bywa odmienne od wewnętrznego przekonania o tym, co jest dobre a co złe, a niektóre rozstrzygnięcia wręcz trącą absurdem.

Mimo tych momentów, gdy akcja lekko przyhamowuje i gdy autor „porzuca” sędzinę Cartwright (mimo wszystko szkoda) na rzecz senatora Dextera Mitchella, „Sądne konkury” czytało mi się bardzo dobrze i mogę je polecić. Zresztą niech każdy - tak jak pozytywnie przedstawiony przez Buckleya naród amerykański – wybierze dla siebie to, co najlepsze.

Za książkę dziękuję wydawnictwu Noir sur Blanc.

Siergiej Kuzniecow, Skóra motyla

Siergiej Kuzniecow, Skóra motyla, tłum. Edyta Górnaś, Platforma Strachu, wyd. Muza

Mam bardzo mieszane uczucia co do tej powieści. Nie poczułam do niej sympatii, a jednak... pochłonęłam ją! I to znacznie szybciej niż się spodziewałam. Tematyka, po którą sięga Kuzniecow budzi instyntowną odrazę – osiąganie rozkoszy przez zadawanie bólu, okrutne rany znaczące bezbronne ciała dzień po dniu aż do chwili, gdy ustaje bicie ich serca. Jednocześnie jest wyczuwalne, że ten wybór motywu przewodniego nie ma nic wspólnego z dostarczaniem rozrywki i dreszczyku emocji. Autor, poprzez przemyślnie skonstruowaną fabułę, prowadzi z czytelnikiem grę – krwawe detale mają nim wstrząsnąć, zapisać się w pamięci i zwrócić uwagę na niedające się pojąć zło. Na cienką granicę, jaka oddziela praktyki sado-maso prowadzone za obupólną zgodą (często nawet w takiej formie będące nie do przyjęcia przez ogół) od osiągania spełnienia poprzez czyjeś uprzedmiotowienie i fizyczne tortury.

Kuzniecow znakomicie odrobił lekcję o psychopatycznych mordercach. Czytając jego psychologiczny thriller, dowiemy się o nich bardzo wiele, ale nie na sposób amerykański, czyli w formie wykładu, tylko z ust różnych drugoplanowych postaci. Nazwiska, cechy charakterystyczne, odrażające czyny, naukowe teorie co i rusz pojawiają się na kartach „Skóry motyla”. Nie wszystkie są wyważone, niektóre nawet lekko dziwaczne (jak ta o krwawych rytuałach Aztekach i Majów). I to jeden z powodów, dla których uważam, że „Skóra motyla” nadaje się wyłącznie dla dojrzałego i uważnego czytelnika, który nie weźmie za dobrą monetę wszystkiego, co przeczyta. Z drugiej strony te różnorakie teorie obnażają bezradność - i zwykłych ludzi, i naukowców - wobec osób, które zabijają dla zabijania, podniecają się czyimś cierpieniem, nie mają oporów, by kłuc, wypalać, zdzierać skórę, obcinać po kawałku ludzie ciało (tego typu szczegóły, bardziej konkretnie podane niż robię to ja - to drugi powód!). Tak naprawdę nie wiadomo, co czyni człowieka bestią bez sumienia. Trudne dzieciństwo, rozgłos medialny czy wpływ gier komputerowych nie tłumaczą wszystkich przypadków.

Paradoksalnie, chociaż ta tematyka jest główną osnową powieści, zdecydowanie przeważają w niej fragmenty obyczajowe. Z osobą kata kobiet mamy niewiele do czynienia w stosunku do innych jej bohaterów, zwłaszcza dwóch przyjaciółek – biznesmenki Olgi i redaktor naczelnej portalu informacyjnego imieniem Ksenia. Te dwie młode kobiety to przedstawicielki nowego rosyjskiego społeczeństwa: korzystającego z możliwości robienia dużych pieniędzy, z nowych technologii, ze zniesienia tabu z seksualności. Tylko pozostałości dzikiego kapitalizmu lat 90., zamachy terrorystyczne, mówienie wprost o utracie niezależności mediów mogą różnić tę społeczność od zachodnich. Więź między Ksenią a Olgą jest wyjątkowo silna, chociaż dzieli je różnica wieku oraz inne doświadczenia i potrzeby. Ksenia - poszukująca nietypowych podniet seksualnych i pomysłodawczyni portalu o moskiewskim modercy kobiet – nie podejrzewa, że przyjdzie jej się z nim zmierzyć. Zanim to nastąpi, groza będzie nas wciskać w fotel za każdym razem, gdy na scenie pojawi się właśnie on. Będzie nas zagadywał, przekonywał, coraz częściej przerażał, a gdy odbierze Kseni to, na czym jej najbardziej zależy, odczujemy to niemal fizycznie. Jak cios prosto w serce!

Niebezpieczna książka, za to pozbawiona obłudy i pustoty!

Za książkę dziękuję wydawnictwu Muza.

 

PS. Notka o autorze dla zainteresowanych. Robi wrażenie! http://ksiazki.wp.pl/aid,39015,nazwisko,Siergiej-Kuzniecow,autor.html?ticaid=1fa97

Marie Lu, Legenda. Rebeliant

 

Marie Lu, Legenda. Rebeliant, tłum. Marcin Mortka, wyd. Zielona Sowa

Wydawałoby się na pierwszy rzut oka, że Marie Lu przesadza, że stworzony przez nią świat jest zbyt czarno-biały, zbyt okrutny i niesprawiedliwy. Jednak wiemy przecież, że dyktatur - które „pożerają” swoich obywateli, wykorzystują ich i tak łatwo zabijają, gdy przestają być potrzebni – nigdy nie brakuje. W miejsce jednej pojawiają się kolejne. I czasem mijają dziesięciolecia nim i one upadną. Zatem naturalne jest, że Stany Zjednoczone w kształcie, w jakim obecnie znamy to państwo, w przyszłości może przestać istnieć. I jak w powieści Marie Lu, rozpadnie się na zwalczające się państewka, z których przynajmniej jedno będzie miało przez jedenaście kadencji tego samego prezydenta, rządzącego twardą ręka, bez litości i przy pomocy kłamstw propagandy.

Republika, w której rozgrywa się akcja „Legendy”, to kraj uwikłany w niekończącą się wojnę. Dlatego podczas Próby – testu, któremu poddaje się już dziesięciolatków – właściciele najbardziej pożądanych cech kierowani są do szkół wojskowych. I to oni właśnie mogą liczyć w przyszłości na najlepszą karierę, bogactwo i posłuch. Tak właśnie miało być w przypadku June Iparis wywodzącej się z zamożnej dzielnicy. Ale już nie do osiągnięcia dla Daya z ubogiej rodziny, gdzie kurczaka jada się tylko od święta. I to bynajmniej nie z powodu braku zalet chłopaka. Gdyż Republika to państwo, które pozornie daje równe szanse. W rzeczywstości nie waha się przed eksperymentowaniem na swoich obywatelach, nawet gdy są tylko dziećmi, i jest gotowe zniszczyć każdego, kto jest gotowy odkryć i ujawnić jego tajemnice.

Narracja „Legendy” jest poprowadzona dwutorowo. Na przemian autorka oddaje głos to Dayowi, to June, wtrącając między ich często dramatyczne relacje romantyczną nutę. Day i June są jak dwie połówki jabłka. Ich historie uzupełniają się, a kiedy w końcu przyjdzie im zetknąć się twarzą w twarz, zbiorą w całość fragmenty posiadanej wiedzy, spojrzą na nie w inny sposób i odkryją, w jakim są niebezpieczeństwie. Ten proces jest tym bardziej ciekawy, że przez dłuższy czas June i Day stoją po wrogich sobie stronach, a przepaść między nimi powiększa krew ich bliskich.

Styl pisania Marie Lu jest prosty i rzeczowy, fabuła zaś przemyślana w każdym calu i nie pozwalająca na nudę. Może nie jest za bardzo odkrywcza, ale na pewno nie można zarzucić jej schematyzmu i podpatrywania pomysłów innych autorów. Głównymi adresatami „Legendy” są – podobnie jak jej bohaterowie – nastolatkowie. Niemniej dorosły, który chce przypomnieć sobie młodzieńcze bicie serca, niemal niczym nieograniczone poczucie wiary we własne siły oraz szlachetność walki z lepiej zorganizowanym i posiadającym większe możliwości złem, odnajdzie w „Legendzie” te wszystkie pozytywne uczucia. Oraz ostrzeżenie, by nie podejmować takich wyborów, które w przyszłości zaowocują powstaniem totalitarnego kraju, takiego jak ten, w którym muszą żyć Day i June.

Jedno jest pewne. Jeśli „Legenda” posiada jakąś wyraźną wadę, to jest nią to, że na kolejne tomy o podtytułach „Wybraniec” i „Patriota” przyjdzie nam jeszcze poczekać, podczas gdy miałoby się ochotę przeczytać na raz cały cykl!

Za książkę dziękuję wydawnictwu Zielona Sowa.

Jacqueline Kennedy, Historyczne rozmowy o życiu z Johnem F. Kennedym

Jacqueline Kennedy, Historyczne rozmowy o życiu z Johnem F. Kennedym. Rozmowy przeprowadził Arthur M. Schlesinger jr, 1964, tłum. Anna Sak, Literanova, wyd. Znak

Wielkoduszny wobec politycznych oponentów, w domu wolał czekać na wyciągniętą na zgodę dłoń żony. Której jeszcze jako narzeczonej zlecił tłumaczenie kilkunastu francuskich książek na tematy społeczno-polityczne. Sam czytał bardzo dużo, nawet w wannie i gdy wiązał krawat. Chętnie tańczył, chociaż rzadko pozwalal mu na to uraz kręgosłupa - pamiątka po czynnej służbie w marynarce wojennej podczas 2. wojny światowej. John F. Kennedy, nazywany JFK, dla bliskich po prostu Jack. Dzięki tej książce zobaczymy go oczami żony.

„Historyczne rozmowy...” zostały nagrane po prawie czterech miesięcach od zastrzelenia JFK w Dallas. Ich celem było upamiętnienie rządów prezydenta Kennedy'ego, przedstawienie idei, które mu przyświecały i zachowanie w pamięci jego kroków na scenie wielkiej polityki. Począwszy od lat spędzmych w Kongresie, starań o prezydenturę, wybory, aż po decyzje personalne przy tworzeniu nowego rządu i kryzysy, z którymi przyszło mu się zmierzyć podczas sprawowania urzędu. Wywiad, którego Jaqueline Kennedy udzieliła Athurowi Schlessingerowi jest o tyle ważny, że pokazuje prezydenta Kennedy'ego także jako człowieka z konkretnymi zainteresowaniami, ambicjami, z problemami zdrowotnymi, lubiącego życie towarzyskie. Nie jest to jednak rozmowa przeprowadzona we współczesnym stylu, gdzie wszystko, co intymne zostaje wyciągnięte na wierzch. Dzieje się tak i ze względu na osobę pierwszej damy (jej córka Caroline w przedmowie podkreśla przewrażliwienie matki na punkcie dyskrecji) oraz ze względu na osobę pytającego – Arthura Schlessingera, profesora Harvardu, laureata Nagrody Pulitzera (tak jak sam Kennedy!), historyka, specjalnego asysteta JFK i bezpośredniego świadka jego kariery. W takich okolicznościach zaglądanie komuś pod kołdrę nie wchodziło w grę. Kiedy jednak zadaje się pytania komuś, kto był blisko w wielu przełomowych chwilach i był emocjonalnie związany z daną osobą, nie sposób nie dowiedzieć się czegoś, co znacznie wykracza poza oficjalny wizerunek.

„Historyczne rozmowy...” zawierają pewne szczegóły, bezcenne z punktu widzenia historyków, które dla przeciętnego czytelnika, zwłaszcza polskiego, mogą nie być aż tak interesujące. Jednak po skończeniu lektury widać, że to one właśnie pozwalają na uzyskanie całościowego obrazu polityki amerykańskiej w latach 60. I na zrozumienie fenomenu jednego z najmłodszych prezydentów w dziejach Stanów Zjednoczonych. Lecz i tak więcej zadowolenia daje wyłuskiwanie odniesień do spraw zwyczajnych, prywatnych, nawet domowych, które niekiedy „wdzierały się” do strefy urzędowej, jak wkraczająca w sam środek ważnej rozmowy kilkuletnia Caroline w butach na obcasach swojej mamy. Pamięć Jacqueline przechowała nastroje i emocje męża, ich wspólne zmęczenie podczas kampanii wyborczej, nieoczekiwanie ciepłe przyjęcie w Wirginii Zachodniej, karmienie pand w ogrodzie Nehru czy nieoczekiwany prezent od Chruszczowa, którego pierwsza dama niebacznie poprosiła o szczeniaka jednej z radzieckich suk-kosmonautek. To dzięki temu wywiadowi dowiedziałam się o renowacji Białego Domu, po której stał się godną wizytówką kraju, a nie tylko zbiorowiskiem przypadkowych mebli. Oraz co tak naprawdę stało za wyborem antypatycznego Lyndona B. Johnsona na wiceprezydenta. A także o wtorkowych spotkaniach żon senatorów, podczas których... zwijały one bandaże! Jacqueline Kennedy na temat innych polityków wypowiada się szczerze, nie ukrywając swojej i mężowskiej sympatii lub jej braku. Czy to dlatego utajniono je na 50 lat?

Mimo redakcji tekstu język książki momentami bardzo wyczuwalnie zachowuje cechy stylu mówionego, który w wersji pisanej zawsze będzie się wydawał nieco chaotyczny i mniej zrozumiały. Dlatego pochwalam decyzję wydawcy o dodaniu do polskiego wydania płyty z nagrywanym podczas siedmiu dni wywiadem.

„Historyczne rozmowy...” to lektura dla uważnego odbiorcy, którego pasjonuje czytanie między wierszami, szukanie ciekawostek i wyciąganie wniosków. I który jednocześnie lubi historię, także tę opisującą czasy pokoju. Moim zdaniem rozgrywki polityczne zdecydowanie „przegrywają” z zainteresowaniem, jakie się poświęca wojnom. Ale to już inny temat. Teraz jest czas na głos Jacqueline Kennedy.

Za książkę dziękuję wydawnictwu Znak.