Ził na bazie cadillaca

Francis Spufford, Czerwony dostatek, tłum. Jan Dzierzgowski, wyd. Muza

 

Kiedy byłam dzieckiem, wszystko, co radzieckie było po prostu ruskie, a ruskie znaczyło tyle, co głupie, szare i byle jakie. Po przeczytaniu „Czerwonego dostatku” zrozumiałam, dlaczego tak wiele milionów ludzi godziło się na tę szarość i nijakość (mam na myśli oczywiście mieszkańców Związku Radzieckiego) oraz chroniło ustrój, które tak sprawnie produkował niewydolne urządzenia. To prawda, że ludzie ci nie mieli po prostu innego wyjścia – ich prawa istniały tylko na papierze, upominanie się o nie było zbyt niebezpieczne także po śmierci Stalina. Jak to miało miejsce w Nowoczerkasku, gdzie otworzono ogień do protestującego z powodu podwyżek tłumu. Brak wolności wyboru miała osładzać wizja ciągłego wzrostu gospodarczego i produktywności, możliwość osiągnięcia tego samego poziomu życia, co w Stanach Zjednoczonych czy w zachodniej Europie. A nawet prześcignięcie go, bo w wydaniu radzieckim miał on dotyczyć wszystkich bez wyjątku. Trzeba tylko zacisnąć zęby, postarać się, jeszcze ciężej pracować...

Francis Spufford z godna podziwu precyzją skrupulatnością stara się dać nam wyobrażenie, jak funkcjonowała w różnych okresach radziecka gospodarka, jaka rolę mieli w jej rozwoju naukowcy, a jaką politycy (szczególnie partyjniacy, od których zależało wszystko, a którzy swojej pozycji nie zawdzięczali bynajmniej wiedzy na temat na temat funkcjonowania państwa), dlaczego kraj rządzony w imieniu robotników traktował ich jak najgorzej, a na rynku brakowało wołowiny. Autor skupił się zwłaszcza na latach 50. i 60., gdy jeszcze nic nie było przesądzone, a decyzją Nikity Chruszczowa, niegdyś prostego górnika, rok 1980 miał stać się rokiem niespotykanej do tej pory na rosyjskiej ziemi obfitości.

„Czerwony dostatek” nie jest książka historyczną w ścisłym tego słowa znaczeniu, chociaż jak najbardziej bazuje na faktach. Przedstawia je na dwa sposoby, jako rzeczowe, pełne wyjaśnień wstępy do zbeletryzowanych rozdziałów, które pozwalają nam patrzeć oczami bohaterów. Co do tych ostatnich, to autor wykorzystał zarówno osoby żyjące naprawdę, jak i wytwory własnej wyobraźni. Bywa że Spufford ponownie wprowadza na scenę te same postacie, chociaż w innych konfiguracjach. Czasami zatrzymuje się przy nich na dłużej, by innym razem poświęcić im tylko wzmiankę. Dzięki tym chwytom „Czerwony dostatek” jest inną, spopularyzowaną odsłoną historii Związku Radzieckiego, w której większy nacisk kładzie się na ekonomię i jej specyficzne rozumienie w tym kraju, aniżeli na politykę. Chociaż tej ostatniej oczywiście nie sposób uniknąć. Zwłaszcza jej bezwzględności i potrzeby kontrolowania wszystkiego i wszystkich. To że sprawy, o których pisze Francis Spufford, nie są wyłącznie zmyśleniem, świadczy bogata bibliografia na końcu książki, a nawet odniesienia do konkretnych zdań w tekście.

„Czerwonego dostatku” nie czyta się szybko. I całe szczęście. Takie książki, jak ta, otwierają oczy, poszerzają horyzonty i dorzucają zawsze coś nowego do wiedzy, którą powinien się legitymować każdy ciekawy świata człowiek. Niekoniecznie historyk i niekoniecznie ekonomista. Fikcja literacka ułatwia lepsze „wczucie się” w prawdziwe realia świata gospodarki planowej. Oddaje jej absurdy, które doprowadzały do zazdrości o plastikowe kubeczki made in U.S.A. czy do powstania nieoficjalnego zawodu „załatwiacza”, bez którego zakłady pracy mogłyby nie wykonać planu produkcji. Interesująca pozycja!

Za książkę dziękuję wydawnictwu Muza.

Pod dwoma słońcami

 

Licia Troisi, Królestwa Nashiry. Marzenie Thalithy, wyd. Zielona Sowa

Licia Troisi odwołuje się do częstego w literaturze fantastycznej obrazu feudalnej społeczności, którą rządzą rytuał i skostniała tradycja, ludzi dzieli pochodzenie, szanse na lepszą przyszłość zależą od miejsca urodzenia, a różnice majątkowe są większe niż możemy sobie to wyobrazić. To również świat, który ceni naukę i zbiera każdy strzęp wiedzy. Lecz nie tylko nie udostępnia się ich wszystkim, ale nawet nie wyciąga wniosków ze zgromadzonych informacji. Kto tego próbuje – bo w końcu nawet na planecie Nashira nie brak ludzkich istot obdarzonych inteligencją - czeka go śmierć za herezję. I to okrutna, bo przez spalenie. Bezlitosne kary, często za byle głupstwo to chleb powszechny mieszkańców Nashiry, zwłaszcza Femtytów – jednej z dwóch ras zamieszkującej planetę, podległej Talarytom i traktowanej przez nich w bestialski sposób.

Talitha, główna bohaterka powieści Troisi, to osoba, która jest inna od swoich pobratymców. Wywodzi się z możnego, talaryckiego rodu, jednak nie jest zainteresowana rodowymi intrygami i powadzeniem pustego, dworskiego życia. Swojego osobistego służącego, niewolnika o imieniu Saiph, traktuje jak przyjaciela, choć musi to robić po kryjomu. Zmuszona do porzucenia marzeń, nadal pozostaje sobą – zdecydowaną na wszystko dziewczyną, czasem może zbyt porywczą, ale uparcie dążącą do celu, którym jest zadanie zlecone przed przedwcześnie zmarłą, ukochaną siostrę. Ze względu na te cechy i buntowniczy, lecz dobry charakter Talitha budzi natychmiastową sympatię.

Jednak tym, co najbardziej mi się spodobało i co wyróżnia „Królestwa Nashiry” spośród wielu innych fantastycznych opowieści, jest doświadczenie zawodowe Licii Troisi, wykorzystane przez nią do stworzenia oryginalnego przebiegu wydarzeń. Astrofizyczka pracująca w rzymskim obserwatorium (a po godzinach autorka bestsellerów) nie pisze bowiem, jak to zazwyczaj w takich książkach bywa, o cudownych przepowiedniach czy wizjach. Lecz w pomysłowy sposób opiera fabułę swojej powieści na zjawiskach astronomicznych i przyrodniczych. Gwałtowne zmiany klimatyczne i klęski głodu to tylko część wydarzeń, jakie mają miejsce pod wpływem dwóch słońc Nashiry i zmieniających się pomiędzy nimi oddziaływań. Niegdyś już taka sytuacja doprowadziła planetę do katastrofy. Większość jej obecnych mieszkańców żyje jednak w nieświadomości. Pozostali ignorują tę wiedzę i skutecznie eliminują tych, którzy chcieliby ją ujawnić i tym samym zagrozić ich pozycji.

„Królestwa Nashiry. Marzenie Talithy” to całkiem fajna niespodzianka, nawet dla tych, którzy „zęby zjedli” na literaturze fantastycznej i sądzą, że nic nie jest w stanie ich zaskoczyć!

Za książkę dziękuję wydawnictwu Zielona Sowa.

 

PS. A oto włoskie zapowiedzi książki

 

http://www.youtube.com/watch?v=Gxq0hAqwYV4&feature=player_embedded

 

http://www.youtube.com/watch?v=yj_wH60pa0M&feature=relmfu

 

http://www.youtube.com/watch?v=Se2f6ElFLUA&feature=relmfu

Marzenie Thality

Średniowieczne intrygi

 

Viviane Moore, Okręt przeklętych. Rycerze Sycylii, ks. III, tłum. Szymon Żuchowski, wyd. W.A.B.

Królestwo Sycylii, Księstwo Apulii, Księstwo Kapui – nazwy te brzmią nieco bajecznie, a jednak rzeczywiście te państwa istniały naprawdę, miały swoich królów, diuków, książąt, zawierały sojusze i musiały uważać na takie potęgi, jak Bizancjum czy Cesarstwo Niemieckie. Cyklem Rycerze Sycylii – od „Ludzi wiatru”, „Dzikich wojowników” po najnowszy (i nie ostatni!) tom, którym jest „Okręt przeklętych” - Viviane Moore barwnie i z rozmachem przywołuje odległe czasy późnego średniowiecza. Potrafi zachować równowagę pomiędzy wiedzą o epoce a jej atrakcyjnym przekazem w formie powieści detektywistycznej. Zdarza się, że jej bohaterowie cytują klasyków i odnoszą się do historycznych postaci im współczesnych (jak np. święta Hildegarda z Bingen). W ich codziennym menu brak amerykańskiego ziemniaka (jeszcze nie przypłynął do Europy), do mycia używają czarnego mydła (bo jego kolor zależał od znanego wtedy sposobu produkcji), a podczas walki na morzu boją się greckiego ognia – najbardziej tajemniczej i najgroźniejszej broni masowego rażenia jaką znało średniowiecze i starożytność. Jednocześnie, mimo wszystkich szczegółów świetnie obrazujących ten okres historii, autorka stawia na naturalny, pozbawiony archaizmów język. Owszem, zdarza się, że natrafiamy na jakieś nieznane nam słowo (jak np. falaryka lub dawne określenie epilepsji). Jego znaczenie znajdziemy razem z indeksem postaci historycznych na końcu książki, gdzie naprawdę warto zajrzeć.

Viviane Moore nie poprzestaje na znajomości minionych wieków. Wykreowani przez nią główni bohaterowie budzą sympatię, mężnie stawiają czoła okolicznościom, używają nie tylko siły mięśni, ale i rozumu. Łączy ich głęboka więź, jaka wytwarza się pomiędzy mistrzem a uczniem, jedynym opiekunem a powierzonym jego pieczy dzieckiem, w końcu młodzieńcem. W dodatku przeszłość obu – i stopniowo poznającego swoją prawdziwą tożsamość Tankreda, i uczonego Hugona z Tarsu – owiana jest tajemnicą, co samo w sobie dodaje tej opowieści smaczku. W trzeciej części serii Tankred i Hugo kontynuują swoją podróż na Sycylię. Statek, którym płyną, wiezie skarb – prezent angielskiego króla dla sycylijskiego władcy i jednocześnie łakomy kąsek dla piratów wszelkiej maści, także tych, których rejonem działania jest Morze Śródziemne. Bohaterom przyjdzie się także zmierzyć z dziwną atmosferą lęku i śmierci na pewnej nieprzyjaznej wysepce, która stała się siedzibą zakonników.

Pod względem fabuły „Okręt przeklętych” jest raczej przedłużeniem poprzedzającego go tomu niż odrębną częścią. Być może z tego powodu na początku nie porywa tak mocno, jak pierwsze dwa tomy. Dotąd bowiem od pierwszych stron książek Vivian Moore mieliśmy do czynienia z kryminalną intrygą. Teraz trzeba na nią trochę poczekać. Na to odczucie na pewno też ma wpływ dłuższa przerwa między ukazaniem się „Okrętu przeklętych” a poprzedzającym go tomem. W zamian czytelników czekają opisy średniowiecznych bitew morskich, których przebieg i ostateczny wynik zależą od wielu czynników, nie tylko od siły.

Opowieści Viviane Moore pulsują rytmem przygody. Jednak ze względu na to, że są pełne ciekawych szczegółów i odniesień do faktów, którymi przenoszą prosto w 12. wiek, należą do rozrywki z wyższej półki. Najlepiej czytać je jedna po drugiej. Aż żal, że na kolejne cztery tomy przyjdzie nam jeszcze poczekać!

Za książkę dziękuję wydawnictwu W.A.B.

Ścigana!

 

Hanna Winter, Giń, wyd. Fabryka Słów

„Giń” to thriller napisany przez niemiecka dziennikarkę i pisarkę. Jego akcja rozgrywa się współcześnie w Niemczech, ale nie dowiemy się niego zbyt wiele o niemieckim społeczeństwie i jego mrocznych sekretach. Także jedna wzmianka o drugiej wojnie światowej jest tylko ciekawostką historyczną, która akurat przyda się do realizacji celów mordercy, niczym więcej. „Giń” jest opowieścią bardzo konkretnie dotyczącą ścigania i ucieczki, relacji prześladowcy i jego ofiary. I jedno i drugie ma swoją historię wyniesioną z dzieciństwa i inne jej konsekwencje. Andreasa prześladować będzie jedno wyjątkowo okrutne wydarzenie, które już na zawsze zmieni jego psychikę i stosunek do pewnej grupy kobiet. Lara założy rodzinę, a źródeł osobistych niepowodzeń nigdy nie będzie szukać w przeszłości, tylko będzie się z nimi na bieżąco mierzyć. Kiedy los zetknie ich ścieżki, będzie się wydawać, że Lara jest kolejną, zupełnie przypadkową kobietą, która stanęła na drodze bestii torturującej i mordującej niewysokie kobiety o sięgających ramion kasztanowych włosach. Na pewno jest pierwszą, która zdołała mu uciec i uratować swoje życie. Jak się okazuje – nie na długo. Andreasem kierują bowiem w stosunku do Lary dużo głębsze motywy...

Bohaterów i ich losy poznajemy stopniowo. Bardziej wyeksponowaną postacią jest osoba Lary. Dzięki niej łatwiej nam sobie wyobrazić, jak gwałtowne może być wykluczenie ze znajomego, bezpiecznego świata, w którym może nie wszystko układa się po naszej myśli, ale większość zdarzeń jest przewidywalna i zwyczajna. Jak trudno zachować równowagę, gdy codziennym obowiązkom towarzyszą wspomnienia pełne grozy i troska o dziecko. Lara na nowo układa sobie życie, a ono daje jej kojącą rutynę, trochę radości i trochę trosk. Do czasu.

Hanna Winter pisze, nie zaciemniając przebiegu fabuły. Jedyne co ukrywa do końca, to tożsamość okrutnego mordercy. Wprowadza na karty książki tak wielu możliwych podejrzanych, że naprawdę trudno wytypować jakiegoś pewniaka. Zwłaszcza że pod koniec powieści autorka podsuwa tyle fałszywych, często podstępnie nachalnych tropów, że łatwo o pomyłkę. Szczerze mówiąc, kiedy zorientowałam się, że dałam się pisarce wodzić za nos, odetchnęłam z ulgą. Koniec „Giń” ma tak szybki przebieg, że sprawia wrażenie mocno niedopracowanego. Nie jest jednak tak źle, gdy to, co wydaje słabością powieści, służy temu, by sprytnie zmylić czytelnika. Zbyt proste rozwiązanie nie dałoby satysfakcji. Niemniej uważam, że zakończenie powieści jest jej najsłabszym punktem. Bo to mało prawdopodobne, by niewielka i w pewien sposób odizolowana społeczność nie wiedziała wszystkiego o rodzinnych więzach swoich członków.

„Giń” czyta się szybko, także ze względu na prostą konstrukcję nadającą się na podstawę scenariusza filmowego. Dlatego idealnie sprawdzi się podczas podróży pociągiem, autobusem lub tramwajem. I chociaż czytałam lepsze thrillery, muszę Hannie Winter przyznać, że bez szczegółowych opisów tortur zadawanych przez Andreasa porywanym przez niego kobietom, autorka potrafi świetnie oddać nastrój bezsilności i strachu. Te fragmenty powieści naprawdę przerażają i to przez nie częściej zaczyna się patrzeć nieufnie na nieznajomych.

Za książkę dziękuję wydawnictwu Fabryka Słów.

Sensacja może być też niesensacyjna!

Ann Patchett, Stan zdumienia, tłum. Anna Gralak, Literanova, wyd. Znak

Bycie laureatką nagród literackich Orange Prize i PEN/Faulkner Award zobowiązuje. Nie znam wcześniejszych książek Ann Patchett, ale po przeczytaniu „Stanu zdumienia” jej dotychczasowe osiągnięcia wydają się jak najbardziej uzasadnione. „Stan zdumienia” to gąszcz emocji i pragnień, duszna atmosfera nieznanego i przytłaczająca przyroda, w które zagłębiamy się wraz z farmakolożką Mariną Singh. Wyrwana z rozległych przestrzeni Minnesoty Marina jedzie do świata obcego jej pod każdym względem. Jednak nie puszcza amazońska napawa ją niepokojem, ale możliwość spotkania z dawną mentorką, niedościgłym wzorem naukowca i lekarza – Annick Swenson. To ten typ nauczyciela akademickiego, który budzi podziw, onieśmiela i daje do zrozumienia, że nikt nie jest dość dobry, by zasłużyć na jego uwagę.

Teraz doktor Swenson pracuje w Brazylii nad przełomowym lekarstwem na niepłodność kobiet. Jednak wszelkie próby kontaktu, pytania o postępy prac ze strony opłacającej jej badania firmy farmakologicznej są traktowane przez Annick Swenson jako zbyteczne zakłócanie spokoju. To dlatego Marina Singh jest już drugim pracownikiem Vogla, który jedzie do Brazylii, by odnaleźć jej umiejscowione w dżungli laboratorium.

Od początku widzimy świat oczami Mariny, poznajemy jej wstydliwy sekret z przeszłości, uczuciowe związki oraz najwcześniejsze wspomnienia z dzieciństwa. Od razu ją lubimy: za jej niepewność, którą umie tak dobrze maskować, za wewnętrzne ciepło, którym promieniuje, za głęboko ukryte poczucie klęski, za to, że ludzie jej ufają. Nie jest tak kategoryczna jak Annick Swenson, nie zadaje tylu pytań co Anders Eckman, a to sprawia, że ludzie się przed nią otwierają. Podczas lektury łatwo ulec złudzeniu, że ma się do czynienia z postacią z krwi i kości, z taką tylko różnicą, że w rzeczywistości tak pełny dostęp do czyjejś psychiki jest niemożliwy.

„Stan zdumienia” opowiada o tym, jak otaczające warunki wpływają na ludzi, którzy znaleźli się w innym środowisku. Marina daje się nieść okolicznościom, nie walczy z obezwładniającym upałem, akceptuje potoki wody spadające z nieba podczas tropikalnych ulew. Razem z nią wchłaniamy obcość amazońskiej puszczy i jej zagrożeń, aż stają się swojskie i zrozumiałe, niezbędne jak rytuały, którymi żyje plemię Lakaszich. Inaczej naukowcy, których miała odnaleźć. Dla nich, którzy znaleźli się na skraju cywilizacji, pokusa wykorzystania miejscowych do badań jest zbyt silna, by zastanawiać się nad etyką. Łatwo się mogą rozgrzeszać, bo i tak w porównaniu z apodyktyczną doktor Swenson ich działania mają pozór szlachetności. Co do samej pani doktor, w jej zamyśle kategoryczność sądów świadczy o sile charakteru, samozaparciu naukowca i świadomym podejmowaniu wyborów. Podczas gdy tak naprawdę maskują one jej egoizm i bezduszność.

Akcja powieści toczy się nieśpiesznie, jak przystało na tropiki i odizolowanych od wielkiego świata ludzi nauki. Autorce udaje się uśpić naszą czujność, by potem zaskoczyć kilkoma zwrotami akcji. Nie jest ich wiele, ale napięcie z nimi związanie ma wpływ na wnętrze i dalsze losy bohaterów. Bo także na krańcu świata, daleko od wielkich miast i zdobyczy cywilizacji nasze czyny mogą pociągać za sobą niewybaczalne skutki. Nawet gdy tylko naprawiamy czyjś błąd. Albo ratujemy życie przyjaciela.

Lektura „Stanu zdumienia” to prawdziwa przyjemność dla wrażliwego i wymagającego czytelnika, który nie lubi gotowych formułek i natrętnego wskazywania, co jest dobre, a co złe. To wspaniała, psychologiczna powieść z treścią, która budzi wiele przemyśleń, z zakończeniem, które nie daje spokoju. I mam nadzieję, że nie da Wam go również.

Za książkę dziękuję wydawnictwu Znak.

Strzygonia - zapowiedź

Sławomir Mrugowski, Strzygonia. Dziedzictwo krwi, t. 1, wyd. Fabryka Słów

Od dziś w księgarniach pierwszy tom "Strzygoni", fantastyki inspirowanej słowiańską mitologią! Zapowiada się więcej niż ciekawie!

http://www.fabryka.pl/ksiazki/strzygonia-tom-1-dziedzictwo-krwi-slawomir-mrugowski-3060881/

Francuski dreszczowiec

Pierre Lemaitre, Ślubna suknia, tłum. Joanna Polachowska, wyd. Muza

Pierre Lemaitre szybko został okrzyknięty mistrzem francuskiego kryminału. Jego kolejną książkę - „Ślubną suknię” właśnie - uznano za sukces wydawniczy w 2009 roku, kiedy to po raz pierwszy ją wydano. Tym jednak, co wyróżnia „Ślubną suknię” od innych powieści kryminalnych, jest jej konstrukcja wykluczająca typowe śledztwo. Lemaitre zrezygnował ze schematu morderstwo, nieznany sprawca i nieustępliwy detektyw wiążący ze sobą różne fakty. W ogóle nie ma tu osoby, która oficjalnie przywróciłaby ład i tak samo wymierzyła sprawiedliwość. Autor celowo zmienia chronologię wydarzeń, byśmy spojrzeli na główną bohaterkę imieniem Sophie tak, jak przeciętny czytelnik rubryk kryminalnych. Byśmy ją ocenili i wydali szybki wyrok.

Nie jest to trudne, gdyż jej nerwowość, wewnętrzne pogubienie oraz zaniki pamięci budzą współczucie tylko do czasu, dopóki wokół Sophie nie zaczną się pojawiać trupy. Wina Sophie jest pewna. Jej koszmary senne oraz wspomnienia innych, równie niepokojących wydarzeń nie pozostawiają miejsca na jakąkolwiek wątpliwość. Szalona Sophie jest morderczynią i ucieka, żeby uniknąć kary i by samodzielnie spróbować zapanować nad postępującym obłędem. Trudno czuć do niej sympatię. Także w tym punkcie ta powieść różni się od tych, których bohaterami są nie tak pozytywne, często stojące poza prawem postacie. W przeciwieństwie do nich Sophie zabija bez celu, chaotycznie, bez udziału świadomości. Jest wręcz odpychająca w swoim postępowaniu. Dopiero drugi rozdział, którego narratorem jest Frantz, pozwala nam inaczej spojrzeć na osobę Sophie. A nawet poznać ją na nowo.

Lemaitre bardzo wiarygodnie przedstawia obraz niecodziennej, wyrafinowanej zbrodni. Pokazuje, jak łatwo jest zniszczyć drugiemu człowiekowi życie, wmówić obłęd, odebrać resztki szacunku do siebie i zrobić z niego zaszczute zwierzę. Pisarz umiejętnie kreśli relacje między nieświadomą niczego ofiarą a przebiegłym zbrodniarzem, który ma dość czasu i środków, by powolutku, drobnymi kroczkami doprowadzić ją do zguby. To główny powód, który sprawia, że nas, czytelników, podczas tej ponurej lektury przechodzi niejeden dreszcz. W końcu każdemu z nas zdarza się zgubić klucze do domu lub bilet miesięczny, a w portfelu nosić hasło do skrzynki mailowej lub pin do karty bankomatowej. Tak naprawdę nie jesteśmy przygotowani na sytuację, kiedy ktoś zechce wbrew naszej woli zrobić z tych informacji użytek. A przecież wiemy, że pospolita kradzież jest niczym wobec utraty domu, normalności, poczucia bezpieczeństwa i szczęśliwego związku. Lemaitre umie przekonać, że może się to przydarzyć każdemu z nas. I to jest tak wstrząsające w historii Sophie i Frantza.

„Ślubna suknia” na pewno nie została napisana, by komentować współczesność czy panujące stosunki społeczne. Uwaga autora ogniskuje się tylko na dwójce bohaterów, Sophie i Frantzu, ich psychice i doznaniach emocjonalnych. Także tym „Ślubna suknia” po raz kolejny udowadnia, że jest daleka od pisarskiej rutyny i pod znakiem zapytania stawia nasze czytelnicze przyzwyczajenia. Bo nie jest łatwo znaleźć we współczesnej literaturze bohaterów bez tła tak szerokiego, że niemal ich przesłania. Bez tłumu drugoplanowych postaci i zalewu ich przeżyć. „Ślubna suknia” to napięcie, dopracowany szczegół i oryginalnie ujęta fabuła. Jej lektura daje dużo satysfakcji i skłania do zastanowienia, czy jest sens szukać kolejnych królów i królowych skandynawskiego kryminału. Bo może lepiej wystawić się na świeży, francuski powiew?

Za książkę dziękuję wydawnictwu Muza.

Seria przetłumaczona na 29 języków!

Dzisiaj do księgarń trafiły dwie kolejne książki z cyklu Pas Deltory autorstwa Emily Roddy - Góra Grozy i Labirynt Bestii - wydane przez Egmont.

To już piąta i szósta część tego ośmiotomowego cyklu o świecie, którego los zależy od trójki śmiałków poszukujących magicznych klejnotów. Obdarzone mocą szlachetne kamienie przyczepione do pewnego niezwykłego pasa mogą ocalić królestwo Deltory przed siłami zła. Stawka jest zatem wysoka, a niebezpieczeństwa na drodze bohaterów wymagają nie tylko siły mięśni, ale i sprytu.

Będąc po lekturze połowy serii, mogę potwierdzić, że Pas Deltory jest idealny dla młodego czytelnika, który rozpoczyna przygodę z czytaniem. Wartka akcja, prosty język, brak schematyzmu w konstruowaniu fabuły, a ponad to pochwała przyjaźni sprawiają, że to ciekawa i wartościowa pozycja dla straszych dzieci.
 

"Człowieki" i inne zwierzaki

Luke Gamble, Wet. Moi wspaniali dzicy przyjaciele, seria Biosfera, wyd. W.A.B

Ci, którzy lubią Animal Planet, być może znają już Luke'a Gamble'a z programu „Weterynarz bez granic”. Ten założyciel fundacji Worldwide Veterinary Service (wspomagającej organizacje zajmujące się zwierzętami na całym świecie) dał się poznać także jako pisarz. „Wet” to jego debiut, który bez upiększeń wprowadza w tajniki zawodu weterynarza. Opowieści Luke'a Gamble'a przepełnione są żartobliwym dystansem do własnej osoby i poczuciem humoru. Nie ukrywają jednak ciemniejszych stron profesji i związanych z nimi obciążeń psychicznych. Stąd w książce pewne drastyczne szczegóły. „Wet” nie epatuje okrucieństwem, ale są w nim takie fragmenty, które zdecydowanie nie nadają się dla młodszego czytelnika. Jak na przykład opis zabijania krów i owiec zarażonych pryszczycą. Także tych, które zostały błędnie zdiagnozowane.

„Wet” nie został pomyślany jako luźny zbiór opowiadań o zwierzętach. Od pierwszego do ostatniego rozdziału mamy do czynienia z jedną, opartą na faktach historią, której głównym bohaterem jest sam autor. Otacza go plejada barwnych, często sympatycznych postaci, wśród których wyróżniają się pracownicy lecznicy, w której Luke stawiał pierwsze kroki jako lekarz czworonogów dużych i małych. Pojawia się także wątek miłosny, którego rozwój nie tylko my śledzimy w napięciu. I oczywiście wszelkie perypetie, których sprawcami są leczone zwierzęta. Ponieważ narratora poznajemy jako pozbawionego doświadczenia żółtodzioba, opisane przez niego przypadki budzą nie tylko ciekawość czy współczucie, ale i bardzo często śmiech. Zwłaszcza, że nigdy nie wiadomo, jak zachowa się dany pacjent, szczególnie gdy należy do gatunku egzotycznego w Europie. Może się także zdarzyć, że swojska wiewiórka wgryzie się lekarzowi w palec, a koń pozwoli mu się zbadać tylko pod warunkiem, że będzie się do niego mówić jak do czowieka.

Już na początku książki dowiadujemy się, że autor celowo pozmieniał szczegóły potrzebne do ustalenia miejsc, w których rozgrywały się pewne wydarzenia, oraz wskazujące na konkretne osoby. Być może słusznie. Bo nie każdy, kto przychodzi z potrzebującym pomocy zwierzakiem do weterynarza, jest jego czułym opiekunem. I chociaż są ludzie, którzy, mając po kilkaset sztuk bydła, potrafią płakać po każdej krowie, to dla innych, właścicieli jednego psa czy kota, liczy się tylko zysk, jak najmniej kosztów i święty spokój. Takie instrumentalne podejście zdarza się wszędzie. Luke Gamble miał z nim do czynienia nie tylko w Wielkiej Brytanii, ale nawet w Indiach w przypadku świątynnych słoni. Na szczęście nie brak też pasjonatów, nawet takich, którzy sami nie bardzo umieją zadbać o swoje potrzeby, ale zwierzętom zapewniają miłość i dobre warunki. I oni w tej książce zajmują ważne miejsce. Bez niektórych z nich Luke Gamble nigdy nie wpadły na pomysł założenia fundacji.

„Wet. Moi wspaniali dzicy przyjaciele” czyta się błyskawicznie. Nie sposób się nie zaangażować w  historię, w której do samego końca dzieje się tak wiele, a obok spraw poważnych figurują zwykłe i codzienne. Gdzie ludzie i zwierzęta są tak samo ważni. To lekka, pozbawiona medycznego żargonu książka, która zajmująco pokazuje plusy i minusy zawodu weterynarza. Przeczytamy w niej o wyzwaniach, większych i mniejszych sukcesach, przełomowych chwilach. A przede wszystkim o odpowiedzialności i miłości do zwierząt, które nie kończą się po zejściu z dyżuru czy wzięciu urlopu.

Za książkę dziękuję wydawnictwu W.A.B.

Bałkańskie pogorzelisko

Téa Obreht, Żona tygrysa, tłum. Bogna Piotrowska i Małgorzata Rejmer, wyd. Drzewo Babel

Książka-niespodzianka! Z okładki spogląda niewinna, anielska twarz młodziutkiej Téi Obreht (najmłodszej laureatki Orange Prize, najbardziej prestiżowej brytyjskiej nagrody literackiej!), która przeczy bagażowi doświadczeń kryjących się wewnątrz „Żony tygrysa”. W środku lśniące kartki, których biel przesłania baśniowość fabuły doprawiona gorzką dawką realizmu. Przyjemny, fizyczny ciężar książki szybko zostaje zapomniany, gdy zanurzamy się w tej powieści o Bałkanach, wojnie, śmierci i coraz głębszych ranach między ludźmi, których połączyła wspólna historia i ziemia. O tym, jak skomplikowane były ich losy, świadczy choćby krótka opowiastka o pewnej strzelbie, jej przechodzeniu z rąk do rąk i okolicznościach, w jakich była używana.

Takich powiastek, a także dłuższych historii jest w „Żonie tygrysa” znacznie więcej. Niektóre sięgają kilkadziesiąt, inne zaledwie kilka lat wstecz lub dzieją się współcześnie. Jedne są zapisem doświadczeń przeżytych przez bohaterów, inne wspomnieniami na granicy mitu, gdzie nie ważne jest, co się zdarzyło naprawdę, tylko jak zostało zapamiętane. W jedne jako prawdopodobne, wierzymy bez zastrzeżeń, drugie sprawiają wrażenie, jakby tylko ślizgały się po powierzchni rzeczywistości. Téi Obreht udało się wiarygodnie scalić te tak odmienne od siebie wątki, ponieważ jest rasową opowiadaczką. Tym, co je spaja są dwie najważniejsze postacie tej powieści – studentka medycyny Natalia i jej dziadek, który jako dziecko opuścił maleńką wioskę w górach i został szanowanym lekarzem. Na losach obojga zaważyła wojna domowa, ale to nie od niej wszystko się zaczęło.

Są książki, w których okrucieństwa wojenne są pokazane może bardziej dosadnie. I które potrafią skuteczniej rozliczać winnych. Obreht bardziej skupia się na długofalowych skutkach wrogości: na pozbawianiu innych godności oraz prawa do pamięci, a nawet do naturalnej śmierci ze starości, na niedostatkach codziennego życia, na bezsilności. Pojawia się także kwestia zadośćuczynienia, jakim miał przyjacielski gest darmowego szczepienia sierot, które straciły rodziców „przez naszych żołnierzy”. Albo które miało się spełnić po odszukaniu kości krewnego, pochowanego podczas wojennych lat w pośpiechu i byle jak w pierwszym lepszym miejscu po drodze. Pewne jest tylko to, że strata i cierpienie nie znają granic. Zresztą przez całą powieść autorka unika słów wskazujących na przynależność narodową czy etniczną. Nic u niej nie jest serbskie, chorwackie czy bośniackie, gdyż słowa te zbyt często piętnowały i skazywały na unicestwienie. Wyrokiem stawał się sposób wymawiania słów, inny akcent, nie takie imię lub nieodpowiednie nazwisko. Czasem jeszcze ślad na czole pobożnego muzułmanina. Albo sam fakt urodzenia się w danej rodzinie, jak to było w przypadku tytułowej żony tygrysa.

„Żona tygrysa” nie jest receptą na podziały czy naiwnym przepisem na zmianę świata. Prędzej szukaniem otuchy, pożegnaniem ze zmarłymi i próbą ulżenia żywym, którzy nie byli w stanie uchronić przed najgorszym tych, których kochali. To bogata, wielopłaszczyznowa powieść, miejscami nierzeczywista, ale zawsze bezkompromisowo wracająca do realizmu. Budzi wiele emocji i przemyśleń, także już po skończeniu lektury. Trudno wtłoczyć ją w jakieś ramy, doczepić jednoznaczne etykietki. Recenzując „Żonę tygrysa”, miałam wrażenie, że cokolwiek spróbuję o niej napisać, będzie tylko namiastką. Dlatego w podsumowaniu ograniczę się do słowa – wspaniała!

Za książkę dziękuję wydawnictwu Drzewo Babel.

Prawda stanie się Legendą - zapowiedź

Marie Lu, Legenda. Rebeliant, tłum. Marcin Mortka, wyd. Zielona Sowa


„Debiut Lu to przebój!” – Starred Publisher’s Weekly Review
„Legenda nie tylko przetrwa szum medialny, ona na niego zasługuje” – The New York Times Book Review
„Legenda to wciągająca i ekscytująca powieść dla każdego czytelnika” – Los Angeles Times
„Dystopijna powieść Lu już stała się legendą” – USA Today


Termin wydania: 17 października

Mroczna przyszłość, w której nic nie jest takie, jak się wydaje.
Dwa odmienne światy, i dwoje młodych bohaterów, którzy stają w walce przeciwko sobie.
Piętnastoletnia June – geniusz militarny kontra jej rówieśnik Day – nieuchwytny przestępca.
Ich ścieżki krzyżują się. Rozpoczyna się wyścig na śmierć i życie.

Republika, miejsce niegdyś znane jako zachodnie wybrzeże Stanów Zjednoczonych, jest uwikłana w wieczną wojnę ze swymi sąsiadami, Koloniami.
Piętnastoletnia June, urodzona w elitarnej rodzinie w jednej z najbogatszych dzielnic Republiki, jest wojskowym geniuszem. Posłuszna, pełna pasji i oddana ojczyźnie, jest wychowywana na przyszłą gwiazdę najwyższych kręgów Republiki.
Również piętnastoletni Day, urodzony w slumsach sektora Lake, jest najbardziej poszukiwanym przestępcą Republiki, ale kierujące nim motywy wcale nie są tak podłe jak by się mogło wydawać.
Pochodzący z dwóch różnych światów June i Day nie mają powodu, by się spotkać, aż pewnego dnia brat June, Metias, pada ofiarą morderstwa, a Day staje się głównym podejrzanym. Wciągnięty w śmiertelną zabawę w kotka i myszkę, Day ucieka, próbując jednocześnie uratować swą rodzinę, a June desperacko usiłuje pomścić śmierć brata.
Zbieg okoliczności sprawia, iż oboje odkrywają prawdę o wydarzeniach, przez które połączyły się ich losy. Dowiadują się też, że ich ojczyzna gotowa jest sięgnąć po wszelkie dostępne środki, by zataić sekrety.
Oszałamiająca pierwsza powieść Marie Lu, pełna akcji, napięcia i romansu, bez wątpienia wciągnie i poruszy każdego czytelnika.

Marie Lu – niegdyś dyrektor artystyczny firmy zajmującej się tworzeniem gier komputerowych „Online Alchemy”, właścicielka marki „Fuzz Academy”, obecnie autorka dystopijnych powieści.
Powieść „Legend” – pierwszy tom trylogii – Marie Lu napisała pod wpływem Wiktora Hugo. Pewnego dnia, oglądając ekranizację „Nędzników”, zaczęła zastanawiać się nad relacją między znanym kryminalistą, a detektywem. W ten sposób narodziła się June i Day oraz ich historia oparta na tej relacji.
Strona Autorki: www.marielu.org

Kolejne tomy trylogii – "Legenda. Wybraniec" i "Legenda. Patriota" - w przygotowaniu.

Marcin Mortka (tłumacz) – jest pisarzem i tłumaczem związanym z wydawnictwem Fabryka Słów. Do tej pory wydawał głównie fantastykę o podłożu historycznym. Dla Fabryki Słów napisał ponad 10 powieści.
Dla Zielonej Sowy napisał: „Przygody Tappiego z Szepczącego Lasu”.

Mandżukuo - japońska ziemia obiecana

Ella Maillart, Wysłanniczka specjalna do Mandżurii, wyd. Noir sur Blanc

Kiedy szwajcarska dziennikarka Ella Maillart pojechała w 1934 roku do Mandżurii, rejon ten był nazywany Mandżukuo i nie był już integralną częścią Chin. Jako kraina bogata w surowce naturalne stał się strategicznym miejscem dla rozwijającej się wtedy prężnie Japonii. Mandżukuo tylko formalnie było odrębnym państwem, rządzonym przez Puyi, który przeszedł do historii jako ostatni chiński cesarz. W rzeczywistości o losach Mandżukuo (i jego władcy) decydowali Japończycy, którzy rozwijali tutejszy przemysł, komunikację, zakładali nowe miasta, rozbudowywali porty i sprowadzali kolonistów. Zajęcie Mandżurii i przemianowanie jej na Mandżukuo wojska japońskie przeprowadziły, wykorzystując słabość chińskiej republiki. Ta akcesja wywołała bezskuteczne protesty na świecie.

Ella Maillart wyruszyła do Mandżukuo mniej więcej w trzy lata po tych wydarzeniach. „Wysłanniczka specjalna do Mandżurii” jest reportażem z tej podróży, odtworzonym na podstawie prywatnych notatek autorki i artykułów z „Le Petit Parisien”. Książka ta jest niczym wehikuł czasu, który przenosi nas w lata 30. dwudziestego wieku. Robi to z łatwością, gdyż styl Elli Maillart i jej sposób prowadzenia narracji nie zestarzał się. Jest szalenie nowoczesny, klarowny i powściągliwy, niemal pozbawiony prywatnych odczuć autorki. Maillart jak najmniej skupia się na własnej osobie (i płci!), chyba że opisuje sytuacje, które były aranżowane wobec niej jako obcej: Europejki i przedstawicielki białej rasy (bo kwestie ras i panowania jednej nad drugą były jak widać nieodłącznym atrybutem lat poprzedzających drugą wojną światową). Do tej kategorii można zaliczyć częste kontrole, przesłuchania przez rzesze uprawnionych do tego policjantów, bardziej ograniczonych niż – to jej uwaga - sowieccy agenci (co do bezwzględności których nie ma złudzeń)! A nawet – pobicie przez japońskich żołnierzy, przez których wagon chciała przejść.

Maillart starała się docierać w najróżniejsze rejony Mandżukuo, które wtedy pod względem wielkości było 7. państwem na świecie. Słuchała, patrzyła i skrzętnie notowała obserwacje, pogłoski, opinie, rozmowy. Szybko zorientowała się, że w Mandżukuo rządzą japońscy wojskowi, nastawieni nacjonalistycznie i z pogardą traktujący Amerykanów i Europejczyków, a w szczególności białych Rosjan. Dostrzega mentalną przepaść pomiędzy Chińczykami i Japończykami. Wspomina o incydentach związanych z bliskością granicy ze Związkiem Radzieckim. A w końcu jedzie poznać Mongołów, wobec których Japończycy mają swoje plany i widzą w nich sojuszników. Podróż Maillart nie polegała na szukaniu egzotyki. Z zapisków dziennikarki widać, że była ona obeznana z politycznymi zawirowaniami tej części świata i to pomagało jej wyciągać wiele trafnych, choć czasem bardzo kategorycznych wniosków.

W „Wysłanniczce...” znajdziemy sugestywny obraz świata, którego już nie ma. Nawet cesarz Puyi jawi się w niej jeszcze jako młody i inteligentny władca, który dostępnymi sposobami stara się zachować godność i niezależność (kontrast z marionetkowym cesarzem, którym później się stał). Bogatsi o wiedzę, która dla autorki i jej współczesnych była niedostępna, możemy przekonać się, jak zmienne bywają koleje historii. Po planach Japończyków wobec Mandżukuo pozostała tylko rozwinięta przemysłowo i komunikacyjnie część Chińskiej Republiki Ludowej, w której próżno szukać jakichkolwiek innych japońskich śladów. Jest to zwłaszcza widoczne w przypadku portu Rajin, który miał stać się punktem przeładunkowym ważniejszym niż Władywostok i Szanghaj. Ironią losu koniec rozbudowy portu Rajin został zaplanowany na rok 1945. Nie wiem nawet, czy to miejsce jeszcze widnieje na mapach. Mi nie udało się go znaleźć.

Za książkę dziękuję wydawnictwu Noir sur Blanc.

Gniew, który nie przemija

Yrsa Sigurđardóttir, Pamiętam cię, wyd. Muza

Bardzo dobra, ocierająca o zaświaty powieść o ludzkiej krzywdzie i wielkim gniewie, który nie ustaje w momencie śmierci. O nieubłaganej żądzy zemsty, która wzmaga się z upływem lat i niszczy wszystkich bez względu na skruchę, żal czy niewinność. Fani gatunku będą na pewno usatysfakcjonowani, a ci, którzy dotąd od horrorów raczej stronili, mają okazję się do nich przekonać. Niemniej moim zdaniem jakość tej książki i jej mroczniejsza z każdym rozdziałem atmosfera wynikają z doświadczenia Yrsy Sigurđardóttir przede wszystkim jako pisarki kryminałów. Stąd wątki, które na początku jednoznacznie kojarzą się z tym gatunkiem: dotyczące zaginionych ludzi – dorosłych i dzieci, śmierci, która w krótkim czasie spotyka byłych uczniów z tej samej klasy czy policyjnego śledztwa, do którego zaproszony jest jako specjalista psychiatra Freyr.

Pisarstwo tej wywodzącej się z Islandii autorki ma wiele zalet – starannie przemyślaną fabułę, bohaterów nieustępliwie wiążących ze sobą fakty i kierujących się logiką. Ich zdrowy rozsądek bywa często poddawany niełatwym próbom. A Sigurđardóttir potrafi znakomicie oddać psychikę człowieka, który nie dopuszcza do siebie dziwnych, zagadkowych zjawisk i który w każdej takiej sytuacji stara się znaleźć rozumowe wytłumaczenie. W przypadku „Pamiętam cię” powieści, która jest horrorem, granica między normalnością a trudno wytłumaczalnymi zjawiskami jest jeszcze bardziej zachwiana niż w kryminałach tej islandzkiej pisarki. Tam „dziwność” zostaje w końcu okiełznana, a jej przyczyny znajdują wyjaśnienie. Zaś w przypadku „Pamiętam cię” nigdy nie wiemy, w którym kierunku poprowadzi nas dany wątek; w dodatku konwencja horroru nie zakłada pełnego „happy endu”. Pisarka stopniowo wprowadza coraz więcej niesamowitości w fabułę, oswajając nas z nieuchronnie zbliżającą się grozą. Zdewastowane przez nieznanego wandala przedszkole i samobójcza śmierć starszej pani nie zapowiadają historii, której źródło tkwi w wydarzeniach sprzed kilkudziesięciu lat, a na dodatek jej bohaterem jest... duch!

Fabuła dłuższy czas biegnie dwutorowo. Śledzimy zatem losy psychiatry, którego dziecko zaginęło bez śladu podczas zabawy w chowanego, oraz pewnego małżeństwa, które razem z przyjaciółką wyrusza na odwiedzaną tylko latem przez turystów wyspę, by wyremontować stary dom i zamienić go w schronisko. Nic nie wskazuje na to, by ścieżki życiowe tych osób wcześniej się przecięły, by Gardar, Katrin i Lif spotkali się już z lekarzem Freyrem i mieli jakikolwiek związek z jego synkiem Bennim. A jednak w kulminacyjnym momencie Yrsa Sigurđardóttir zaskoczy nas swoją umiejętnością wiązania wydawałoby się odległych od siebie wątków.

Nowa powieść Sigurđardóttir to także kolejna odsłona życia na Islandii – z jej trudną z powodu warunków naturalnych przeszłością oraz teraźniejszością, która po krachu finansowym stawia przed Islandczykami nowe wyzwania. Całość czyta się bardzo dobrze, nawet pomimo pewnych drobnych niezręczności w tłumaczeniu.

Za książkę dziękuję wydawnictwu Muza.

Kola, frytki i Stepahanie Plum!

Janet Evanovich, Stephanie Plum. Po trzecie dla zasady, wyd. Fabryka Słów

Z tak lekkim kalibrem książki chyba jeszcze nigdy nie miałam do czynienia. „Po trzecie dla zasady” jest kolejną częścią serii ze Stephanie Plum w roli głównej. Mimo to nie jest konieczna znajomość poprzednich tomów, by się szybko zorientować, kto jest kim w świecie Stephanie. Bohaterką cyklu jest młoda dziewczyna, która pracuje w agencji swojego kuzyna Vinniego. Jego firma udziela poręczeń za przyłapanych na gorącym uczynku tych obywateli, którzy akurat nie dysponują gotówką potrzebną, by opuścić areszt. Agencji zależy, by jej klienci stawiali się na wyznaczonych rozprawach, bo tylko wtedy dostaje zwrot wpłaconej kaucji. Stephanie Plum należy do tzw. łowców nagród, których zadaniem jest doprowadzenie podejrzanego na rozprawę w sytuacji, gdy osoba ta nie wyraża na to ochoty. Z różnych przyczyn. Najczęściej Stephanie ma do czynienia z pomniejszymi oszustami i krętaczami, a bywa że nawet i z uzbrojonymi członkami gangów.

Postać głównej bohaterki została tak skonstruowana, by mogło ją polubić jak najwięcej kobiet. Trudno rywalizować z ideałem, a Stephanie mimo wielu zalet nim nie jest. Lubi dobrze zjeść i dopiero po posiłku martwi się o dietę. Chociaż stara się być profesjonalistką, zdarza jej się zapomnieć torebki z kajdankami, rewolwerem i gazem pieprzowym. A już na pewno bez poważnego powodu nie będzie biegać o poranku dla zachowania dobrej kondycji. I jeśli zimą założy czapkę na głowę, ściągnie ją dopiero u siebie w domu, by w ciągu dnia nie wyglądać jak mop. Stephanie ma też swoją sympatię, policjanta Morellego, co do którego uczuć nigdy nie ma stu procentowej pewności. Słowem, jest zwyczajną młoda dziewczyną, która nie przypomina nieprzeciętnie silnej seksbomby z IQ geniusza. Za to pozytywnie się wyróżnia na tle swoich koleżanek, zwłaszcza byłej prostytutki Luli, która uwielbia „rzucanie mięsem” i tylko czeka, by kogoś „rozwalić”.

Fabuła tej książki jest poukładana, jednolita stylistycznie, a jej spoiwem jest postać dobrotliwego Wujaszka Mo. Powszechnie lubiany sprzedawca słodyczy i lodów podpada młodemu policjantowi, a następnie tajemniczo znika ze swojego sklepu i mieszkania. Plum musi go odnaleźć, a zamiast tego natrafia na trupy dilerów narkotyków. To wątek, który – im bliżej końca powieści – tym bardziej intryguje.

Powieść „Po trzecie dla zasady” zasadza się na prostym pomyśle, prostej fabule i prostych bohaterach. Ani nie wzbogaci Twojego życia wewnętrznego, ani nie dowiesz się z niej nic nowego o świecie czy o samych Stanach Zjednoczonych, gdzie trafiła na listę bestsellerów (co najwyżej tylko o wyższości amerykańskiego buicka nad japońskim nissanem). Ale ma jeden niepodważalny plus – daje wolność. Można ją czytać wszędzie i na urywki – w zatłoczonym tramwaju na plecach współpasażera, w poczekalni u dentysty, przed ważnym spotkaniem na rozluźnienie. W każdej chwili można ją zacząć czytać lub odłożyć na bok. Nawet kilka dni przerwy w lekturze nie robi różnicy. W dowolnym momencie można do niej powrócić bez zastanawiania się, co było wcześniej, bez poczucia, że wypadło się z rytmu. Historia Stephanie Plum jest dobra dla czytelniczych maniaków, dla tych, którzy czasem muszą przeczytać coś lekkiego i niezobowiązującego, jako przerywnik w wysiłku umysłowym.

Dla uzależnionych od czytania, dla potrzebujących adrenaliny i lubiących amerykańską zwyczajność z rewolwerem i wścibską sąsiadką w każdym domu!

Za książkę dziękuję wydawnictwu Fabryka Słów.

PS. Premiera 31 sierpnia!

 

http://www.fabryka.pl/ksiazki/po-trzecie-dla-zasady-janet-evanovich-3028792/

Kopciuszek zbuntowany

Stefan Zweig, Dziewczyna z poczty, seria Nowy Kanon, wyd. W.A.B.

Dotąd z twórczością Stefana Zweiga miałam do czynienia tylko raz. Biografia o Marii Antoninie wzbudziła we mnie współczucie wobec francuskiej królowej, która w oczach poddanych stała się usposobieniem zbytku i zła. Podczas gdy Zweig dostrzegał w niej młodziutką, przestraszoną dziewczynę, zmuszoną do dorastania w niesprzyjającym jej środowisku, niesłusznie obwinianą za brak następcy tronu. „Dziewczyna z poczty” to fikcja, ale jej ramy czasowe i psychologiczna wiarygodność nie pozwalają na obojętność. Wymagają tej samej powagi, co wydarzenia autentyczne, a pisarskie rzemiosło Zweiga ułatwia to zadanie. Ponadto, wnioskując z posłowia autorstwa Tomasza Małyszka, pisarz również doświadczył podobnego odrzucenia, które stało się udziałem jego bohaterów.

Nie spodziewałam się, że w trakcie lektury „Dziewczyny z poczty” będę wstrzymywać oddech i czuć uścisk serca, myśląc o doli Christine Hoflehner. Że pełen uczuć ton tej książki - tak inny od współczesnej powściągliwości - przestanie mi przeszkadzać, a nawet w prost przeciwnie – będzie doskonale pasował do buntu wobec świata, który takim, jak Christine i Ferdinand zabiera wszelką możliwość czerpania z niego garściami i kierowania losem według własnego uznania. Ta emocjonalność mogłaby nawet bardziej pasować do romansu, ale „Dziewczynie z poczty” daleko do tego gatunku prozy. Zamiast miłość stykamy się w niej z wyobcowaniem, frustracją oraz uczuciem postawienia pod ścianą, skąd krok w jakimkolwiek kierunku jest niemożliwy. Dwójkę bohaterów łączy nie tyle namiętność, co wzajemne zrozumienie i rodzaj przymierza wobec nieprzychylnego im świata.

Christine i Ferdinand to przedstawiciele straconego pokolenia, którego najlepsze lata przypadły na czas pierwszej wojny światowej. Jednak to nie utrata młodości wywołuje ich gniew. Zmiany polityczne i ekonomiczne zepchnęły ich na margines, do miejsca, z którego nie wyzwolą ich ani najlepsze chęci, ani najcięższa praca. Życie na granicy nędzy i zależność od innych, zwłaszcza od państwa i biurokracji, budzi w nich i wściekłość, i rozpacz. Wywołuje upokorzenie i bezsilność. Tym silniejsze, że tuż obok żyją inni, tak samo oddychający i chodzący, a jednak swobodni w kierowaniu własnym życiem i nie zmuszani odmawiać sobie najdrobniejszej błahostki czy rozrywki. To ludzie o odpowiednich posadach bądź rodowych fortunach, ci, którym los nie odebrał wszystkiego i nie pozostawił na poboczu jak niepotrzebnego rupiecia.

Bohaterami Zweiga nie są ludzie o roszczeniowej postawie bez pokrycia. Odarci ze złudzeń, widzą swoje położenie z przenikliwością, która przyprawia ich o gorycz. Dla Christine życiową lekcją okazał się pobyt w hotelu na zaproszenie bogatej krewnej. Miła i ekscytująca z początku wizyta otworzyła jej oczy na własną pozycję i dalsze perspektywy. Ferdinand stracił złudzenia co do swojej przyszłości, kiedy okazało się, że nie będzie mógł dokończyć przerwanych wojną studiów, a jego nabyte na Syberii kalectwo, ba, nawet obywatelstwo! zostały zakwestionowane przez urzędy.

W czasach, gdy znalezienie pracy nie jest czymś oczywistym, a dobre wykształcenie przestało być furtką do sukcesu, wymowa „Dziewczyny z poczty” pozostaje boleśnie aktualna. Gdyby Stefan Zweig Zweig żył w naszych czasach, jego bohaterowie byliby pokoleniem żyjącym za tysiąc złotych/euro miesięcznie, zatrudnianym na „śmieciowych” umowach lub poniżej swoich kwalifikacji. „Dziewczyna z poczty” jest krzykiem rozpaczy, który ma ponadczasową siłę poruszania. Jest głosem tych wszystkich, których życie upływa od wypłaty do wypłaty, pełne niezbędnych wydatków i wyrzeczeń, bez nadziei na zmianę. Słusznie znalazła się w Nowym Kanonie.

Za książkę dziękuję wydawnictwu W.A.B.

JaponoPolka

Anna Ikeda, Życie jak w Tochigi. Na japońskiej prowincji, seria Terra incognita, wyd. W.A.B.

Dlaczego warto sięgnąć po kolejną pozycję o egzotycznej Japonii? Powodów jest kilka. Anna Ikeda – poprzez małżeństwo członkini japońskiej rodziny – może nam więcej powiedzieć na jej temat, tkwiąc w sieci nieuniknionych, rodzinnych i dobrosąsiedzkich powiązań. Jako „pełnoetatowa” mieszkanka Japonii doświadcza tych samych udogodnień i uciążliwości, co przeciętny Japończyk. Ba, ona sama uważa, że jej cudzoziemskie pochodzenie częściej ułatwia jej życie niż przeszkadza (w końcu czego się można spodziewać po niewychowanej w japoński, czyli w jedyny słuszny sposób gaijince?!). Autorka ponadto mieszka daleko od Tokio, Osaki, Kioto i innych miejsc, o których przeciętny Europejczyk ma jeszcze jako takie pojęcie i które obowiązkowo zwiedziłby podczas wycieczki po Kraju Kwitnącej Wiśni. Nie wiedziałby jednak, że w prefekturze Tochigi, na północy wyspy Honsiu, znajdują się przepiękne lasy, góry i jeziora oraz niezwykłe, wpisane na listę UNESCO kompleksy świątyń, wypełnione wielobarwnym tłumem podczas świątecznych parad. Gdy jeszcze dodamy do tego pełen swady język oraz ironiczne poczucie humoru, które jest skierowane zarówno na japońską rzeczywistość, jak i osobę autorki, a także zapewnienie, że nie jest to obiektywna relacja, tylko opis jej prywatnego życia w Japonii – w rezultacie otrzymujemy książkę szczerą, subiektywną, często dowcipną, w której nie brak i zachwytu, i zdrowego dystansu. A te odnoszą się do różnych aspektów japońskiego stylu bycia.

Anna Ikeda zaprasza nas na nieprzetarte przez turystów szlaki. Dzięki niej usłyszymy po raz pierwszy o powszechnych na ulicach japońskiej prowincji urządzeniach do oczyszczania ryżu. I dowiemy się, jakiej tradycyjnej potrawy nie zjedzą nawet bezpańskie koty. A także dlaczego podjęcie pracy w buddyjskich przedszkolach to śmiertelna pułapka dla nauczyciela przyzwyczajonego do dyscypliny oraz ile lat zdobywał szczyt pewnej świętej góry bardzo ważny dla historii miasta Nikko mnich. Autorka nie poszukuje sensacji, docenia to, co jest dobrego w Japonii, jednak bez ulegania bałwochwalczym zachwytom i dostosowywaniu się na siłę. W jej książce jest miejsce i dla kawiarni z kotami, i dla mało znanego Muzeum Oświęcimia. A także dla całej prawdy o japońskich przyjaciółkach i ceremoniach ślubnych. Znajdziemy w niej nawet podaną dokładnie co do kilometra odległość do najbliższego supermarketu od domu autorki (co wbrew pozorom nie jest banalną informacją, szczególnie zimą). Anna Ikeda czerpie z własnego doświadczenia, a my kibicujemy jej, gdy stara się sprostać wymogom japońskiej uprzejmości, skrajnym warunkom pogodowym czy humorom teściowej.

To właśnie osobiste spojrzenie oraz zwrócenie uwagi nie tylko na atrakcje turystyczne sprawiają, że „Życie jak w Tochigi” czyta się z tak dużym zaciekawieniem i przyjemnością. Anna Ikeda z jednej strony dzieli się z nami swoimi spostrzeżeniami jako osoba z zewnątrz, z drugiej – w otoczeniu pełnym babć, cioć i innych członków rodziny męża - ma wgląd w sprawy niedostępne przypadkowemu przybyszowi z Europy. Choćby takim, jak związek japońskiej prababci z samym cesarzem!

Za książkę dziękuję wydawnictwu W.A.B.

Rozstrzygnięcie konkursu!

Dwa tomy "Zbieracza  Burz" Mai Lidii Kossakowskiej wygrywa zaba233, którą/którego proszę o podanie adresu na maila jurczyk.anna@gmail.com

Wszystkie odpowiedzi były poprawne, a niewielka liczba uczestników konkursu (wiadomo - wakacje!) tylko ułatwiła podjęcie decyzji :) Zwłaszcza, że Pablos odpadł, bo nie spełnił warunków uczestnictwa w konkursie.

Dziękuję wszystkim za udział! Do następnego razu!

Pod szczęśliwą gwiazdą jest miejsce dla każdego

Kazimierz Orłoś, Dom pod Lutnią, wyd. Wydawnictwo Literackie

Po lekturze „Domu pod Lutnią” jedno nie ulega wątpliwości – Orłoś to mistrz słowa, mistrz krótkiej frazy, której używa tak, jak fotograf migawki w aparacie fotograficznym. Kilka zdań, krótkich i oszczędnych, czasem nawet pozbawionych orzeczenia, tworzy sugestywny obraz, w którym jest miejsce i dla człowieka, i dla jego otoczenia. To dlatego przyroda w „Domu pod Lutnią” nie przytłacza, choć jest tak wszechobecna. W końcu akcja powieści rozgrywa się na mazurskiej wsi po zakończeniu wojny. Mieszkanie poza wielkomiejskim rytmem wiąże się z bliskością natury, a sprzyja temu nie tylko praca na roli, ale i brak powszechnych współcześnie rozrywek w postaci telewizji, internetu czy gier komputerowych. To świat, w którym dzieci spędzają całe dnie na dworze, a po szkole, w ciepłe dni idą łowić raki i ryby w jeziorze albo jeżdżą na łyżwach zimą.

Brzmi sielankowo i rzeczywiście ten nastrój w powieści dominuje. U Orłosia, na Mazurach, zaledwie kilka lat po wojnie, w zgodzie żyją przesiedleni Ukraińcy, szukający swojego miejsca Polacy i mieszkający tu z dziada pradziada Mazurzy. Tomek, który przyjechał do dziadka z Warszawy, bawi się z miejscowymi chłopcami, nie zwracając uwagi na ich mowę i wtrącanie niemieckich słówek. Wspólnie wysyłają do bitwy ołowiane żołnierzyki – Anglików na koniach, polskich ułanów i polską piechotę, niemieckich grenadierów. Pułkownik Bronowicz, który uciekł od nieudanego małżeństwa i szarej, powojennej rzeczywistości stolicy, ponownie znajduje miłość w osobie młodej Mazurki. Ale najpierw odkupuje (nie zajmuje!) gospodarstwo od Frau Kalinowski, która zdecydowała się na wyjazd do Niemiec. I dziadek i wnuk zostają zaproszeni na wesele przez pracującego u pułkownika młodego Ukraińca, Wasyla.

Owszem, są ludzie, którzy nie chcą wspólnoty opartej na szacunku wobec konkretnego człowieka, bez oglądania się na jego przynależność narodową czy religijną. Wolą pielęgnować dawne krzywdy (jak rodzina nauczycielki z Wilna) lub szukać wroga (jak komunistyczne władze). O tym, że wciąż trwają ponure lata 50., przypominają wizyty ubeków, ich groźby pod adresem pułkownika, możliwość utraty gospodarstwa. W lasach nadal czają się partyzanci, prowokatorzy, a może zwykli bandyci. Przecież także Tomek znalazł się daleko od domu, od matki i babci, ponieważ ich los stał się zbyt niepewny po aresztowaniu jego ojca. Opiekujący się chłopcem pułkownik grywa w szachy ze starym Mazurem, który zmuszony jest donosić na sąsiada.

Jeśli tylko mogę coś zarzucić tej powieści, to brak wyraźnie zarysowanego celu, do którego zmierza jej fabuła. Mimo czasem nieprzyjemnych, a nawet groźnych momentów, żaden z nich nie przeradza się ostatecznie w nic, co mogłoby przeważyć szalę i popchnąć akcję w określonym kierunku. Tak jakby zamiarem autora było uchwycenie harmonii, która trwa tu i teraz, na przekór zmianie ustroju, wojennym latom i głęboko zakorzenionym uprzedzeniom. Bez ukrywania, ale i bez skupiania się na ich niszczycielskim wpływie. Inna sprawa, że pokazanie codzienności w jej najzwyczajniejszej odsłonie jest w literaturze większym wyzwaniem niż spektakularny zwrot akcji.

„Dom pod Lutnią” ma płynną narrację, choć prowadzoną z punktu widzenia różnych osób, zazwyczaj pułkownika Bronowicza i jego wnuka Tomka. Z racji wieku i codziennych zajęć ich doświadczenia dają inny obraz życia w Lipowie, ale są jak dwie strony tej samej monety. Kiedy po Tomka przyjeżdża matka, powieść urywa się, jakby nagle zabrakło głosu i spojrzenia młodości. To moment, w którym niektórzy czytelnicy mogą poczuć się "oszukani" brakiem wyraźnego zakończenia. Dlatego lepiej jest delektować się sposobem napisania tej powieści niż jej treścią. A wtedy, być może, czeka Was miła niespodzianka...

Za książkę dziękuję Wydawnictwu Literackiemu.

Konkurs! Do wygrania "Zbieracz Burz" Mai Lidii Kossakowskiej!

Maja Lidia Kossakowska - laureatka Nagrody im. Janusza A. Zajdla 2006, Srebrnego Globu, Złotego Kota i Śląkfy. Autorka fantastyki, szczególnie angelologicznej. Do tego nurtu należy właśnie m.in. dwutomowa powieść "Zbieracz Burz" - do wygrania w tym KONKURSIE! - oraz wznowione wydanie "Siewcy Wiatru", które ukazało się nakładem Fabryki Słów po raz kolejny w czerwcu.
Egzemplarze konkursowe są nieczytane.

Pytanie konkursowe: Które wydanie "Siewcy Wiatru" ukazało się w tym roku w czerwcu?

Odpowiedzi szukaj na stronie Fabryki Słów www.fabrykaslow.com.pl

Warunki uczestnictwa:
- jeśli jeszcze nie jesteś obserwatorem witryny Łowisko książek, przyłącz się do niej (w prawym górnym rogu)
- bycie obserwatorem nie wiąże się z żadnymi kosztami lub innymi zobowiązaniami
- zamieść odpowiedź w komentarzach
- jeśli jest to niemożliwe, rozwiązanie prześlij (jako członek witryny) pod adresem jurczyk.anna@gmail.com
- masz czas do 1 sierpnia (środa) do północy
- powodzenia!

Szybki oddech nowoczesności

David Louis Edelman, Infoszok, tom I trylogii „Skok 225”, wyd. Fabryka Słów

„Infoszok” to rzeczywistość dynamiczna, nowocześniejsza niż byśmy mogli zakładać w najbardziej futurystycznych fantazjach. Pod tym względem Edelman wyprzedził nas o tysiąclecia, a jego wizja przyszłości jest oryginalna i przemyślana w najdrobniejszych szczegółach. Dlatego znajdujemy w niej specyficzny system władzy, nowe religie i powiązaną z nimi działalności ich wyznawców, zupełnie inną strukturę społeczną i ekonomiczną oraz rynek zaspakajający nieznane wcześniej potrzeby. Oczywiście nie brak tu i wzmianek o tych, którym nie odpowiada rozmach technologiczny i niespokojne tempo życia, ale akurat w tym tomie nie dowiemy się o nich zbyt wiele.

Dla bohaterów „Infoszoku” nasz 20. i 21. wiek to czasy ginące w pomroce dziejów (coś jak dla nas epoka kamienia łupanego), bo dla nich historia na dobre zaczęła się od buntu myślących maszyn, upadku nauki i jej odrodzeniu w osobie Sheldona Suriny. Od tej pory ludzkość wkracza na nową, nanotechnologiczną drogę, która pozwala zapanować jej nad ograniczeniami ciała i kłopotliwością fizjologii. Ludzki organizm został naszpikowany mikrorobocikami, które - sterowane specjalnymi programami - kierują metabolizmem, uspokajają bicie serca, przynoszą ulgę astmatykom i innym przewlekle chorym, obniżają lub podwyższają ciśnienie, a nawet... pomagają przybrać pokerową minę lub zmienić kolor oczu. Miliardy ludzi nie wyobrażają sobie życia bez takich udogodnień. Dlatego inżynierowie zajmujący się bio/logiką i i zatrudniające ich firmy prześcigają się w wypuszczaniu na rynek ulepszonego oprogramowania dla ludzkiego ciała.

„Infoszok” opowiada właśnie o specjaliście i biznesmenie z branży bio/logicznej. Natch to człowiek utalentowany i ambitny, który musi się dostosowywać do obowiązujących wymogów, wizjoner, który nie boi się ryzyka. Mimo to musi po drodze przełknąć niejedną gorzką pigułkę, zanim uda mu się wypromować swoją firmę i produkty. To zresztą sprawia, że główny bohater jest tak wielowymiarowy i przekonujący jak żywa postać. Kibicujemy jego poczynaniom, mając jednocześnie świadomość jego wad i kontrowersyjnych etycznie decyzji. Akcja powieści biegnie dwutorowo. Poza aktualnymi wyzwaniami stojącymi przed Natchem, poznajemy wcześniejsze losy jego samego i jego matki. Dzięki temu świat przyszłości i jego specyfika, choć tak złożone, szybko przestają być dla nas obce. Ba! Wręcz wydają się oczywistą konsekwencją postępu!

„Infoszok” pulsuje nowoczesnością i zaawansowaniem cywilizacyjnym. To ich rytm niesie nas przez całą powieść, nie przestając zadziwiać rozmachem i pomysłowością. Jednak książka ta nie jest tylko pochwałą ludzkiego umysłu. Gdyby ściągnąć z niej przyszłościowy sztafaż, okazałoby się, że zbyt dobrze są nam znane obłuda i instrumentalizm, wyścig szczurów, prawo silniejszego (i bogatszego) oraz marketing, który daje nam pozorny wybór zakupu określonych produktów i usług, a także szczególnie silne powiązania ekonomii i polityki. Niemniej wizja przyszłości Edelmana fascynuje, bo jej propozycja nie przypomina żadnej innej, występującej dotychczas w literaturze science-fiction. Dla mnie ciekawym zabiegiem jest wykorzystanie w tekście trójwymiarowych kodów kreskowych. Ich skanowanie i odczytywanie zapisanych w nich informacji to dodatkowa frajda.

Za książkę dziękuję wydawnictwu Fabryka Słów.

"Pas Deltory" - świetny wstęp do Tolkiena

Emily Rodda, Puszcze Milczenia i Jezioro Łez, to. 1 i 2 cyklu „Pas Deltory”, wyd. Egmont

Jesteśmy, moje dziecko i ja, po lekturze dwóch pierwszych tomów cyklu „Pas Deltory”. I wiem już, że młodzież nie popuści, dopóki nie pozna tej całej, zawartej w ośmiu tomach historii. Jej fenomen zasadza się na prostym pomyśle, do ogarnięcia przez młodszego czytelnika, ale podanego w sposób daleki od naiwności. Pojawiają się w niej częste zwroty akcji, niespodzianki losu, niebezpieczeństwa oraz zadania, które wymagają nie tylko siły fizycznej, ale przede wszystkim sprytu i inteligencji. Ta opowieść przypomina pod tym względem baśnie, w których skarb czy rękę królewny zdobywa nie ten, kto jest bogaty, posiada rycerski rynsztunek i pięknego rumaka, ale ten, kto ma giętki umysł.

Takich bohaterów w „Pasie Deltory” jest kilku. Razem tworzą jedną drużynę, której głównym celem jest odnalezienie wszystkich klejnotów zdobiących pewien magiczny pas. Tę ozdobę własnoręcznie wykonał pewien kowal, pierwszy król Deltory, po to, by chroniła ona jego, jego potomków oraz całe królestwo przed Władcą Mroku. Minęło kilka wieków zanim pas został podstępnie zniszczony, a obdarzone mocą szlachetne kamienie ukryte w najbardziej tajemniczych i groźnych miejscach królestwa. Na ich poszukiwania wyruszają nastoletni Lief i mający chronić go Barda, jedyny dorosły biorący udział w wyprawie. W tomie „Puszcze Milczenia” dołącza do nich jeszcze osierocona Jasmine z krukiem Kree i małym stworzonkiem Filim. A w „Jeziorze Łez” - uratowany przez trójkę przyjaciół Manus, członek plemienia Raladów.

Język powieści jest mało skomplikowany, a opisy nie przesłaniają jej bardzo przygodowej fabuły. Emily Rodda (pod tym pseudonimem kryje się Australijka Jennifer Rowe) postawiła nacisk na to, by w tej historii dużo się działo. Przeszkody, na jakie natykają się jej bohaterowie, są za każdym razem inne i wymagają różnych rozwiązań, by wyjść cało z matni. Lief, Barda i Jasmine mają do czynienia z łamigłówkami, zagadkami, pismem obrazkowym, strażnikami ważnych przejść, potworami kryjącymi się za iluzją i tymi, które atakują znienacka i bez użycia kamuflażu, oraz z miejscami i przedmiotami pełnymi magii, nie zawsze tej dobrej. Autorka tak skonstruowała poszczególne rozdziały, że na ich końcu akcja ulega zawieszeniu, a poszukiwacze klejnotów stają przed nowym wyzwaniem lub poznają fakty stawiające sukces wyprawy pod znakiem zapytania. Ten zabieg okazuje się niezwykle skuteczny w podsycaniu ciekawości tym, co zdarzy dalej.

Innym walorem cyklu „Pas Deltory” są relacje pomiędzy jego bohaterami. Na początku nieufni wobec siebie, szybko rozumieją, że powodzenie misji i osobiste bezpieczeństwo zależą od współdziałania. Kiedy mijają pierwsze animozje pomiędzy dorosłym Bardą a nastolatkiem Liefem, a Jasmine dowodzi swojej lojalności, drużyna zaczyna darzyć się przyjaźnią i wzajemną troską. Nikt nikogo nie zostawia na pastwę losu, nie oszukuje przy podziale skąpych racji żywnościowych. Wszyscy tak samo dzielą trudy i znoje wędrówki.

Seria „Pas Deltory”, sądząc po tomie pierwszym i drugim, jest pełną przygód historią z pozytywnym przesłaniem. Świat, o którym opowiada, został przedstawiony w uproszczony sposób, ale takie wartości - jak przyjaźń, uczciwość, oddanie szlachetnej sprawie, współpraca i odwaga - zostały mocno w niej zaakcentowane. Z tych powodów świetnie nadaje się dla młodszych czytelników. Na pewno będzie to dla nich wspaniała rozgrzewka przed sięgnięciem po „Władcę Pierścieni” Tolkiena!

Za pierwsze dwa tomy dziękuję wydawnictwu Egmont.

Kieliszek grappy z komisarzem Brunettim

Donna Leon, Ukryte piękno, wyd. Noir sur Blanc

Z wielką przyjemnością czytam jej książki od około piętnastu lat. Chociaż Donna Leon jest Amerykanką, jej kryminały są bardzo włoskie. Napisane tak, jakby ich autorka od zawsze mieszkała w Wenecji, gdzie rozgrywa się ich akcja. Tak naprawdę osiadła ona w tym mieście dopiero w latach 80. Jeśli można autora sądzić po dziele, Wenecja stała się dla Donny Leon prawdziwym domem. Zdradza to wiele szczegółów, które nie dotyczą jednak atrakcji dla turystów. Dla nich plac przy jakimkolwiek weneckim kościele jest pretekstem do zrobienia fotografii, a nie do wspomnień o tym, jak dobrze się tu grało w nogę w dzieciństwie, gdy w sklepie obok zamiast suwenirów sprzedawano jeszcze aromatyczne sery. Bohaterowie Donny Leon są wiarygodni, bo w psychologiczny obraz ich sylwetek jest wpisana ciągłość najbliższego świata, jego przeszłość, zmiany obyczajowe i wyzwania współczesności. W książkach tej najbardziej weneckiej z Amerykanek nie brak zbrodni i ludzkich tragedii. O wiele posępniejsze jest to, co za nimi stoi – niewydolność włoskiego państwa, postępująca korupcja, oddanie w ręce mafii kluczowych dla życia i zdrowia obszarów, a co najgorsze, jej całkowita bezkarność.

Tak jest również w „Ukrytym pięknie”, które jest jeszcze spokojniejsze niż inne części opowiadające o komisarzu Guido Brunettim, jego oddanych pomocnikach (zwłaszcza nieocenionej signiorinie Elettrze), nieudolnym szefie oraz o rodzinie, z którą rozmowy upływają mu podczas smakowitych posiłków. Sensacja i szybka akcja towarzyszą w „Ukrytym pięknie” zagadnieniom bardziej typowym dla literatury obyczajowej. Od takich, które są ponadczasowe i dotykają nas na poziomie jednostki, jak nasze zamiłowanie do plotek, podejrzeń o romanse, powierzchowność oceny, niezdrową i szukającą sensacji ciekawość czyimś prywatnym życiem lub, wprost przeciwnie, niedostateczne poświęcenie uwagi osobie, którą los postawił na naszej drodze zaledwie na chwilę. Aż po problemy, które przyniosły ze sobą ostatnie dziesięciolecia – etyczność robienia interesów z Chinami, niemożliwy do opanowania nielegalny obrót śmieciami i przeterminowanymi lekami, coraz większe zanieczyszczenie środowiska i niewielka skuteczność służb publicznych, powołanych do uporania się z tym negatywnym zjawiskiem. Do tego dołączmy jeszcze przemoc wobec kobiet oraz wewnętrzne pęknięcie dzielące Włochy na rozwiniętą północ i zacofane południe.

Można by sądzić, że „Ukryte piękno” jest lekturą ciężką, ale nic bardziej mylnego. Po prostu tym różni się od typowego kryminału, że nie zapomina się jego treści po przeczytaniu ostatniej strony. Co ja osobiście uważam za plus. Powieść napisana jest z polotem, z naturalnością wprowadza kilka wątków, których dalszego rozwoju nie jesteśmy pewni. Akcja toczy się wartko, ale to, co najistotniejsze, rozgrywa się pomiędzy bohaterami na poziomie rozmowy. Może tylko nie zawsze w otoczeniu starych pałaców, w takich samych od lat barach, gdzie wszyscy się znają od pokoleń czy na pokładzie wodnego tramwaju pływającego po weneckich kanałach. W zamian Donna Leon dorzuca szczyptę luksusu – trochę włoskiego szyku i mody, splendor hrabiowskich tytułów i opis wykwintnego jedzenia.

Za książkę dziękuję wydawnictwu Noir sur Blanc.

W Afganistanie nazywano ją siostrą

Dorota Kozińska, Dobra pustynia, seria Terra incognita, wyd. W.A.B.

Czy można coś jeszcze dodać do powieści, filmów i reportaży o Afganistanie? Czy temat ten się już nie zużył, a problemy tego regionu przesłoniły inne, bardziej zapalne punkty na świecie, jak choćby Syria? W mediach o sprawie afgańskiej mówi się już właściwie tylko w kontekście wyprowadzenia stamtąd sił NATO. A mimo to Dorota Kozińska udowadnia swoją książką, że jeszcze nie wiemy wszystkiego o Afganistanie, a zwłaszcza o jego mieszkańcach. Sama przebywała wśród nich przez kilka miesięcy, ucząc jako wolontariuszka języka angielskiego afgańską młodzież. Myli się jednak ten, kto sądzi, że będzie mieć do czynienia wyłącznie z zapisem pedagogicznych zmagań w nietypowych warunkach.

„Dobra pustynia” przypomina intrygujący skomplikowanym wzorem i intensywnymi barwami patchwork. W tej niespełna 200-stronicowej książce jest chyba wszystko: czterdziestostopniowy upał, wszędobylski kurz, drzewka morwowe, ręcznie tkane dywany, Kabul jako miasto róż i tulipanów z dziecięcych wspomnień przyjaciółki autorki, parda, czyli tradycyjne rozdzielenie świata męskiego i kobiecego, wojna ze Związkiem Radzieckim i liżący rany żołnierze Aleksandra Wielkiego, zmiany klimatyczne, przez które kwitnące niegdyś afgańskie prowincje powoli pustynnieją, następujący kolejno po sobie wodzowie i królowie, fałdzista spódnica, która jednak może niedopuszczalnie odsłonić kawałek damskiej łydki, a także mali chłopcy bawiący się wśród rdzewiejących czołgów. A przede wszystkim - jeden kraj, a tak wiele narodowości i wszystkie zadawnione urazy pomiędzy nimi.

„Dobra pustynia” to także opis spotkania z Innym, do którego nie są w stanie przygotować żadne podręczniki. Potrzebna jest wrażliwość, inteligencja i cierpliwość, umiejętność powstrzymania się od szybkich osądów i oceniania świata według zasad obowiązujących tysiące kilometrów dalej. Dorocie Kozińskiej ich nie zabrakło. Autorka doceniła zaproszenie do prywatnego świata afgańskiej rodziny, a dzięki temu jej książka nie przypomina żadnej innej pozycji o Afganistanie.

Dorota Kozińska każdemu zjawisku, każdej sytuacji poświęca tak samo dużo uwagi, jak politycznym zawiłościom Afganistanu. To, co na początku wydaje się nam chaotycznością, przeskakiwaniem z tematu na temat, jest tak na prawdę próbą uchwycenia specyfiki tego państwa oraz próbą zrozumienia samych Afgańczyków. Emocjonalny, osobisty ton sąsiaduje w „Dobrej pustyni” z beznamiętnymi faktami, a sprawy o zasięgu światowym z codziennością afgańskiej prowincji. Gdzie nigdy nie wiadomo, czy pójście na lody nie skończy się niebezpiecznym naruszeniem kruchej równowagi, jakie może za sobą pociągnąć niedostosowanie się do panujących w Afganistanie obyczajów. Autorka imponuje swoją otwartością wobec kultury tak odmiennej od europejskiej, choć nie ukrywa, że niekiedy było to dla niej trudne. Szczególnie, gdy nie rozumiała, czego się od niej oczekuje. Gdy mimo starań, umykały jej różne niuanse, a zachowania niewinne w Europie na afgańskiej ziemi nabierały innego znaczenia.

Mimo to udało jej się stać członkiem wspólnoty, kimś ważnym w domu, gdzie ją goszczono i którego gospodarz, Rahmanqul, nazywał ją siostrą. To jedyna osoba, z którą Dorota Kozińska dzieli głos narratora. Ten człowiek był odpowiedzialny za bezpieczeństwo jej i innych wolontariuszy. Wrażliwy na ich potrzeby i pomocny, chociaż na afgańską modłę. Nauczyciel w kraju, którego mieszkańcy to w większości analfabeci. Zastrzelony przed własnym domem przez nieznanych sprawców. „Dobra pustynia” jest podziękowaniem dla niego i sposobem na uczczenie jego pamięci. Bardziej przejmującym niż się spodziewałam.

Za książkę dziękuję wydawnictwu W.A.B.

Wrzenie na dalekiej północy

Åsa Larsson, Aż gniew Twój przeminie, wyd. Wydawnictwo Literackie

Jeśli wierzyć wszystkim ocenom i recenzjom, Skandynawia roi się od królowych kryminału. Także Åsie Larsson przypadło to miano i muszę przyznać, że jest moją zdecydowaną faworytą w wyścigu po literacką koronę. Podoba mi się, że każda z jej powieści ma inny ciężar gatunkowy ze względu na pomysł, na którym jest oparta. Tym, co u Larsson stałe, zawsze rozbudowane i ujęte z psychologiczną wiarygodnością oraz pisarską biegłością – to związki uczuciowe między ludźmi. Głębokie, pełne emocjonalnej siły, niepotrzebujące słów i przejmujące. Zwłaszcza pomiędzy kobietami z jednej rodziny. Córka i matka, wnuczka i babcia, a tym przypadku – młoda dziewczyna ze Sztokholmu i prababka z wioski na dalekiej północy, tam, gdzie częściej niż szwedzkie pojawiają się fińskie imiona i nazwiska. I zasypane śniegiem, na wpół wyludnione osady, pełne osamotnionych starszych ludzi. Ręcznie tkane dywaniki na podłogę chroniące przed chłodem. Wyrok śmierci, jakim jest dla tamtejszych starców złamanie nogi. Nowe słowo, które poznaję – przetaina, czyli miejsce na śniegu albo lodzie, w którym śnieg albo lód stopniał do samej ziemi, a utrzymuje się dookoła (za www.sjp.pl). Jest też zamarznięte jezioro z wrakiem samolotu uśpionym na jego dnie. I młodzi ludzie, których miłość, poczucie szczęścia i żądza przygody nie uchronią przed okrutną śmiercią.
Po raz pierwszy Åsa Larsson sięga po czynnik nadprzyrodzony. Scenę zbrodni poznajemy z punktu widzenia zmarłej dziewczyny. Duch Wilmy co i rusz pojawia się na kartach książki. Nie po to, by straszyć, ale by sprawiedliwości stało się zadość, a prawda wyszła na jaw. Czujemy jej żal za zabraną urodą i ciałem, tęsknotę za czasem wspólnie spędzanym z Anni, za Simonem, który umarł nie wiedząc, co się właściwie stało... Dzięki niej mamy sprawców niejako podanych na tacy. Ale... choć wiemy dużo, długo nie mamy pewności, czy rzeczywiście dobrze myślimy. I jakie mogą powody sięgnięcia po tak straszne rozwiązanie, jakim jest morderstwo. Mistrzostwo szwedzkiej pisarski polega między innymi na tym, że prawda spada na nas jak grom z jasnego nieba. Nic jej zapowiada, bo nasza uwaga jest umiejętnie kierowana gdzie indziej. Motyw – banalny, wręcz nieprawdopodobny, chociaż stoją za nim niechlubne, haniebne czyny sięgające czasów drugiej wojny światowej. Przy okazji „Aż gniew...” wpisuje się nurt rozliczający Szwecję z pozornej neutralności, która tak naprawdę była często przykrywką rządowej pomocy oraz społecznego poparcia dla sprawy nazistowskich Niemiec.
Nie tylko zmarli mają w tej powieści głos. Nie tylko przeszłość sprzed kilkudziesięciu lat ma znaczenie. Losy zaginionych nastolatków obchodzą wiele osób żyjących współcześnie. I chociaż jest to zainteresowanie głównie zawodowe, tych bohaterów także mamy szansę odkryć z bardziej prywatnej strony. Oczywiście chodzi m.in. o prokuratorkę Rebekę Martinsson i policjantkę Annę Marię Mellę, znane z poprzednich części. Nie sądzę jednak, by czytelnik sięgający po raz pierwszy po „Aż gniew Twój przeminie” miał problemy ze zrozumieniem pewnych wątków. Prędzej połknie tę książkę, a potem będzie szukał wcześniejszych powieści Åsy Larsson!

Za książkę dziękuję Wydawnictwu Literackiemu.

Co nowego w Edynburgu?

Alexander McCall Smith, Nieznośna lekkość maślanych bułeczek, wyd. Muza

Nie jest łatwym napisanie czegoś nowego i oryginalnego o kolejnym tomie danego cyklu. Autorzy mają swoje ulubione chwyty, które stosują w różnych kombinacjach, lub motywy, do których chętnie powracają. Seria „44 Scotland Street” ma w sobie tyle ciepła i uroku, że nie sposób mi było nie przeczytać ani nie zrecenzować „Nieznośnej lekkości maślanych bułeczek” Alexandra McCalla Smitha, 5. już części cyklu. Mimo zaawansowania całej tej historii, autor wciąż daje nam poznać swoich bohaterów z innej perspektywy, wyolbrzymiając ich wady bądź zalety. Czasem stawiając ich w nowych dla nich sytuacjach, a niekiedy skłaniając do wewnętrznej przemiany, której kierunek i dla nich i dla nas, czytelników, bywa prawdziwą zagadką. Ponieważ pierwotnie była to powieść drukowana w odcinkach w gazecie, każdy tom „44 Scotland Street” ma formę otwartą, bez wyraźnie zarysowanego początku i zakończenia. Ma to tę zaletę, że w każdej chwili możemy się włączyć w czytanie o przygodach kilkunastu mieszkańców Edynburga, a nieznajomość poprzednich tomów w niczym nie przeszkadza.
„Nieznośna lekkość ...” to kolejna okazja dla autora, by w żartobliwy sposób pokazać współczesne życie w szkockiej metropolii, to, jak stare ściera się z nowym, a zwyczajny zdrowy rozsądek nadal jest na wagę złota. Czy Baden Powell, twórca skautingu, nagle stał się antybohaterem, bo walczył z Zulusami, a jego skauci poprzez wspólne zadania i podchody kultywowali niebezpieczne dla świata poczucie męskiej wspólnoty? Czy mężczyzna pozostaje sobą, używając nawilżającego kremu do twarzy i płacząc? Czy można dać dziecku imię wegetariańskiej potrawy? Czy można życzyć komuś pójścia do więzienia, żeby zająć jego mieszkanie? Czy szkockość to to samo, co wielokulturowość? Czy małżeństwo zawsze oznacza dla świeżo upieczonego małżonka utratę dotychczasowej garderoby, nie do przyjęcia przez młodą żonę?
McCall Smith z łatwością porusza sprawy błahe i te poważniejsze. Nie przekreśla żadnego ze swoich bohaterów poprzez nadanie mu/jej niezmiennego garnitur cech. I tak, jak narcystyczny Bruce Anderson może natknąć się na swojej drodze na jeszcze większą egoistkę niż on sam, tak ojciec sześcioletniego Bertiego może przeciwstawić się swojej dominującej, nowoczesnej aż do przesady żonie. Postacie szkockiego autora są tak skonstruowane, że łatwo nabiera się do nich sympatii. Daleko im do doskonałości, o czym świadczy choćby historia z błękitną filiżanką w roli głównej oraz wzajemne stosunki Domeniki i Antonii. I tak, jak w życiu bywa, dobra przyjaciółka może nie lubić naszego psa, a psychoanalityk na podstawie niewinnego zdania zdiagnozuje u nas poważne zaburzenie osobowości. Na szczęście można się zawsze pośmiać, czytając o tym, jak słoiki z domowej roboty marmoladą mogą zatrząsnąć Unią Europejską w posadach albo czy możliwe jest nauczyć czystości dziesięć szczeniaków na raz.
„Nieznośna lekkość maślanych bułeczek” to błyskotliwie napisana, pełna odniesień do współczesności, humorystyczna powiastka o mieszkańcach Edynburga. Stawia na nogi lepiej niż czekolada. I co najważniejsze – nadaje się do czytania w każdych warunkach!

Za książkę dziękuję wydawnictwu Muza.

Od masturbacji po bezmiar miłości, czyli thriller po polsku

Andrzej Ziemiański, Za progiem grobu, wyd. Fabryka Słów

Najnowsza powieść Andrzeja Ziemiańskiego to czysta akcja. Bez subtelności, bez fragmentów, które nagle zwalniają lub są zwyczajnie przegadane. To książka, którą czyta się błyskawicznie i która wciąga płynnością i logicznością. Jej poukładanie świetnie kontrastuje z pewną dozą niesamowitości, która wiąże się ze zjawiskiem śmierci klinicznej. Ten stan zawieszenia między życiem a śmiercią budzi fascynację i zainteresowanie tym, co się dzieje, gdy poza aktywnością mózgu ustaje oddech, krążenie i bicie serca. Szczególnie, gdy dotyczy to relacji osób, które mają za sobą takie doświadczenie. Wykorzystanie tak niecodziennego, budzącego wiele domysłów zjawiska okazało się strzałem w dziesiątkę! Pomysł Andrzeja Ziemiańskiego na fabułę jest bardzo ciekawy i jednocześnie tak prosty, że aż dziw, że ktoś nie wpadł na niego wcześniej. Przy czym, choć autor popuścił wodzy wyobraźni, uniknął niepotrzebnej przesady. Wyżył się za to na osobach swoich bohaterów, szczególnie na postaci kobiecej, czyli Beacie Bader zwanej też BB.

Jak przystało na literaturę sensacyjną bohaterowie Ziemiańskiego dysponują talentami i sprawnością (fizyczną i umysłową) znacznie wykraczającą poza średnią. Andrzejewski to typ inteligentnego twardziela, wolnego strzelca, który sam decyduje, dla kogo pracuje i których spraw się podejmie – choćby właśnie poszukiwań młodocianego uciekiniera z domu, a potem rozgryzienia tajemnicy wyparowania pieniędzy z konta jego matki. Dla często zmieniającego kochanki Andrzejewskiego takie pojęcia, jak rodzina, dzieci, praca w określonych godzinach to tylko puste słowa. O ile Andrzejewski trzyma się jeszcze pewnej konwencji, postać przydzielonej mu do pomocy Beaty Bader, psychiatry z dorobkiem naukowym i praktyką w Afganistanie, zupełnie się z niej wyłamuje. Obowiązkowo zgrabna i seksowna, znająca sztuki walki i niewahająca się ich użyć, jest jednocześnie całkowicie podporządkowana mężowi. Tak bardzo, że sama na siebie donosi o zjedzeniu lodów, a za karę... dostaje w pupę! Ta dwoistość, mentalność zarazem wojowniczki i niewolnicy intryguje nie tylko czytelnika, ale i samego Andrzejewskiego. Mam nadzieję, że nikt nie potraktuje postaci Beaty Bader zbyt serio i nie zacznie w praktyce sprawdzać, jak kobiety lubią uległość. W dodatku mąż, wobec którego dyscyplinuje się pani psychiatra, gdy w końcu pojawia się w powieści, ogranicza się do rozwalenia drzwi. Wiem, że to postać drugoplanowa, ale... spodziewałam się czegoś więcej. Najważniejsze, że duet Andrzejewski-Bader, wspomagany przez policjanta Różyckiego, sprawdza się w działaniu. I natrafia na trop grubszej afery niż tylko pospolita kradzież.

„Za progiem grobu” należy zdecydowanie do nurtu popularnego, mocnego i tzw. męskiego. Poza walorami typowymi dla tego gatunku (dynamiczność, uporządkowany ciąg raczej niecodziennych zdarzeń, nagłe zwroty akcji), na uwagę zwraca potraktowanie przez autora problemu bezdomnych. W tekście wyraźny jest ton niezgody na traktowanie ich jako obywateli gorszej kategorii i niezasługujących na coś więcej niż bezduszna pomoc od państwa. Bez szukania usprawiedliwień dla ich sytuacji życiowej. W moich oczach to dodatkowy plus.

Za książkę dziękuję wydawnictwu Fabryka Słów.